Adnotationes in Iob (4-7)

Verba Eliphaz. pondus autem uerborum tuorum
quis sustinebit? hic ergo dicit se cogi ad loquendum,
quia non sustinet dicta eius. nonne timor tuus
stultus est? paratus enim ad haec esse debueras, si aliis
ueraciter suadebas. nec talia bene timuisti, cum diceres:
timor enim quem uerebar uenit mihi. et spes tua
et simplicitas uitae tuae: quasi stultitia, qua ista bona
putantur. fremitus leonis et uox leaenae: ipse diabolus
et superbiae ciuitas, quae saepe etiam bestiae more a prophetis
ponitur. et gaudium draconum extinctum est: superborum
et insidiosorum. myrmicoleon perit eo quod non
haberet escam: quia in nouissimo non erunt, quos inducens
comedat; separabuntur enim pii ab inpiis. hic autem
errat, quod ea quae de diabolo audierat prophetata de Iob
intellegebat. myrmicoleon uero accipiendus est uel quia utrumque
in eo est, cum et rapit et occulte persequitur frumenta,
quae sublato oculo facit non germinare, uel quia auaris et in
terra thesaurizantibus dominatur, uel quia iustos persequitur
quasi formicas praeparantes sibi escas aestate ad hiemem,
quibus non pascetur, cum boni ab inpiis fuerint separati. et
catuli leonum diuisi sunt ab inuicem: conspiratio [*] [*] [*] [*]

principum ciuitatis illius dissipata est, qui nati sunt de illa
societatis ciuitate et diabolo uel quia se inuicem uastauerunt.
inde est: exsurget gens contra gentem. nihil horum
tibi accidisset: uel illa damna et orbitas et plaga uulneris;
uel te non penetraret dolor animi, quia et te consolareris,
si aliis ex corde dixisses: numquid non capit auris mea
magnifica ab eo? quia ista quae dicit ex reuelatione se
dicit dicere. et spiritus in faciem mihi occurrit:
quasi flatum sensisse uult intellegi; nam negat in consequentibus
fuisse figuram. reminiscendum ita etiam spiritum in
apostolos descendisse. quid enim? numquid homo
coram domino mundus erit? aut haec audisse se dicit
aut dicit ideo se horruisse, quia nemo mundus coram domino.
aut ideo sic uidisse, quia nemo coram deo ita mundus est.
ut deum sicut est uideat. modo mundum secundum perfectionem
accipiendum, ut quod superius negat mundum hominem
perire, secundum quendam modum intellegamus. si contra
seruos suos non credit. quod euenit cum diceret Elias:
domine, prophetas tuos occiderunt, et dicit illi:
reliqui mihi septem milia uirorum. non enim inde
septem milia uirorum iam munda erant. nam angeli dicti
sunt et prophetae. et aduersus angelos suos prauum
quid reperit: uel quod aduersus eos dicitur uel quod ipsi
dicunt. hoc tamen potest etiam de ueris angelis accipi.
habitantes autem domos luteas: quorum conuersatio
non est in caelis. percussit illos tamquam tinea. aut [*] [*]
aliqua corruptio percussit eos tamquam tinea aut deus percussit
eos: uel hac tinea uel sicut percutit tinea, hoc est:
latenter intrinsecus corruptione ab eis ipsis exorta per
concupiscentias carnales, hoc est habitatione in domibus
luteis. et a mane usque ad uesperam ultra non sunt:
aut ultra saeculum hoc non sunt aut a prosperis rebus usque
ad tribulationem; poenam enim consecuti sunt. et quod non
possent sibi ipsis subuenire, perierunt: cum in se
habent spem. interierunt, quia non habebant sapientiam:
non in se sperandi.

