Contra Partem Donati Post Gesta (55-57)

Quid uidetur addi iam posse, ut nos cumulatius
adiuuarent? et tamen addiderunt. commemorauerunt enim
causam Felicis Aptugensis, a quo Caecilianus fuerat ordinatus,
cui Felici traditionis crimen intenderant. absoluto autem Caeciliano
cum perficiendae instaretur unitati, quaestionem de
isto Felice commouerant, eo modo posse arbitrantes Caecilianum
iam purgatum alienis criminibus inretiri. etiam haec
ergo causa Felicis discussa est proconsulari iudicio, ubi liquidissime
innocentia Felicis apparuit. sed quoniam quidam Ingentius,
qui eodem iudicio aduersum Felicem falsum se fecisse
confessus est, nec puniri facile debuit, ubi causa episcopi
uertebatur, nec facile a proconsule dimitti potuit tanti criminis
reus nisi imperatore consulto, quo instante illa omnia
gerebantur, rettulit inde pro consule et rescripsit imperator,
ut ad eius comitatum idem Ingentius mitteretur, uolens maiores
istorum, a quibus cotidie interpellabatur, in praesentia confutari,
nihil tamen dubitans de purgatione, immo eam [*] [*]
*
uerborum quoque suorum manifestatione confirmans, sicut rescriptum
eius ostendit. haec nos omnia documenta causae Felicis in
manibus habebamus et disposueramus tradere recitanda. in
quo ipsi nos praeuenerunt et easdem imperatoris litteras
de Ingentio ad se mittendo priores protulerunt et recitauerunt,
iam fortasse nobis ea non recitaturis, quia sufficere putabamus
etiam causam Caeciliani ita peractam esse, ut nihil amplius
exigi uideretur. sed aduersariis nostris id agentibus, ut persecutio,
quam maiores eorum apud imperatores nostris maioribus
fecerunt, et eorum calumniae superatae cumulatius apparerent,
quid faceremus nisi oblata libenter accipere et gratias domino
in omnibus agere? Constantini ergo litteras ipsi protulerunt,
ipsi recitauerunt. incredibile uidetur esse quod dico, sed gesta
testantur: conscriptae sunt eorum prosecutiones, tenentur suscriptiones.
ipsi, inquam, recitauerunt Constantinum suscripsisse,
quod Aelianus pro consule in causa Felicis (audientiam) praebuerit
conpetentem et quod a crimine traditionis innocentem
Felicem fuisse constiterit, sed Ingentium ad comitatum suum
propterea mitti uoluisse, ut his, inquit, qui in praesentiarum
agunt et diurnis diebus interpellare non
desinunt, praesentibus et coram adsistentibus apparere
et intimari posset frustra eos Caeciliano
inuidiam conparasse et aduersus eum uiolenter
insurgere uoluisse. ipsi recitauerunt. quis nostrum hoc auderet
optare, ut, quos iniquitas fecerat nostros accusatores,
eos ueritas nostros faceret defensores? sic et illum Balaam,
quem temporibus antiquis ad maledicendum dei populum conduxit
iniquitas, benedicere conpulit ueritas. [*] [*]

