De Gubernatione Dei (4.13-4.16)

III. Sed non eadem, inquit aliquis ei diuitibus, non eadem
nos agimus, quae serui agant: ex seruis enim fures ac fugitiui
suat, ex seruis gulae ac uentri iugiter seruientes. uerum est [*] [*] [*]

ac primum serni, si fures sunt, ad furandum forsitan
egestate coguntur: quia, etiamsi stipendia usitata praestentur,
consuetudini haec magis quam sufficientiae satisfaciunt et ita
implent canonem, quam quam non explent satietatem. ac per hoc
culpam ipsam inopia minus culpabilem facit, quia excusabilis
furti reus est, qui ad furtum cogi uidetur inuitus. nam et
scriptura ecclesiastica quasi subexcusare quodammodo miserorum
omnium noxas uidetur dicens: non grandis est cuipae,
cum quia furatus fuerit; furatur enim, ut
esurientem impleat animam. furatur, ut expleat animam
suam: ac per hoc non satis a nobis accusandi sunt qui diuino
sermone excusantur.

quod antem I de furtis sernorum dicimus,
hoc etiam de fuga: immo hoc rectius de fuga, quia ad fugam
seruos non miseriae tantum, sed etiam supplicia compellunt.
pauent quippe actores pauent silentiarios pauent procuratores,
prope ut inter istos omnes nullorum minus serui sint quam
dominorum suorum: ab omnibus caeduntur ab omnibus conteruntur.
quid amplius dici potest? multi seruorum ad dominos
suos confugiunt, dum conseruos timent. unde illorum fugam
non tam ad eos debemus referre qui fugiunt, quam ad eos
qui fugere compellunt. uim patiuntur infelicissimi: famulari
optant et fugere coguntur. discedere a seruitio dominorum
suorum omnino nolunt et conseruorum suorum crudelitate non
permittuntur ut seruiant.

mendaces quoque esse dicuntur. ad [*] [*]