Ad Nationes Libri Duo (2.4)

Aiunt quidam propterea deos

θεοὺς appellatos, quod Oestv
id est ἲεσθαι pro currere ac motari interpretatio est. ergo
iam uocabulum istud non est alicuius maiestatis; a cursu enim
et motu, non ab diuinitatis denominatione formatum est.
sed cum etiam ille unus Deus quem colimus Oso; cognominetur
nec tamen aut motus ullus aut cursus eius appareat,
quia nec uisibilis cuiquam sit, palam est ut uocabulum istud
sit aliunde desumptum propriumque, quia a se natiuum, diuinitatis
inuentum. itaque semota inerpretationis eius astutia
uerisimilius est non a cursu et motu θεοὺς dictos, sed de
appellatione ueri dei mutuatum, uti quos aeque deos excudissetis,
θεοὺς cognominaretis. denique quam ita sit, probatio
suppetit, cum etiam, uniuersos deos uestros, in quibus nullius
cursus aut motus officium denotatur, θεοὺς; communiter appelletis.
itaque si aeque mobiles θεοὺς aeque immobiles, disceditur
uocabuli interpretatione pariter et diuinitatis opinione,
quae a cursu et mo modulata rescinditur. quod si nomen
istud proprium diuinitatis et simplex nec interpretatorium in
illo deo reprehensum in cetera quae deos uultis, docete etiam
qualitatis inter illos esse consortium, ut iure consistat collegium
nominis communione substantiae. porro θεοὺς ille iam
hoc solo, quod non sit in promptu, uacat a comparatione [*]
eorum quae in promp tu sunt et uisui et sensui [sed sensui],
satisque est testimonii ad diuersitatem occulti et manifesti
renuntiatio. si elementa palam proposita omnibus, si contra
deus nemini, quomodo poteris ex ea parte quam non uildisti
quae uides congredi? cum ergo non habes coniungere sensu
neque ratione, quid uocabulo coniungis, ut coniungas etiam
potestate? ecce enim Zeno quoque materiam mundialem a
deo separat, uel eum per illam tamquam mel per fauos transisse
dicit. itaque materia et deus duo uocabula, duae res.
pro discrimine uocabulorum etiam res separantur, etiam
materiae condicio uocabulum sequitur. quodsi deus materia
non est, quia sic et appellatio praescribit, quomodo quae sunt
in materia, id est elementa, dei habebuntur, cum membra a
corpore alienigena esse non possint? sed quid ego cum
argumentationibus physiologicis? II sursum mens ascendere
debuit de statu mundi, non in incerta descen. rotunda
mundo, Platonica forma. quadratum eum angulatumque com:-
mentum ab aliis, credo, circino rotundo ita collegit, quod sine
capite solum credi laborat. sed Epicurus, qui dixerat, quae
super nos, nihil ad nos, cum et ipse caelum inspicere
desiderat, solis orbem pedalem deprehendit. adhuc scilicet
frugalitas et in caelis agebatur. denique ut ambitio pro, [*] [*]
etiam sol aciem suam extendit; ita illum orbem maiorem Peri-
patetici denotauerunt. oro uos, quid sapit coniecturarum
libido? quid probat tanta praesumptione asseuerationis otium
affectatae morositatis eloquii artificio adornatum? merito
ergo Milesius Thales, dum totum caelum examinat et ambulat
oculis, in puteum cecidit turpiter multum inrisus
Aegyptio illi: in terra, inquit, nihil perspiciebas, caelum tibi
speculandum existimas? itaque casus eius per figuram Lphoilosopho
s notat, scilicet eos, qui stupidam exerceant curiositatem,
in res naturae quam prius in artificem eius et praesidem, in
uacuum laborandum habituros.