Inuoca autem, si quis tibi respondeat: illis
enim respondetur, qui mundi sunt coram deo. etenim
stultum perimit ira: indignatio, qua quisque angitur,
tamquam inique sibi aliquid acciderit, dum non cogitat usque
adeo se inmundum esse coram deo, ut inuocanti non angeli
respondere aut se demonstrare dignati sint. qui enim hoc
non cogitat, stultus est et ira inrationabili interimitur. aut
idcirco angelos non audire, non uidere potest stultus, quia ira
interemptus est et a zelo occisus. errantem autem occidit
zelus: ad imitandum peccatores. ego autem uidi stultos
radicem mittentes: stultos nunc inpios accipiendum, ut
e contrario sapientia hominis pietas sit, sicut in consequentibus
dicitur. et conterantur super ianuas infirmorum:
humilium, cum recepti in cubiculum fuerint a sponso et stulti
foris remanserint. quae enim illi congregauerunt,
iusti comedent: et de Iudaeis potest intellegi [*] [*] [*]

congregantibus prophetias, quas gentiles potius comederunt, et de his
qui facientes comedunt quae alii praecipiunt et non faciunt.
ipsi uero de malis non liberabuntur: quamuis praedicent
non esse facienda. exhauriatur fortitudo eorum:
qua superbiunt aduersus infirmos; exhauriatur autem, ut
iam incipiat laborare. non enim prodiet de terra labor:
id est de creatura non conquerantur sed de se. sed homo
in labore nascitur: secundum id dictum est "nascitur"
secundum quod in laboriosam uitam ex quieta quisque
conuertitur. pulli autem uulturis altissime uolitant:
uultur bene intellegitur dominus, quia altitudine prophetiae
uidit mortalitatem nostram, qua descendens pasceretur, conuertens
nos in corpus suum. "pulli" ergo "uulturis" ut
filii sponsi dicti sunt, altissime autem uolitantes conuersationem
in caelis habentes, ut a labore liberentur in quo homo
nascitur. secuti sunt quippe uocem dicentis: uenite ad me
omnes qui laboratis. possunt et "pulli uulturis" in
malo intellegi aeriae potestates, quae mortibus, hoc est peccatis,
pascuntur. quoniam huius modi praeuaricatores angeli
non sunt perducti ad humilitatem mortalitatis multum laboriosam,
in qua homo nascitur, ualde illi superbiunt, hoc est
altissime uolitant. qui dat pluuiam super faciem
terrae: tamquam confitentibus faciat misericordiam. ut non
faciat manus eorum ueritatem: non faciant quod promittunt
inhiantes dominari infirmis. in die occurrent illis
tenebrae: ut Iudaeis qui dominum non cognouerunt quid
esset. aut tamquam in nocte palpabunt in meridie: [*] [*]
sicut uidentes signa tamen dubitabant dicentes: propheta
est, alii: seducit populum, quando nec ad lucernam uidere
uoluerunt. et pereant in bello: in tentationibus. et
egrediatur de manu potentis infirmus: diaboli. sit
autem infirmo spes; illi enim fortes rem hic quaerunt.
beatus autem uir quem arguit dominus. in hoc enim
errat, quia uidetur sibi Iob, quia iniquitatibus suis haec patitur,
cum ex hoc beatus sit, quia in hac uita cum arguitur,
habet corrigendi possibilitatem. et in septimo non te tanget
malum: sacramentum sabbati. in fame liberabit te
a morte; uerbo enim alit et facit firmum ad tentationes. in
proelio uero de manu ferri soluet te: de potestate
uinculorum. a flagello linguae abscondet te: ne sentias
contumelias, non ne patiaris. iniustos et iniquos
deridebis: ut sapientia perditioni iniquorum superridebit.
et ferocientes bestias non timebis: id est Iudaeos
non timebis, quia gentes tibi obaudient; haec autem de domino
accipienda sunt. Eliphaz hic errat, quia putat de Iob intellegenda,
quae ei reuelata sunt, cum totum domino competat.
quia cum lapidibus agri habebis foedus: lapides
agri, quia in gentibus nulla ordinatio legis fuit, ut quasi de
aedificio lapides essent. bestiae enim ferae pacatae
erunt tibi: siue de Iudaeis siue de gentibus. deinde
scies quod in pace erit domus tua: id est ecclesia. [*] [*]
et filii tui erunt tamquam omnis herba in campo:
sine ariditate. et uenies in sepulcrum tamquam frumentum
maturum: in passionem. ecce haec ita exquisiuimus:
hic auctoritas huius prophetiae confirmatur.
tu uero scito temet ipsum quid egeris; non enim
iniuste haec tibi permisit deus accidere.

