Contra Partem Donati Post Gesta (20-23)

Leguntur actis apud Carthaginis magistratum ex- „
pressa uerba Primiani, ubi dicit, quod parentes eorum nostri
maiores uariis exiliis uexauerunt, et in conlatione probare
conantur accusantibus maioribus suis ab imperatore Caecilianum
exilio esse damnatum. dicunt in litteris suis communionem
suam ecclesiam ueritatis, quae persecutionem patitur.
non quae facit, et conantur ostendere Caecilianum damnatum
iudicio imperatoris persequentibus maioribus suis, et hoc dicunt
factum non per Donatum Casensem, sed per eum, quem prae
ceteris praedicant, Donatum Carthaginiensem. hoc enim scriptis
suis [per suos] modo iactare dicuntur, ubi uicti iudicem accusant,
quia noctem cordis ipsorum nocturna ueritas confutauit.
Donatum illum, illum, inquam, Donatum, quem dixerunt ecclesiae
Carthaginis ornamentum et martyralis gloriae uirum, sic
commendare uoluerunt, ut dicerent, quod apud imperatoris
Constantini cognitionem ipse reum et asseruerit et conuicerit
Caecilianum. ille ergo uir gloriae martyralis apud imperatoris
cognitionem reum constituit et asseruit Caecilianum illamque
cognitionem Caeciliani damnatio consecuta est, illo uiro gloriae
martyralis accusante et instante Caecilianus ab imperatore [*] [*]
damnatus est. quod quidem nos falsum esse conuicimus. qui
eiusdem imperatoris litteras, quibus se inter partes audisse et
iudicasse testatur, ubi Caeciliano absoluto atque purgato illorum
calumnias detestatus est, prolatas de archiuo publico recitauimus.
contra quas omnino quid responderent nihil inuenire
potuerunt et ad eas confirmandas contra se ipsos alia protulerunt.
proinde a maioribus eorum apud imperatorem accusatum
constitit Caecilianum, damnatum autem non constitit,
immo etiam constitit absolutum. sed tamen uel uos uidete,
quantum adiuuerint causam nostram episcopi uestri, qui de
illa uoluerunt etiam falsitate gloriari. si enim Donatus ille uir
gloriae martyralis apud imperatoris cognitionem reum asseruit
Caecilianum et illo uiro gloriae martyralis accusante et instante
Caecilianus ab imperatore damnatus est, respondeant uobis, quando
haec agebantur, quis erat martyr, utrum Donatus, qui hominem
apud imperatorem persequebatur, an Caecilianus, qui illo persequente
ab imperatore damnabatur? ubi est nunc illa definitiua
regula ipsorum communionem Donati esse ecclesiam ueritatis
quae persecutionem patitur, non quae facit? ecce patitur Caecilianus,
Donatus facit: quis eorum est uir gloriae martyralis?

Adtendite, aduertite, nolite in errorem perniciosum
adhuc usque seduci. ueritatem, quae uobis occultabatur, deus
aperire dignatus est, falsitatem. quae uobis offundebatur, deus
confutare dignatus est; tanto eius beneficio quare adhuc estis
ingrati? hoc est nempe, quod uobis saepe dicebant, unde cordis
uestri oculos astuta fallacia caligabant, et adhuc etiam conuicti
inde se iactant, inde nos lacerant, quia nos facimus persecutionem,
ipsi patiuntur. hoc eis remansit omni ex parte
superatis, unde adhuc nebulas faciant imperitis, hinc se quasi [*] [*]
ostendentes esse ecclesiam ueritatis, quia persecutionem patitur,
non facit. non uos ergo adhuc fallant; hoc eis facimus.,
quod maiores suos et ipsum quem praedicant uelut martyralis
gloriae uirum Caeciliano fecisse gloriantur. hoc egit ille apud
imperatorem, conuictus Caecilianus ut illius iudicio damnaretur:
hoc et nos egimus, ut isti conuicti similia paterentur. si male
fecit, quare hoc illi Donatus faciebat? si autem recte fecit,
quare hoc catholica parti Donati non faciat? immo recte fieri
nec illi dubitant. qui hoc maiores suos, quos multum laudant,
fecisse gloriantur, nec nos dubitamus, qui hoc eis esse faciendum
negare non possumus, ut sine effusione sanguinis, qui
uerbis non emendantur, aliqua mitissima poena legum corripiantur
inquieti; et si forte imperator permotus mentis sacrilegae
pertinaciam grauiore supplicio statuit esse plectendam,
mitius agant iudices, quibus semper licuit lenire atque emollire
sententiam. interim ergo, quamuis non possit ostendi
Caecilianum ab imperatore Constantino esse damnatum, a uobis
tamen error ille sublatus est, quo putabatis eam esse ueram
ecclesiam quae persecutionem patitur, non quae facit; fecit
enim Donatus, passus est Caecilianus. et si persecutionem
patitur pars Donati, patitur cum illa etiam pars Maximiani.
quam et ipsi Christi ecclesiam non esse confirmant. ac per
hoc et facere persecutionem non est iniquitatis indicium, quia
et boni faciunt malis et mali bonis, et pati persecutionem
non est iustitiae documentum, quia eam non soli boni pro
pietate, sed (et) mali pro iniquitate patiuntur.

