Contra Gaudentium Donatistarum Episcopum (2.12)

Quamquam totam quaestionem et totum quod inter
nos agitur uno uerbo tribuni satis diligenter exposito omnino
soluisti. cum enim ego dixissem: neque hoc in tribuni
litteris legitur a te in ueritate inuocatum nomen
dei, quia ipsum prorsus uerbum ibi non legeram, tu respondisti:
falleris uel potius fallis, nam uerba tribuni sunt: (neue [*] [*]
tantum opus, domus domini, ubi a te saepius dei et Christi
eius inuocatum nomen est, per religionem tuam ibidem constitutam
concrematum esse dÜ-atur). intellege, quia in ueritate
religio dicitur, in fallacia superstitio nominatur. quando ego
id aduerterem, quando ita ratiocinarer, quando aliud ex alio
sic probarem? fateor, fugit hoc aciem quantulicumque ingenii
mei et ideo crede mihi falli me ibi potuisse, non, ut dixisti,
fallere uoluisse in uerbo. itaque tribunus tamquam homo militaris
errauit, ut ei, quem scit uel credit haereticum, diceret:
per religionem tuam, cum haeresis non religio, sed superstitio,
religio autem non in falsitate, sed in ueritate propria locutione
dicatur. proinde secundum hanc expositionem tuam uerus dei
cultus religio, falsus autem superstitio nuncupatur. audi ergo
te ipsum, obaudi tibi ipsi, et nos sequi minime recusabis.
scribens namque ad eundem tribunum in primae epistulae
tuae ipso exordio posuisti atque dixisti: honorabili ac nimium
nobis, si sic uolueris, desiderando Dulcitio tribuno et notario
Gaudentius episcopus et continuo subiecisti: religionis tuae
scripta percepi. quid igitur ad nos uenire adhuc dubitas?
ecce tribunus Dulcitius cum sit homo communionis nostrae,
tamen secundum testimonium tuum non superstitiosus, sed
religiosus est, ac per hoc secundum expositionem tuam non
falsum, sed uerum dei cultum tenet. ipse ergo est in catholica
potius quam tu, quoniam tu in hoc uerbo usque adeo non
errasti, ut etiam exponeres tantum religionem a superstitione
distare, quantum a falsitate ueritas distat. ille autem homo,
ut iam dixi, militaris et in istis uerborum proprietatibus
minus eruditus quid esset religio nesciebat; absit enim ut
dicam: te adulando fallebat\'. tu uero, qui eos, contra quos [*] [*]
disputas, arguis ex propheta et clamas: uae his qui dicunt
amarum dulce et dulce amarum, qui dicunt lucem
tenebras et tenebras lucem, si superstitio est, quam
nobiscum tenet Dulcitius, cur eam religionem esse dixisti? si
autem uerum dixisti, cur haereticam tenendo superstitionem
respuis catholicam religionem? sequere igitur testimonium
tuum, maxime quia et ipsi uestri cum cognouerint non tibi
fortasse communicabunt, quoniam tribuno Dulcitio per hoc
uerbum communicasti. heia, frater Gaudenti, noli perdere occasionem,
quam tibi etiam per tuam linguam dominus dedit. an
forte ad hoc irasceris, quod fratrem uoco? hoc enim nomen
a nobis etiam in nostra collatione respuistis, ubi ostendistis
nos esse quibus dominus praecepit per prophetam: dicite
fratres nostri estis\' eis qui uos oderunt et qui uos
detestantur, uos uero in numero eorum esse, qui istos,
quibus hoc dominus dicit, oderunt et detestantur. negare certe
non potes te religionem dixisse in qua est tribunus Dulcitius.
propterea illam tibi epistulam misit, utique ut te non occideres
et illi ecclesiae in qua est ipse communicares. si ergo ipsius
religio est, tua superstitio est. quamuis enim ambo nobis hoc
inuicem dixeritis, eligis tamen ipsum potius falsum dixisse
quam te.