Verba lob. sed, ut uidetur, uerba mea sunt
mala; non enim uerba lob de inpatientia sunt flagellorum,
cum significent dolorem, non peculiarem lob, sed quem habuit
de omni genere humano. sagittae enim domini in corpore
meo sunt: uerba dei, quibus anima transfigitur, cum
cogitur ad confessionem. quarum furor bibit sanguinem
meum; tollunt enim peccatum. cum enim incipio loqui,
stimulant m e : quod enim loquor, illae cogunt. quid enim?
numquid frustra onager clamabit, nisi escamrequirens?
ut inde famem patiatur, quia liber esse uoluit. aut
bos mugit, cum habeat in praesepi cibos? asino
cibaria labore bouis praeparantur sicut gentibus labore prophetarum
et apostolorum, qui utique Iudaei fuerunt. itaque haec
uerba cibum desiderantis sunt, id est auxilium, non inpatientis
ad dolorem. numquid potest sine sale edi panis?
quasi ei diceretur: cur sic ea per figuras dicis? respondit. quia
si ex persona sua ea diceret, insulsa essent. aut est sapor
in sermonibus uanis? uanos sermones hominum dicit,
quia panis uerba dei sunt, sed panis caelestis. sic nec
anima mea potest cessare: quomodo non potest sine [*] [*]

sale edi panis, sic nunc ministerium praebeo uerbi dei propter
illud: quomodo audient sine praedicante? foetidas
enim uideo escas meas sicut est odor leonis: nam
uerba mea foetida sunt sicut leo uel propter superbiam, per
quam iactantes putent, uel propter quod amplexantes carnalia
foetorem leonis habent, qui propriis uerbis gaudent. quodsi
det et ueniat postulatio mea: postulationem dicit rem
quam petebat. et spem meam det dominus; sic enim
confidens ob spem post tribulationem uenturae consolationis
oportune tentatur. bene autem spem dicit, quia, cum res
uenerit, iam tentatio non erit necessaria. sit mihi ciuitas
sepulcrum, super cuius muros saliebam: societatem
illam Babyloniae uult sibi sepulcrum, non ut eum obruat,
sed ut sciat quia mortuos tegit quicumque in illa fuerint, de
cuius tamquam firmamento et munimine superbiebat. non
parcam; non enim mentitus sum. uerba sunt sancta
dei mei: quia non alia dixit quam audiuit a deo, id est de
homine generaliter prophetantis, quia auxilio indiget in confessione.
quae est enim uirtus mea, ut sufferam? quod
significabat uulnus eius. aut quod tempus meum, ut
sustineat anima mea? quia imminente morte terrentur
homines, ut conuertantur et confiteantur deo putredinem
peccatorum, cuius consideratione se dicit cogi ad confessionem.
numquid uirtus lapidum uirtus mea? duros
et inpenetrabiles iaculis uerborum dei, qui non mouentur ad
confitendum. aut non in ipso confidebam? cum mihi bene
esset, id est cum essem inmortalis ad imaginem dei. sed [*] [*]
adiutorium a me recessit: factus mortalis uolens in me
confidere. et uisitatio domini me despexit. secundum
quod dictum est: aut filius hominis, quoniam uisitas
eum? propinqui mei non respexerunt me: horrui
angelis. tamquam torrens deficiens: misericordia enim
aliquando inundauit me; et siccaui et non fui mihi fons.
