De Anima (47-49)

Definimus enim a daemoniis plurimum incuti somnia,
etsi interdum uera et gratiosa, sed, de qua industria diximus,
affectantia atque captantia, quanto magis uana et frustratoria
et turbida et ludibriosa et immunda. nec mirum, si eorum
sunt imagines, quorum et res. deo autem pollicito scilicet et
gratiam spiritus sancti in omnem carnem et sicut prophetaturos,
ita et somniaturos seruos suos et ancillas suas, ea deputabuntur,
quae ipsi gratiae comparabuntur, si qua honesta sancta
prophetica reuelatoria aedificatoria uocatoria, quorum liberalitas
soleat et in profanos destillare, imbres etiam et soles
suos peraequante deo iustis et iniustis, siquidem et Nabuchodonosor
diuinitus somniat et maior paene uis hominum ex uisionibus
deum discunt. sicut ergo dignatio dei et in ethnicos,
ita et temptatio mali in sanctos, a quibus nec interdiu absistit,
ut uel dormientibus obrepat qua potest, si uigilantibus non
potest.

tertia species erunt somnia, quae sibimet ipsa anima
uidetur inducer ee ex intentione circumstantiarum. porro quia
non est ex arbitrio somniare (nam et Epicharmus ita sentit),
quomodo ipsa erit sibi causa alicuius uisionis? num ergo
haec species naturali formae relinquenda est seruans animae
etiam in ecstasi res suas perpeti? ea autem, quae neque a
deo neque a daemonio neque ab anima uidebuntur accidere,
et praeter opinionem et praeter interpretationem et praeter
enarrationem facultatis ipsi proprie ecstasi et rationi eius separabuntur.
[*] [*]

Certiora et colatiora somniari affirmant sub extimis noctibus
quasi iam emergente animarum uigore prodacto sopore.
ex temporibus autem anni uerno magis quieta, quod aestas
dissoluat animas et hiemps quodammodo obduret et autumnus
temptator alias ualetudinum sucis pomorum uinosissimis diluat.
item ex ipsius quietis situ, si neque resupina neque dextero
latere decumbat neque conresupinatis internis quasi refusis loculis
statio sensuum fluitet aut compressu iecoris angina sit
mentis. sed haec ingeniose aestimari potius quam constanter
probari putem, etsi Plato est, qui ea aestimauit; et fortasse
an casu procedant. alioquin ex arbitrio erunt somnia, si dirigi
poterunt. nam quod et de cibis distinguendis uel derogandis
nunc praesumptio nunc superstitio disciplinam somniis
praescribit, examinandum est. superstitio, ut cum apud oracula
incubaturis ieiunium indicitur uel castimonia inducitur, praesumptio,
ut cum Pythagorici ob hanc quoque speciem fabam
respuunt onerosum et inflatui pabulum. atquin trina illa cum
Daniele fraternitas

legumine solo contenti, ne regiis ferculis
contaminarentur, praeter sapientiam reliquam somniorum praecipue
gratiam a deo redemerunt et impetrandorum et disserendorum.
ieiunus autem nescio an ego solus plurimum ita
somniem, ut me somniasse non sentiam. nihil ergo sobrietas, inquis,
ad hanc partem? immo tanto magis ad hanc, quantum
et ad omnem; si et ad superstitionem, multo amplius ad religionem.
sic enim et daemonia expostulant eam a suis somniatoribus
ad lenocinium scilicet diuinitatis, quia familiarem dei [*] [*]
norunt, quia et Daniel rursus trium hebdomadum statione
caruit uictu, sed ut deum inliceret humiliationis officiis, non
ut animae somniaturae sensum et sapientiam strueret, quasi
non in ecstasi acturae. ita non ad ecstasin summouendam sobrietas
proficiet, sed ad ipsam ecstasin commendandam, ut in
deo fiat.

Infantes qui non putant somniare, cum omnia animae
pro modo aetatis expungantur in uita, animaduertant succussus
et nutus et renidentias eorum per quietem, ut ex re comprehendant
motus animae somniantis facile per carnis teneritatem
erumpere in superficiem. sed et quod Libyca gens Atlantes
caeco somno noctem transigere dicuntur, animae utique natura
non taxatur. porro aut Herodoto fama mentita est nonnumquam
in barbaros calumniosa aut magna uis eiusmodi daemonum
in illo climate dominatur. si enim et Aristoteles
heroem quendam Sardiniae notat incubatores fani sui uisionibus
priuantem, erit et hoc in daemonum libidinibus, tam
auferre somnia quam inferre, ut Neronis quoque seri somniatoris
et Thrasymedis insigne inde processerit.

sed et a deo
deducimus somnia. quid ergo nec a deo Atlantes somniarent,
uel quia nulla iam gens dei extranea est in omnem terram
et in terminos orbis euangelio coruscante? num ergo aut
fama mentita est Aristoteli aut daemonum ad hoc ratio est,
dum ne animae aliqua natura credatur immunis somniorum?