Contra Adimantum (11)

De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis
deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur;
zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne
adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei,
satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum,
quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam
commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista
uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur
et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo:
ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter
hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans
enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius
zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista [*] [*]

euangelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater iuste,
et mundus te non cognouit, quasi non sit dicendus deus
iustus, nisi nos deos alienos adorare permittat. iustum enim
deum et zelantem deum tamquam contraria sibi esse disserunt
et decipiunt miseros non intellegentes totam spem salutis
nostrae esse zelum dei. hoc enim nomine illa eius significatur
prouidentia, qua nullam a se animam fornicari inpune permittit,
sicut propheta dicit: perdes omnes, qui fornicantur abs
te. sicut enim ea quae dicitur ira dei, non perturbatio mentis
est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum
animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum
torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam.
qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque
cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim
haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili
maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis
temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum
ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum hominibus
intellegentibus insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina,
his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni
solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate
dei se putant homines dicere, indigna esse illius
maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox
humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem
cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil
aliud inuenio, nisi quod non patitur coniugis adulterium.
maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. [*] [*]
itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et
iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate
peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano
loquendi modo etiamsi non proprie. translate tamen et
recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui
certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus
tuis nec admirabilior nec gratior misericordia
est? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod
miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo
uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius
responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare
uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria,
sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem
facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est.
sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de
rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope
omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes
noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime
commendatur. si audent ergo isti miseri, etiam inde faciant
quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum
cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia
sine cordis miseria. sic etiam sine tabe atque cruciatu
animi zelum dei non dedignemur accipere et humani sermonis
condicionem feramus. ut ad diuinum perueniamus silentium.
sed si contraria dicunt esse zelantem deum et iustum deum,
quid „dicturi sunt, cum et in nouo testamento inuenio: zelo
dei uos zelo et adhibitum etiam de ueteribus in euangelio [*] [*]
testimonium: zelus domus tuae comedit me? rursus in
uetere cum legunt: iustus dominus et iustitias dilexit,
aequitatem uidit uultus eius, nonne fatebuntur etiam hoc
modo inperitis duo testamenta uideri posse contraria, ut in
nouo inueniamus zelum dei, in uetere iustitiam dei? bene
autem intellegentibus utrumque in utroque magna sancti spiritus
unitate et pace concinere?