De Anima (53-55)

Sed quo dende anima nuda et explosa deuertet? sine
dubio prosequemur ex ordine. prius tamen quod est loci huius
explebimus, ne, quia uarios exitus mortis ediximus, expectet
quis a nobis rationes singulorum medicis potius relinquendas,
propriis arbitris omnium letalium rerum siue causarum et
ipsarum corporalium condicionum. plane ad immortalitatem
animae hic quoque protegendam in mentione mortis aliquid
de eiuscemodi exitu interstruam, in quo paulatim ac minutatim
anima dilabitur; habitum enim sustinens defectionis abducitur,
dum absumi uidetur, et coniecturam praestat interitus de excessus
temperatura. tota autem in corpore et ex corpore est
ratio. nam quisquis ille exitus mortis, sine dubio aut materiarum
aut regionum aut uiarum uitalium euersio est: materiarum,
ut fellis ut sanguinis; regionum, ut cordis ut iecoris; uiarum,
ut uenarum ut arteriarum. dum igitur haec ex propria quaeque
iniuriae causa uastantur in corpore ad usque ultimam euersionem
et rescissionem uitalium id est naturalium finium situum
officiorum, necessario et anima dilabentibus paulatim instrumentis
et domiciliis et spatiis suis paulatim et ipsa migrare
compulsa deducitur in diminutionis effigiem non alio modo,
quam quo et aurigam ipsum quoque defecisse praesumitur, cum
uires equorum defatigatio denegauit, quantum de dispositione
destituti hominis, non de passionis ueritate. perinde auriga
corporis spiritus animalis deficientis uectaculi nomine, non suo
deficit, opere decedens, non uigore, actu elanguens, non statu,
constantiam, non substantiam decoquens, quia comparere [*] [*] [*]
cessat, non quia esse. sic et rapida quaeque mors, ut ceruicum
messis, semel ac tantam ianuam pandens, ut ruinae uis semel
omnia uitalia elidens, ut apoplexis, interior ruina, nullam
animae moram praestat nec discessum eius in momenta discruciat.
at ubi longa mors, prout deseritur anima, ita et deserit;
non tamen conciditur hac facie, sed extrahitur, et dum
extrahitur, postremitatem suam partem uideri facit. non omnis
autem pars statim et abscisa est, quia postera est, nec quia
exigua est, statim et ipsa peritura est. sequitur seriem suus
finis et mediocritas trahitur ad summa et reliquiae uniuersitati
cohaerentes expectantur ab illa, non derelinquuntur. atque ita
ausim dicere, totius ultimum totum est, quia, licet minus atque
posterius sit, ipsius est. hinc denique euenit saepe animam in
ipso diuortio potentius agitari sollicitiore obtutu, extraordinaria
loquacitate, dum ex maiore suggestu iam in libero constituta
per superfluum quod adhuc cunctatur in corpore enuntiat quae
uidet, quae audit, quae incipit nosse. si enim corpus istud
Platonica sententia carcer, ceterum apostolica dei templum,
cum in Christo est, sed interim animam consaepto suo obstruit
et obscurat et concretione carnis infaecat, unde illi, uelut per
corneum specular, obsoletior lux rerum est. procul dubio cum
ui mortis exprimitur de concretione carnis, et ipsa expressione
colatur; certe de oppanso corporis erumpit in apertum ad meram
et puram et suam lucem, statim semetipsam in expeditione
substantiae recognoscit et in diuinitatem ipsa libertate resipiscit
ut de somnio emergens ab imaginibus ad ueritates. tunc
et enuntiat et uidet, tunc exultat aut trepidat, prout paraturam
deuorsorii sui sentit, de ipsius statim angeli facie, euocatoris
animarum, Mercurii poetarum. [*] [*]

