De Natura et Origine Animae (2.11-2.15)

An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima
loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere [*] [*]
ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uideas transire
per carnem, ut per ipsam reparet statum, per quam perdiderat
meritum? aut numquid quia baptismo corpus abluitur, non transit
ad animam uel spiritum, quod creditur conferri per baptismum?
merito ergo per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa
fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renasci,
per quam meruerat inquinari. uide in his uerbis quantum iste
tuus doctor errauerit! dixit \'animam per carnem reparare statum,
per quam perdiderat meritum\': habuit ergo anima aliquem statum
et aliquod meritum bonum ante carnem, quod uult eam
reparare per carnem, quando caro lauacro regenerationis abluitur;
uixerat itaque alicubi ante carnem in statu et merito bono,
quem statum et quod meritum perdidit, cum uenisset in carnem.
dixit \'eam per carnem reparare habitudinem priscam, quam
uisa fuerat paulisper amisisse per carnem\': habuit ergo ante
carnem habitudinem antiquam — hoc est enim \'priscam\' — et
ista qualis esse potuit nisi beata atque laudabilis habitudo?
quam reparari per sacramentum baptismatis asseuerat, cum
eam nolit ex illa originem trahere per propaginem, quam constat
in paradiso aliquando fuisse felicem. quomodo igitur alio
loco \'animam se\' dicit \'constanter asserere non ex traduce neque
ex nihilo neque per semet ipsam neque ante corpus\'? ecce isto
loco uult animas ante corpus alicubi uiuere tam beate, ut eadem
illis per baptismum beatitudo reddatur, et tamquam sui rursus
oblitus adiungit et dicit: ut per eam, id est per carnem, incipiat
renasci, per quam meruerat inquinari. superius meritum significauerat
bonum perditum fuisse per carnem, nunc autem significat
malum meritum, quo factum est, ut ueniret uel mitteretur in
carnem dicendo: per quam meruerat inquinari; si enim meretur
inquinari, non est utique meritum bonum. dicat quid peccauit,
antequam per carnem inquinaretur, ut per carnem inquinari [*] [*]
mereretur; dicat, si potest, quod nullo modo potest, quia inuenire
hic quid uerum dicat omnino non potest.

Item aliquanto post ait: anima itaque si peccatrix
esse meruit, quae peccatrix esse non potuit, tamen neque in peccato
remansit, quia in Christo praefigurata in peccato esse non debuit,
sicut esse non potuit. rogo te, frater, putasne ista saltem postea
legisti et considerasti et quid in recitante laudaueris uel unde
post recitationem gratias egeris cogitasti? quid est, obsecro te:
anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit?
quid est \'meruit\' et \'non potuit\', cum mereri hoc non posset,
nisi peccatrix fuisset, non autem fuisset, nisi esse potuisset, ut
ante omne malum meritum peccans inde sibi meritum faceret,
unde ad alia peccata deserente domino perueuiret? an ideo dixit:
quae peccatrix esse non potuit, quia, nisi in carnem ueniret, peccatrix
esse non posset ? quid ergo meruit, ut eo mitteretur,
ubi peccatrix esse posset, quo nisi uenisset alibi peccatrix esse
non posset? dicat, quid meruit. si enim meruit esse peccatrix,
aliquid iam peccauerat, unde mereretur iterum esse peccatrix;
si autem nihil peccauerat, unde meruit esse peccatrix? sed
haec fortassis obscura uideantur aut obscura esse iactentur,
cum sint apertissima. neque enim dicere debuit, quod anima
meruerit peccatrix esse per carnem, cuius nec bonum nec malum
meritum repperire poterit ante carnem.

Sed ad manifestiora ueniamus. cum enim magnis
coartaretur angustiis, quomodo animae originalis peccati uinculo
teneantur obstrictae, si non ex illa trahunt originem, quae prima
peccauit, sed eas puras ab omni contagione et propagatione
peccati peccatrici carni creator insufflat, ne dicatur illi, quod
sic insufflando eas deus efficit reas, primo de praescientia dei
hanc opinionem munire temptauit, \'quod eis praeparauerit [*] [*]
redemtionem\'. in cuius redemtionis sacramento paruuli baptizantur,
ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi
facta sua deus emendet, quod eas insontes fecerat inquinari.
sed posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus tali
non subuenitur auxilio et antequam baptizentur exspirant: in
hoc, inquit, loco non me quasi auctorem spondeo, sed aliquid de
exemplo conicio. habendam dicimus de infantibus istius modi rationem,
qui praedestinati baptismo uitae praesentis, antequam renascantur
in Christo, praeueniuntur occiduo. legimus enim, inquit,
de talibus scriptum: raptus est, n e malitia mutet
illius intelle ctum aut ne fictio d e cipi at animam
eius. propter hoc c pr oper auit de medio in iquitatis
illum educere; placita enim erat deo
anima eius, et: consummatus in breui repleuit
tempora longa a. quis istum dedignetur habere doctorem ?
ergone paruuli, quos plerumque uolunt homines baptizari et.
dum curritur, ante moriuntur, si retardarentur in ista paululum
uita, ut baptizati continuo morerentur, malitia mutaret intellectum
eorum et fictio deciperet animam eorum et, ne hoc eis
contingeret, subuentum est illis, ut ante raperentur quam baptizarentur?
in ipso ergo baptismate mutarentur in peius et fictione
deciperentur, si post baptisma raperentur. o ammiranda
atque sectanda, immo uero detestanda et exsecranda doctrina!
sed hoc de uestra prudentia, qui affuistis, cum recitaret, iste
praesumpsit et de tua maxime, ad quem scripsit et cui
recitatos libros tradidit, ut credituros nos esse confideret de
non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium
sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus male
actum stulti arbitrantur, si de hac uita celeriter rapti [*] [*]
fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino munere
sibi exoptant, peruenire potuerint. quale est autem dicere
\'infantes pracdestinatos baptismo uitae praesentis, antequam
renascantur in Christo, occiduo pracueniri\', uelut aliqua uis fortunae
seu fati siue cuiuslibet rei non permittat deum quod
praedestinauit inplere? et quomodo ipse illos rapit, quia placuerunt
illi ? an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod
praedestinauit non sinit fieri ?