Restat ergo uobis errore depulso ecclesiam Christi [*] [*]

uidere ac tenere catholicam, non ut inde eam eligatis. quia
persecutionem patitur. cum enim dixisset dominus: beati
qui persecutionem patiuntur, ne inde se iactent haeretici,
addidit: propter iustitiam. nam quanta mala nostris fecerint
furiosissimi clerici et circumcelliones partis Donati, nostis et
uos. incensae sunt ecclesiae, missi in flammas codices sancti,
incensae etiam priuatae domus, rapti homines de sedibus suis,
et omnibus quae inerant ablatis aut perditis ipsi caesi laniati
excaecati. nec ab homicidio potuit - temperari, quamuis sit
mitius huic luci morientem quam istam lucem auferre uiuenti.
uentum est ad homines. non ut retenti aliquo ducerentur, sed
tantum ut ista paterentur. nec tamen nostros ideo iustificamus.
quia ista perpessi sunt, sed quia pro christiana ueritate, pro
Christi pace, pro ecclesiae unitate perpessi sunt. illi autem
sub tam multis. sub tam seueris legibus et sub tanta ecclesiae
catholicae quam dominus ei tribuit potestate quid tale
patiuntur? si quando enim morte multantur, aut ipsi se occidunt
aut eorum cruentae uiolentiae dum resistitur occiduntur,
non pro communione partis Donati nec pro errore sacrilegi
schismatis, sed pro apertissimis facinoribus et sceleribus suis,
quae more latronum inmani furore et crudelitate committunt.
pro parte autem Donati uix aliquid tale patiuntur, quale Caecilianum
Donato instante passum esse dixerunt.

Aut ergo persecutio non omnis iniusta est aut non est
persecutio dicenda cum iusta est. quapropter aut persecutionem
pars Donati patitur iustam aut persecutionem non patitur,
quia patitur iuste. non autem iuste passus est Caecilianus,
quia innocens probatus et absolutus est. quod quidem [*] [*]

illi negauerunt et potius ab imperatore damnatum esse dixerunt,
et ideo maiores suos maximeque Donatum a se tanta
praedicatione laudatum Caeciliano persecutionem fecisse confessi
sunt. illum autem conuictum atque damnatum probare
minime potuerunt, immo etiam, quod nos dicebamus, eum
esse absolutum atque purgatum ipsi quoque multa contra se
ipsos legendo firmarunt. et tamen liberum arbitrium sibi ab
imperatore concessum esse iactant. uicti atque confusi id sibi
etiam nunc flagitabant debere concedi, quod maiores eorum
Caeciliano non concedebant, quem sic apud imperatorem accusarunt,
quem illis accusantibus ab imperatore damnatum isti
etiam mentiri uoluerunt. si uoluntas libera unicuique tribuenda
est, Caeciliano prius tribueretur; si haec non homini iudici
permittenda, sed deo potius dimittenda sunt, Caecilianus apud
imperatorem prius non accusaretur.