De civitate dei (5.1)

CAPUT I. Causam Romani imperii omniumque regnorum nec fortuitam esse nec in stellarum positione consistere.

Causa ergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est
nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui
ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel
non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae
praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate
contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur
humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam
Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat, sententiam
teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum [*] [*] [*]

dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit
quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt.
usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis
siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur;
quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa
etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate
decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum
habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi
sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent sed qui
deorum qualiumcumque, licet falsorum, uolunt esse cultores.
Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino
colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio
non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum,
quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero,
qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis
quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex
Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere
hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut
uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in
cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur
scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset,
genere humano decernente fuerat euertenda. Quale
deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus
caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum
et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate
a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus
necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane
de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum uisum est
de stellarum uoluntate sentire? Quod si dicuntur stellae significare
potius ista quam facere, ut quasi locutio quaedam sit
illa positio praedicens futura, non agens (non enim [*]
mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia): non quidem ita
solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita
positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen
ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis
accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae
in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil
umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus,
in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque
rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa
morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint,
quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se
gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in
conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento
seminati?