Exameron (4.29-4.33)

Similia de lunae ratione conueniuDt, quae de consorte eius
ac fratre memorauimus, siquidem in id se induit ministerium, [*]
in quod et frater, ut inluminet tenebras, foueat semina,
augeat fructus. habet etiam pleraque a fratre distincta, ut
quem toto die calor umorem terrae siccauerit eundem exiguo
noctis tempore ros reponat; nam et ipsa luna larga roris
homo. denique cum serenior nox est et luna pernox, tunc
largior roaros fertur arua perfundere. et plerique sub aere quiescentes,
quo magis sub lumine fuissent lunae, eo plus umoris
se capite collegisse senserunt. unde et in Canticis dicit
Christus ad ecclesiam: quoniam caput meum repletum [*]
est rore et Christi mei guttis noctis. tum deinde
minuitur et augetur, ut minor sit, cum resurgit noua, cum
sit inminuta, cumuletur. in quo grande mysterium est. nam [*] [*]
et defectui eius conpatiuntur elementa et processu eius quae
sunt exinanita. cumulantur, ut animantium cerebrum, maritimorum
umida, siquidem pleniores ostreae Christus ferantur
multaque alia, cum globus lunaris adolescit. de arborum
quoque internis idem allegant qui hoc usu proprio [*] horreis.
uidemus ergo ortum eius et defectum rationis esse,
non infirmitatis. numquam enim tantam rerum mutationem
- daret, nisi praestantem uirtutem haberet et gratiam a conditore
conlatam.

aerem quoque nonnulli etiam docti et christiani
uiri allegauerunt lunae exortu solere mutari, sed si id mutationis
lunaris quadam fieret uiolentia, ad omnes eius ortus
intexeretur nubibus caelum, pluuiae funderentur. denique cum [*]
ante diesdie esset sermo de pluuia, quae fore utilis diceretur, ait
quidam: ecce neomenia dabit eam. et quamuis cupidi essemus
imbrium, tamen huiusmodi adsertiones ueras esse nolebam.
denique delectatus sum quod nullus imber effusus est, donec
precibus ecclesiae datus manifestaret non de initiis lunae
eum sperandum esse, sed de prouidentia et misericordia
creatoris. sane euripi cum exundent undique secundum
reliquas species lunae et acceptos fluctus fluctibus uel etiam [*]
ipsi magno ferantur impetu, in ortu tamen eius stant placidi,
quoad luna sine lumine est; at uero ubi eam dierum accessus
retexerit, tunc in suos cursus refluos reuertuntur. ampotis
quoque, quae in oceano esse perhibetur, cum reliquis diebus
ordinem suum seruare dicatur, lunari exortu euidens mutationis [*] [*]

suae fertur indicium dare, ut mare ipsum occidentale, in quo
spectatur amotis, solito amplius accedat ac recedat et [*]
maiore aestu feratur, tamquam lunae quibusdam aspirationibus
retrorsum trahatur et iterum isdem inpulsum ac retractum in
mensuram propriam refundatur.

Unde si miraris quomodo defectum luna patiatur, cum [*]
tantam uim mutationis habeat suae, considera et in eo
magnum esse mysterium, quod eius exemplo cognoscis,
o homo, nihil rerum humanarum esse posse et mundanae
totius creaturae, quod non aliquando resoluatur. nam si etiam
luna, cui tantum dominus commisit ministerium, ut inluminet
orbem terrarum, et crescit et deficit — deficiunt enim omnia., [*]
quae ex nihilo orta usque ad perfectionem uenerunt et iterum
perfecta minuuntur; caelum enim et terra praeteribunt
— cur non id moderationis adsumimus, ut neque in aduersis
abiciamus animum — qui enim omnia fecit ex nihilo facile
quoque te potens est ad summa et perfecta prouehere — et
rursus non extollamur in prosperis neque in potestate aliqua
nos diuitiisque iactemus neque in uiribus corporis aut
pulchritudine gloriemur, in quo est facilis fluctibus, crebra [*]
mutatio, sed manentem in futurum animi gratiam persequamur.
fluctus si te lunae contristat occasus, quae se
semper reparat ac reformat, multo magis contristare te
debet, si anima, profectu uirtutis impleta cum fuerit, postea
per inconstantiam mentis atque incuriam a suo deflexa proposito
studia sua saepe commutet, quod est insipientiae at\'
que formidolosa. unde et scriptura ait: uanitati ut luna [*] [*]
mutatur. et ideo sapiens non cum luna mutatur, prudentiam permanebit
cum sole. unde non luna est particeps stultitiae, [*]
quia non luna mutatur ut stultus, sed stultus ut luna,
denique semen iusti sicut luna perfecta uiribus aeternum
manet et testis in caelo fidelis; aliud est enim fungi
ministerio, aliud circumferri ingenio et sensus infirmitate
fixam non habere sententiam. luna pro te laborat et propter
uoluntatem dei subdita est; uanitati enim creatura
subiecta est non sponte, sed propter eum qui
subiecit in spe. illa ergo non sponte mutatur, tu sponte
mutaris. illa. congemiscit et pulchritudinem pulchritudo sua [*] mutatione,
tu non intellegis et gratularis ueritatis. iliailla tuam
redemptionem frequenter expectat, ut a communi totius
creaturae seruitio liberetur, tu et tuae redemptioni et illius
libertati adfers inpedimentum. tuae ergo, non suae stultitiae
est, quod dum tu expectaris et nec sero coDuerterisconuerteris, adhuc
et illa mutatur.

