De Spectaculis (16-20)

Cum ergo furor interdicitur nobis, ab omni spectaculo
auferimur, etiam a circo, ubi proprie furor praesidet. aspice
populum ad id spectaculum iam cum furore uenientem, iam
tumultuosum,

iam caecum, iam de sponsionibus concitatum.
tardus est illi pr[aetor, semper oculi in urna eius cum sortibus
uolutantur. dehinc ad signum anxii pendent, unius dementiae [*] [*] [*] [*]
una uox est. cognosce dementiam de uanitate: misit, dicunt
et nuntiant inuicem quod simul ab omnibus uisum est. teneo
testimonium caecitatis: non uident missum quid sit, mappam
putant; sed est diaboli ab alto praecipitati figura. ex eo itaque
itur in furias et animos et discordias et quicquid non licet
sacerdotibus pacis. inde maledicta, conuicia sine iustitia odii,
etiam suffragia sine merito amoris. quid enim suum consecuturi
sunt, qui illic agunt, qui sui non sunt? nisi forte hoc
solum, per quod sui non sunt: de aliena infelicitate contristantur,
de aliena felicitate laetantur. quicquid optant, quicquid
abominantur, extraneum ab iis est; ita et amor apud illos
otiosus et odium iniustum. an forsitan sine causa amare liceat
quam sine causa odisse? deus certe etiam cum causa prohibet
odisse, qui inimicos diligi iubet; deus etiam cum causa maledicere
non sinit, qui maledicentes benedici praecipit. sed circo
quid amarius, ubi ne principibus quidem aut ciuibus suis parcunt?
si quid horum, quibus circus furit, alicubi conpetit
sanctis, etiam in circo licebit, si uero nusquam, ideo nec. in circo.

Similiter inpudicitiam omnem amoliri iubemur. hoc igitur
modo etiam a theatro separamur, quod est

priuatum consistorium
inpudicitiae, ubi nihil probatur quam quod alibi non
probatur. ita summa gratia eius de spurcitia plurimum con-
cinnata est, quam Atellanus gesticulatur, quam mimus etiam
per muliebres res repraesentat, sensum sexus et pudoris exterminans,
ut facilius domi quam in scaena erubescant, quam [*] [*]
denique pantomimus a pueritia patitur ex corpore, ut artifex
esse possit. ipsa etiam prostibula, publicae libidinis hostiae,
in scaena proferuntur, plus miserae in praesentia feminarum,
quibus solis latebant, perque omnis aetatis, omnis dignitatis
ora transducuntur; locus, stipes, elogium, etiam quibus opus
non est, praedicatur, etiam (taceo de reliquis) [etiam] quae in
tenebris et in speluncis suis delitescere decebat, ne diem contaminarent.
erubescat senatus, erubescant ordines omnes; ipsae
illae pudoris sui interemptrices de gestibus suis ad lucem et
populum expauescentes semel anno erubescant. quodsi nobis
omnis impudicitia exsecranda est, cur liceat audire quod
loqui non licet, cum etiam scurrilitatem et omne uanum uer-.
bum iudicatum a deo sciamus? cur aeque liceat uidere - quae
facere flagitium est? cur quae ore prolata communicant hominem,
ea per aures et oculos admissa non uideantur hominem
communicare, cum spiritui appareant aures et oculi nec possit
mundus praestari cuius apparitores inquinantur? habes igitur
et theatri interdictionem de interdictione impudicitiae. si et
doctrinam saecularis litteraturae ut stultitiae apud deum deputatam
aspernamur, satis praescribitur nobis et de illis speciebus
spectaculorum, quae saeculari litteratura lusoriam uel agonisticam
scaenam dispungunt. quodsi sunt tragoediae et comoediae
scelerum et libidinum actrices cruentae et lasciuae, impiae et prodigae,
nullius rei aut atrocis aut uilis commemoratio melior
est: quod in facto reicitur, etiam in dicto non est recipiendum.

Quodsi et stadium contendas in scripturis nominari, sane
obtinebis. sed quae in stadio geruntur, indigna conspectu tuo [*] [*] [*]

non negabis, pugnos et calces et colaphos et omnem, petulantiam
manus et quamcumque humani oris, id est diuinae imaginis,
depugnationem. non probabis usquam uanos cursus et iaculatus
et saltus uaniores, nusquam tibi uires aut iniuriosae aut
uanae placebunt, sed nec cura facticii corporis, ut plasticam dei
supergressa, et propter Graeciae otium altiles, homines oderis.
et palaestrica diaboli negotium est: primos homines diabolus
elisit. ipse caestus colubrina uis est, tenax ad occupandum,
tortuosa ad obligandum, liquida ad elabendum. nullus tibi
coronarum usus est; quid de coronis uoluptates aucuparis?

Exspectabimus nunc ut et amphitheatri repudium de
scripturis petamus? si saeuitiam,

si impietatem, si feritatem
permissam nobis contendere possumus, eamus in amphitheatrum.
si tales sumus quales dicimur, delectemur sanguine
humano. bonum est cum puniuntur nocentes. quis hoc nisi
tamen nocens negabit? et tamen innocentes de supplicio alterius
laetari non oportet, cum magis competat innocenti dolere,
quod homo, par eius, tam nocens factus est, ut tam crudeliter
impendatur. quis autem mihi sponsor est, nocentes semper uel ad
bestias uel ad quodcumque supplicium decerni, ut non innocentiae
quoque inferatur aut ultione iniudicantis aut infirmitate
defensionis aut instantia quaestionis? quam melius ergo est
nescire cum mali puniuntur, ne sciam et cum boni pereunt,
si tamen bonum sapiunt. certe quidem gladiatores innocentes
in ludum ueneunt, ut publicae uoluptatis hostiae fiant. etiam
# qui damnantur in ludum, quale est ut de leuiore delicto in
homicidas emendatione proficiant? sed haec ethnicis respondi. [*]
ceterum absit ut de istius spectaculi auersione diutius discat
Christianus. quamquam nemo haec omnia plenius exprimere
potest nisi qui adhuc spectat. malo non implere quam meminisse.

Quam uana igitur, immo desperata argumentatio eorum,
qui sine dubio tergiuersatione amittendae uoluptatis optendunt
nullam eius abstinentiae

mentionem specialiter uel localiter
in scripturis determinari, quae directo prohibeat eiusmodi conuentibus
inseri seruum dei. nouam proxime defensionem suauiludii
cuiusdam audiui. sol, inquit, immo ipse etiam deus de
caelo spectat nec contaminatur. sane, sol et in cloacam radios
suos defert nec inquinatur. utinam autem deus nulla flagitia
hominum spectaret, ut omnes iudicium euaderemus. sed spectat
et latrocinia, spectat et falsa et adulteria et fraudes et idololatrias
et spectacula ipsa. et idcirco ergo nos non spectabimus,
ne uideamur ab illo qui spectat omnia. comparas, homo,
reum et iudicem, reum, qui, quia uidetur, reus est, iudicem,
qui, quia uidet, iudex est. numquid ergo et extra limites
circi furori studemus et extra cardines theatri impudicitiae intendimus
et insolentiae extra stadium et immisericordiae extra
amphitheatrum, quoniam deus etiam extra cameras et gradus
et t apulias oculos habet? erramus: nusquam et numquam excusatur
quod deus damnat, nusquam et nunquam licet quod
semper et ubique non licet. haec est ueritatis integritas et,
quae ei debetur, disciplinae plenitudo et aequalitas timoris et
fides obsequii, non inmutare sententiam nec uariare iudicium.
non potest aliud esse, quod uere quidem est bonum seu malum.