Sed adtende quid adhuc audeat, cui displicet in tanta
huius profunditate quaestionis cautior quam scientior nostra
cunctatio: ausim dicere, inquit, istos peruenire posse ad originalium
indulgentiam peccatorum, non tamen ut caeleste inducantur
in regnum, sicuti latroni confesso quidem sed non baptizato dominus
non caelorum regnum tribuit, sed paradisum, cum utique iam
maneret: qui non renatus fuerit ex aqua et spiritu
sancto, non intrabit in regnum caelorum, praecipue
quia multas esse mansiones apud patrem suum dominus
profitetur, in quibus designantur merita multa et diuersa mansorum,
ut hic non baptizatus perducatur ad ueniam, baptizatus ad
palmam, quae est parata per gratiam. cernis hominem paradisum
atque mansiones, quae sunt apud patrem, a regno separare caelorum,
ut etiam non baptizatis abundent loca sempiternae felicitatis.
nec uidet. cum ista dicit, ita se nolle baptizati cuiuspiam
paruuli mansionem a caelorum regno separare, ut ipsam dci
patris domum uel aliquas partes eius inde separare non timeat;
neque enim dominus Iesus in uniuersitate creaturae uel in qualibet
uniuersitatis parte, sed: indomo patris mei, dixit,
multae mansiones sunt. quomodo ergo erit in dei
patris domo non baptizatus, cum deum patrem habere non [*] [*]
possit nisi renatus ? non sit ingratus deo, qui eum dignatus
est a Donatistarum uel Rogatistarum diuisione liberare, ut ipsam
domum dei patris quaerat diuidere et aliquam eius partem
extra regnum caelorum ponere, ubi non baptizati ualeant habitare.
et quo pacto ipse regnum caelorum se intraturum esse
praesumit, de quo regno in quanta uult parte domum ipsius
regis excludit? sed de latrone illo, qui iuxta dominum crucifixus
sperauit in dominum etiam crucifixum, et de fratre sanctae
Perpetuae Dinocrate argumentatur, quod etiam non baptizatis
dari possit indulgentia peccatorum et sedes aliqua beatorum;
quasi quisquam, cui non credere nefas esset, huic indicauerit
quod non fuerint baptizati. de quibus tamen in eo libro, quem
scripsi ad fratrem nostrum Renatum, plenius quid mihi uideretur
exposui. quod tua dilectio poterit nosse, si non spreueris legere;
nam ille petenti non poterit denegare.

Aestuat tamen iste atque horrendis suffocatur angustiis;
adtentius enim fortasse quam tu quid mali dicat adtendit praeter
Christi scilicet baptismum solui in paruulis originale peccatum.
denique, ut aliquatenus in hac causa uel sero ad ecclesiae sacramenta
confugiat: pro his sane, inquit, oblationes assiduas et
offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. habeto
istum, si placet, etiam censorem, si parum fuerat habere doctorem,
ut sacrificium corporis Christi etiam pro his offeras, qui
Christo non sunt incorporati. rem quippe tam nouam atque a
disciplina ecclesiastica et a regula ueritatis alienam cum libris
suis auderet inserere, non ait \'puto\', non ait \'existimo\', non ait
\'arbitror\', non ait saltem \'suggero\' uel \'dico\', sed \'censeo\',ut scilicet,
si offenderemur nouitate seu peruersitate sententiae, terreremur [*] [*]
auctoritate censurae. uideris tu, frater, quomodo sustinere possis
istum docentem; catholici tamen qui sanum sapiunt sacerdotes,
quibus et te oportet adiungi, absit ut adquiescant istum audire
censentem, quem potius optant resipiscentem ac dolentem et
quod ista senserit, immo uero etiam scripserit correctione saluberrima
paenitentem. sed hoc, inquit, exemplo Machabeorum in
proelio cadentium astruo faciendum, qui cum furtim de interdictis
auferrent atque in ipso certamine cecidissent, a sacerdotibus, ait,
inuenimus hoc initum fuisse consilium, ut quorum animas ex
uetito reatus obstrinxerat, sacrificiorum oblatio repararet. ita istuc
dicit, quasi pro incircumcisis illa oblata legerit sacrificia, sicut
haec nostra pro non baptizatis censuit offerenda. circumcisio
quippe fuit illius temporis sacramentum, quod praefigurabat
nostri temporis baptismum.