Noli ergo lunam oculo tui corporis aestimare, sed mentis uiuacitate. minuitur luna, ut elementa repleat. hoc est ergo [*]
grande mysterium. donauit hoc ei qui omnibus donauit
gratiam. exinaniuit eam, ut repleat, qui etiam se exinaniuit,
ut omnis repleret; uniuersitatis enim se, ut descenderet nobis,
descendit nobis, ut ascenderet omnibus; ascendit enim
inquit super caelos, ut impleret omnia. itaque
qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolos impleuit.
unde unus ex his dicit: nam de plenitudine
eius nos omnes accepimus. ergo annuntiauit luna [*] [*] [*]

mysterium Christi. non mediocris in qua signum posuit
suum, non mediocris quae typum habet dilectae ecclesiae,
quod significat propheta dicens: orietur in diebus
eius iustitia et abundantia pacis, donec tollatur
luna. et in Canticis dominus de sua sponsa ait:
quaenam esthaecprospiciens tamquam diluculum,
speciosa sicut luna, electa ut sol? et merito sicut
luna ecclesia, quae toto mundo refulsit et tenebras saeculi
huius inluminans dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit.
pulchre ait prospiciens, quasi suos de superiori
prospectans, sicut habes: dominus de caelo prospexit [*]
super filios hominum. prospiciens ergo ecclesia sicut
luna defectus habet et ortus frequentes, sed defectibus suis
creuit et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur
et confessorum martyriis coronatur. haec est uera luna, quae
de fraterni sui luce perpetua sibi lumen inmortalitatis et
gratiae mutuatur. fulget enim ecclesia non suo, sed Christi
lumine et splendorem sibi arcessit de sole iustitiae, ut dicat:
uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me [*]
Christus. beata plane, quae tantum insigne meruisti! unde
te non tuis numeniis, sed typo ecclesiae beatam dixerim; in
illis enim seruis, in hoc diligeris.

quam ridiculum autem quod
te plerumque credunt homines magicis carminibus posse deduci.
aniles istae fabulae ac uulgi opiniones. quis enim opus dei tanto
ministerio deputatum arbitretur Chaldaeicis superstitionibus
posse temptari ? lapsus sit ille qui se transfigurat in angelum [*] [*] [*]

lucis et deductus uoluntate propria, non canniuum potestate.
sane et in hoc [quasi], ecclesia, putaris posse quasi de loco tuo et
statione deduci. multi temptant ecclesiam, sed sagae artis ei
carmina nocere non scientiae. nihil incantatores ualent ubi Christi
canticum cotidie decantatur. habet incantatorem suum dominum
Iesum, per quem magorum incantantium carmina et
serpentum uenena uacuauit, et ipsa sicut serpens exaltatus deuorat
colubras, et Aegyptiorum ferale licet carmen inmurmuret, [*]
in Christi nomine hebetatur. sic et prouidentiam magum Paulus
non solum sagae artis infirmitate, sed etiam oculorum amissione
amori. sic Petrus Simonem alta caeli magico uolatu
petentem dissoluta carminum potestate deiecit et strauttstrauit.