aut sicut fluctus transierunt me: tamquam sint
consolationes potus. qui me metuebant, nunc inruerunt
super me: diabolus cum angelis suis. perii et exul de
domo mea factus sum: aut de habitatione caelesti aut
de conscientia; idcirco foras extra domum suam sedebat. uias
Themanorum uidete, semitas Sabaeorum intuemini:
illos significat, qui in temporalibus confidunt, de quibus se,
id est hominem quem significat dicit non praesumere. nunc
autem et uos insurrexistis inme sine misericordia:
putantes beatitudinem hominum, si carnalibus abundent, quia
insultabant potius quam conpatiebantur. sed uidentes
uulnus meum timete: intellegentes quid significet timete
futuras poenas. quid enim? numquid aliquid uos
petii? aut fortitudine uestra indigeo? quia coram eo
infirmus est, qui eum potest saluare. docete me et ego
obmutescam; idcirco enim patientes esse debuerunt ad
doctrinam eius, quia ipsi eum docere non poterant. sed, ut
uideo, praua ueri hominis uerba dicitis: eum dicit
uerum hominem qui personam significat agentis paenitentiam
conuersione ad deum, cuius praua uerba dicebant. non enim [*] [*]
a uobis auxilium peto: uerus enim homo a deo petit
auxilium; ille enim uerus est qui confitetur. unde est: qui
facit ueritatem, uenit ad lucem. neque enim elocutionem
sermonis uestri sustinebo: dei enim se locutionem
dixit sustinere, qua instruatur. uerum tamen super
pupillum inruistis: quod ad uos adtinet, insultare mihi
uoluistis, quamuis non intellexeritis quid significet. quia neque
Iob, quem uidebant, insultare debuerant, ideo: uerum tamen.
nunc autem aspicientes uacate mihi: non habentes
quod me doceatis. et rursum iustitiae adestote: quia
primo uidebantur sibi iustitia cogi ad loquendum. non est
enim in ore meo iniquitas; et fauces meae nonne
sapientiam meditabantur? dicit se non deum accusasse,
sed hominem induxisse accusantem iniquitates suas, sicut
superius sermo eius intellectus est. hanc dicit meditationem
sapientiae.

Numquid non tentatio est uita humana super
terram? hic iam apertius ostendit ex cuius significatione
superius loqueretur. tentationem uero dicit tamquam stadium
certaminis, ubi uincit homo uel uincitur. et sicut cotidiani
mercenarii uita eius? temporalem mercedem expectantis,
ut iam eorum qui iustitiae suae fructum in futurum expectant
non sit uita super terram. aut tamquam seruus metuens
dominum suum et consecutus umbram? quod significat
absconditio Adae a facie domini et tectio foliorum de quibus
umbra fit, quam relicto deo consecutus est homo. aut [*] [*]

tamquam mercenarius qui expectat mercedem operis
sui? iste a superiore hoc differt, quod superior habuit,
hic autem habere desiderat ipsa temporalia. sic et ego
expectaui menses uanos: iam ad umbram dixit uanos,
id est temporalia bona. et noctes dolorum datae sunt
mihi: in quibus et lux amittitur sapientiae et materies est
poenarum. si dormiero, dico: quando dies? et si surrexero,
rursum: quando uesper? quando cupiditatem
negotii patitur homo in otio et otii in negotio. repleor
autem doloribus a uespere usque ad mane: quo
occidit a deo. unde et ad uesperam deambulans deus eos
dimisit: quod significat uolentes, quibus nulla expectatio est
remedii nisi mane. de quo dicitur: mane astabo tibi,
id est quando post iudicium mane deus reuelabitur iustis.
unde et dominus uespere sepelitur et mane resurgit. hanc
ergo uitam tamquam lucifero potest comparare. et concrescit
corpus meum putredine uermium: uermium multitudine.