Sicut autem ordo consulum ostendit, quem
tunc considerare temporis angustia non sinebat — neque
enim praesto erant libelli, qui consulares uocantur, aut quisquam
eos rem tam inanem crederet obiecturos, ut respondere
nos uellent, quid misso Ingentio gestum fuerit uel utrum omnino
sit missus Ingentius, cum et innocentiam Felicis proconsularis
sententia declarauerit et eandem sententiam responsio
imperatoris ab ipsis prolata et recitata firmauerit, et magis
utique ipsi protulissent, si quid misso Ingentio pro se gestum
fuisse confiderent —, sicut ergo consulum ordo declarat, primo
Caecilianus episcopali iudicio Miltiadis est absolutus, deinde
non post longum tempus Felicem proconsulari iudicio constitit
innocentem, ac sic postea Caecilianus etiam ab imperatore
inter partes cognoscente purgatus est, deinde post aliquot
annos aduersarii eius ignominiosa illa indulgentia relaxati sunt.
nam Miltiades iudicauit Constantino ter et Licinio iterum consulibus
VI Nonas Octobres. Aelianus pro consule causam
Felicis audiuit Uolusiano et Anniano consulibus XV Kal. Martias,
id est post menses ferme quattuor. Constantinus ad
Eumalium uicarium de purgatione Caeciliani scripsit Sabino
et Rufino consulibus IIII Idus Nouembres, id est post biennium
et menses prope octo. et idem imperator ad Ualerium
uicarium de illorum exilio soluto et eorum furore deo uindici
dimittendo litteras dedit Crispo et Constantino iterum consulibus
III Nonas Maias, id est post quartum annum et mensem [*] [*]
ferme sextum. unde sine ullis ambagibus liquidissime constat
siue misso ad comitatum Ingentio siue non misso nihil postea
contra Caecilianum fuisse iudicatum, immo eum iudiciis quoque
imperialibus uictorem aduersariorum et persecutorum suorum
postea declaratum.;

Eat nunc pars Donati totiens inprobata, totiens
calumniosa, totiens mendax, totiens confutata, totiens modis
omnibus superata atque confusa: adhuc iactet iudicem a nobis
fuisse corruptum. quasi uox alia uictis esse consueuit! prorsus
iudex corrumpendus fuit, ut quod ipsi bene egerant illius
infirmaret auctoritas. sed nec male illos egisse dixerim; immo
uero optime egerunt, qui contra suos errores pro ueritate tanta
dixerunt. nam si causa eorum consideretur, re uera contra
ipsos, si autem prosecutiones eorum legantur, magis secundum
ipsos iudicauit. an uero in ea causa ille qui medius erat
aduersaretur nobis, in qua illi qui ex aduerso stabant dixerunt
protulerunt recitauerunt tanta pro nobis? quid emere a iudice
deberemus, quando ab aduersariis illa non emimus quae iudicem
cogerent, etiamsi ab ipsis accepisset pecuniam, pro nobis
ferre sententiam? quamquam si non eum nossemus deum
timentem et iustitae dilectorem et ab omnibus huiusmodi
sordibus alienum, nos in illum talem suspicionem dirigere
deberemus, qui [nimia patientia] cum eos uideret premi ueritate
nec eis uideri uellet aduersus, nimium patienter pertulit
homines per inania uagantes et tam multa superflua dicentes
et ad eadem totiens conuicta redeuntes, ut gesta tantis uoluminibus
onerata paene omnes pigeret euoluere et quemadmodum
acta causa sit legendo cognoscere. quod illi utrum magis
inopia ueritatis an industria calliditatis egerint nescio. hinc
tamen solum causam tam pessimam utcumque adiuuare [*]
potuerunt, quam potius deserere debuerunt. denique si in illos qui
egerunt intendant ceteri accusationem eosque potius asserant
a nobis fuisse corruptos, ut tot prosecutionibus uel a se prolatis
lectionibus sic adiuuarent causam nostram, sic perimerent
suam, nescio quemadmodum se possint defendere et ab ista
suspicione purgare, nisi forte dicant: \'si corrupti essemus,
causam tam malam et per nos et per illos conuictam cito
etiam finiremus. nunc uero uel inde credite nos ex animo
adfuisse et aliquid prodesse uoluisse, quod multum loquendo
egimus, ne quod actum est facile legeretur et nos esse uictos
cito cognosceretur\'. si hoc ab eis non fieret, nec ipsis nec nobis
iurantibus forsitan crederetur illa, quae pro nobis contra se
et tam multa dixerunt et tam multa legerunt, gratis eos
nobis omnia praestitisse. nec tamen ipsis, sed deo potius hinc
agimus gratias. ut enim illa omnia uel loquendo uel legendo
pro causa nostra promerent atque propalarent, ueritas eos
torsit, non caritas inuitauit.