Quo igitur deducetur anima, iam hinc reddimus. omnes
ferme philosophi,

qui immortalitatem animae, qualiterqualiter
uolunt, tamen uindicant, ut Pythagoras, ut Empedocles, ut
Plato, quique aliquod illi tempus indulgent ab excessu usque
in conflagrationem uniuersitatis, ut Stoici, suas solas id est sapientium
animas in supernis mansionibus collocant. Plato
quidem non temere philosophorum animabus hoc praestat, sed
eorum qui philosophiam scilicet exornauerint amore puerorum.
adeo etiam inter philosophos magnum habet priuilegium impuritas.
itaque apud illum in aetherem sublimantur animae
sapientes, apud Arium in aerem, apud Stoicos sub lunam.
quos quidem miror, quod imprudentes animas circa terram
prosternant, cum illas a sapientibus multo superioribus erudiri
affirment. ubi erit scholae regio in tanta distantia diuersoriorum?
qua ratione discipulae ad magistras conuentabunt
tanto discrimine inuicem absentes? quis autem illis postumae
eruditionis usus ac fructus iamiam conflagratione perituris ? reliquas
animas ad inferos deiciunt. hos Plato uelut gremium terrae
describit in Phaedone, quo omnes labes mundialium sordium confluendo
et ibi desidendo exhalent et quasi caeno immunditiarum
suarum grossiorem haustum et priuatum illic aerem stipent.

Nobis inferi non nuda cauositas nec subdiualis aliqua
mundi sentina creduntur, sed in fossa terrae et in alto uastitas
et in ipsis uisceribus eius abstrusa profunditas, siquidem
Christo in corde terrae triduum mortis legimus expunctum,
id est in recessu intimo et interno et ex ipsa terra operto et
intra ipsam clauso et inferioribus adhuc abyssis superstructo. [*] [*] [*]

quodsi Christus deus, quia et homo, mortuus secundum scripturas
et sepultus secundum easdem, huic quoque legi satisfecit
forma humanae mortis apud infe ros functus nec ante
ascendit in sublimiora caelorum quam descendit in inferiora
terrarum, ut illic patriarchas et prophetas compotes sui faceret,
habes et regionem inferum subterraneam credere et illos cubito
pellere, qui satis superbe non putent animas fidelium inferis
dignas. serui super dominum et discipuli super magistrum,
aspernati, si forte, in Abrahae sinu expectandae resurrectionis
solacium capere. sed in hoc, inquiunt, Christus inferos adiit,
ne nos adiremus: ceterum quod discrimen ethnicorum et Christianorum,
si carcer mortuis idem? quomodo ergo anima exhalabit
in caelum, Christo illic adhuc sedente ad dexteram
patris, nondum dei iussu per tubam archangeli audito, nondum
illis, quos domini aduentus in saeculo inuenerit, obuiam ei
ereptis in aerem, cum his qui mortui in Christo primi resurgent?
nulli patet caelum, terra adhuc salua, ne dixerim clausa. cum
transactione enim mundi reserabuntur regna caelorum. sed
in aethere dormitio nostra cum puerariis Platonis aut in aere
cum Ario aut circa lunam cum Endymionibus Stoicorum.
immo, inquis, in paradiso, quo iam tunc et patriarchae et prophetae
appendices dominicae resurrectionis ab inferis migrauerint.
et quomodo Iohanni in spiritu paradisi regio reuelata,
quae subicitur altari, nullas alias animas apud se praeter martyrum
ostendit? quomodo Perpetua fortissima martyr sub die
passionis in reuelatione paradisi solos illic commartyres suos
uidit, nisi quia nullis romphaea paradisi ianitrix cedit nisi qui
in Christo decesserint, non in Adam? noua mors pro deo et
extraordinaria pro Christo alio et priuato exci pitur)itur hospitio.
agnosce itaque differentiam ethnici et fidelis in morte, si pro [*] [*]
deo occumbas, ut paracletus monet, non in mollibus febribus et
in lectulis, sed in martyriis, si crucem tuam tollas et sequaris
dominum, ut ipse praecepit. tota paradisi clauis tuus sanguis
est. habes etiam de paradiso a -nobis libellum, quo constitui
mus omnem animam apud inferos sequestrari in diem domini.