infundo glebas terrae radens saniem: expressio
cupiditatum uel curarum confessionis, in qua gaudent iniqui,
quod ad occasionem redigunt peccandi, quae alii per paenitentiam
confitentur: unde sunt canes, qui Lazari uulnera
lingebant. et uita mea exilior est quam loquela:
minus enim facio quam loquor. recordare ergo quia
spiritus est uita mea: id est in fame spiritali. et non
reuertar ad uisibilia. non me cognoscet oculus [*] [*]
uidentis: quia mutabor, ut uidentem hic diabolum accipiamus
inuidentem. oculi tui in me et non subsisto;
interficis enim in me uitam carnalem in qua fui. tamquam
nubes expurgata de caelo: aut per caelum purgata —
quomodo dicimus de ferro purgata — ut hic significauerit auxilium
sibi fuisse de caelo, ut purgaretur, aut certe ut iam non
sit nubes, sed in aerem purum extenuetur, tamquam radiis
solis expurgata, ut obscuritas carnis et sanguinis non sit in
caelo. non enim caro et sanguis regnum dei possidebunt,
cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et
absorbebitur mors in uictoriam. si enim homo descenderit
ad inferos, ultra non ascendet: ad hoc
ergo recordare, ut non descendas. et non reuertetur amplius
in domum suam: id est ad requiem suam. propterea
itaque et ego non parcam ori meo: confitendo,
cum tempus est. utrumne mare sum ego aut draco?
non enim sicut inpios aut diabolum repulisti. quia statuisti
super me custodiam: ut non me moueam ad perturbationem,
ut sunt maris termini. quia dixi: consolabitur
me lectus meus: carnalia in quibus requiescebat. et referam
ad me ipsum consolationem in toro meo: ad
te enim debeo referre consolationem meam. exterres me
per somnia et per uisionem me obstupefacis: per
tribulationes uitae huius, quae ita somnia sunt, quomodo et
bona uitae huius somnia. absolues a spiritu meo animam
meam: propter uisibiles terrores, a quibus liberabitur [*] [*]
anima metuens uenire ad eos. et a morte ossa mea repuli:
nam ierant in mortem ossa mea, nisi his exterritus
fortior essem et patiens, quod est ossium firmitas. non enim
in sempiternum uiuam ut patienter feram: breuitate
uitae et metu mortis me correxi. unde inconuertibilis diabolus,
quia non moritur, sed damnatur. initium sapientiae
timor inde est. discede a me; uana est enim uita
mea: quia non suffero tentationes. aut quia sensu tuo
intendisti in eum? propter quod rationalis est. unde illud:
nos autem sensum domini habemus. rationis uero
munus dicit extensionem intellectus. et in requie iudicabis
eum? dignum requie. usquequo me non dimittis?
uinctum tribulationibus. neque deseris, donec deglutiam
saliuam meam? in dolore ac flagellis contineam
et absorbeam uoluptatum fluxus per tribulationes admonitus.
si ego peccaui, quid possum tibi facere? sensus hic
est: si peccaui, nihil possum tibi facere. an forte loquendo
molesti tibi sunt homines? tu ergo qui scis sensum, quare
constituisti hominem, ut loqueretur aduersus te, ut esset tibi
oneri? si autem peccatum hominis nec facto nec dicto tibi
nocet, quare non obliuisceris peccatum eius, sed purgas illud
potius, nisi quia illa quae supra dicta sunt ad bonitatem tuam
referuntur? quid est enim homo, quod exaltasti eum?
quae non intellegentes amici eius putauerunt ab eo deum
reprehendi. si enim non propterea facis mihi tentationes, ut
cohibeam fluxos motus meos, ut mihi ita consulas, quae alia
causa est, ut corripias hominem? non enim nocere tibi potest [*] [*]
quia peccat; aut sentis quasi aduersitatem loquelae eius, cum
scias sensum humanum, et utique posses quod tibi aduersarium
est non constituere. et quare non es oblitus iniquitatis
meae? si non ea causa ut mihi prodessent tentationes
istae, ut bonitatis tuae sit totum, et quod me corripis?
nunc autem in terram ibo: cum enim purges peccatum
meum, restat mihi tamen adhuc in terram ire per mortem
corporalem. mane uigilabo et ultra non ero: in hac
terra.