Sermones (26-30)

XXVI. SERMO DE QVADRAGESIMA.

Permotos esse uos credo, fratres dilectissimi, cur ad superiorem
dominicam percurrimus et, cum hodie sit eius exordium,
cur festiuitatem eius ante unam hebdomadam celebrare
coeperimus. reprehendi non potest obseruatio ista praepropera.
deuotionis enim iudicium est prius legem exsequi quam legis
statuta cognoscere et ante oboedire praeceptis, quam oboedientiae
praecepta compellant. illud enim amoris est, hoc timoris,
hoc imperatiue exigitur, illud religiose defertur, hic debitum
soluitur, ibi donum muneris exhibetur. unde et nos religiosum
munus exhibuimus deo, dum amplius ieiunauimus. reprehendi
enim non potest festinata festiuitas. semper enim in gaudiis
sollemnitati uota praeueniunt et futuram laetitiam deuotio exoptata
anticipat. non solum igitur non reprehensibiliter, sed
et caute factum est. semper enim in rebus ambiguis oportet
addere aliquid amplius ad cautelam, quia, quod est amplius,
recidi potest, quod minus, non potest prolongari, sicut in hac
obseruatione factum est. nam, quod propter quadragesimam
plus ieiunauimus, non minuimus quadragesimam, integra enim
nobis manet. quodsi minus ieiunassemus, a numero redintegrare
eam non poteramus ad numerum.

Sed fortasse illud in causa est, cur ieiunium, quod ieiunauimus,
non proficiat nobis ad quadragesimam. proficiet plane
nobis, quia, etsi non proficit ad quadragesimam, proficit ad
salutem, si non proficit ad numerum, proficit ad meritum.
cui enim umquam non profuit orare, legere, ieiunare? cui
non profuit castitas, sobrietas, mansuetudo? nisi quod illos [*]

magis reprehendo, qui, cum parati fuerint ieiunare, postea
quam audierint sollemnitates, ambiguum neglexerunt ieiunare.
demonstrabant utique non se uolentes religiose uiuere, sed
coactos. ueriti sunt, credo, ne quinque dierum ieiuniis prolongatis
caro eos corpusque defecerit et exiles ac tenues quadragesimae
abstinentiam tolerare non possent.

Audiant igitur refecti pariter ac robusti, tenues atque pallentes,
quia hodie est quadragesima. audiant illi, inquam, ut
ieiunare incipiant isti, abstinere non desinant et communiter
in arcam Christi intrare festinent. immo festinent amplius,
quia tardius abstinere coeperunt, ut castigatiores et puriores
introeant, quia arca domini in periculis ieiunum sustentare
praeualet, temulentum sustinere non nouit. admonemus ergo
uos, sicut iam ante diximus, nostri temporis homines, ut his
mundi turbinibus ad domum dei certatim unusquisque confugiat,
sicut et sui temporis homines Noe iustus admonuit.
admonuit enim illos et futurum diluuium praedicare non der
stitit et, licet uox praedicationis non sit audita, tamen, etsi
tacebat lingua, opere loquebatur, etsi silebat loqui uoce, ascia
personabat. cum enim aedificabat tam grande opus, arcae
illius causam, cur fieret, ipso opere testabatur. testabatur enim
ipso apparatu noua tabernacula nouis periculis profutura. sapiens
enim quisque intellegere poterat naufragii nescio quid
imminere, cum domus talis fieret, quae non inhaereret in terra,
sed nataret in gurgite, cum hospitium huiusmodi pararetur,
quod nec pauimentum solo defigeret nec fluctibus unda demergeret.
quis, inquam, sapiens non intellegeret adesse diluuium,
cum uideret tale domicilium fieri, quod susceptos intra
se non tam clauderet quam portaret, quod non tam pluuiarum
imbres repelleret quam naufragii procellas arceret? quos, [*]

inquam, ex hospitio non auerteret periculum homines, in quo
hospitio non habitandum esset, sed potius exulandum? in qualibet
parte mundi futurum esse cum ipsis habitaculis peregrinum
ipse ergo sanctus Noe opere populis praedicabat et dicebat
illud euangelicum domini dictum: si mihi non creditis,
operibus credite.

XXVII. SERMO IN DEPOSITIONE S. AUGUSTINI.

Depositionem sanctae recordationis domni et patris nostri
Augustini episcopi hodie, fratres carissimi, celebramus. huius
enim dum apostolica merita mecum tacitus admiror, summi
illius sacerdotis Aaron mihi habitus atque uestitus, quo diuersae
gratiae ac uirtutes praefigurantur, occurrit. apud testamenti
ueteris instituta iuxta legis antiquae reuerenda mysteria ingressurus
sancta sanctorum pontifex magnus diuersis exornabatur
insignibus. inter speciosas uarietates, quae quidem uidentibus
miracula praeferebant, intellegentibus sacramenta, per
oras tunicae usque ad uestigia defluentes et per ima uestigia
ordo tintinnabulorum sollerti arte conserti uenerandum circumsonabat
incessum, ut ipse habitus demonstraret in sanctis
tacere pontifici non licere. quod autem ingrediente sacerdote
in sancta sanctorum non in alio loco, sed in extremis uestimentorum
tintinnabula resonabant, hoc sine dubio designauit,
ut, quotiens sacerdos ingressus templum fuerit dei, de extremo [*] [*]

mundi huius et de fine saeculi clamare non desinat iustorum
praemia et peccatorum supplicia semper annuntians, ut, dum
illi prouocantur ad bonum et illi deterrentur a malo, simul ad
praemia aeterna perueniant. unde et ego nunc praesumptuosus
esse non metuo de tanto ac tali patrono nostro peculiari sancto
Augustino fiducialiter praedicare. non, inquam, praesumptionem
esse metuo, si, cum ipse spiritaliter indutus ac praeditus fuerit
tantarum dote uirtutum, uelut unum me extremae uestis suae
profitear esse tintinnabulum, ut inhaerens quasi circa uestigia
doctrinae illius ex meritis eius sonum uocis accipiam et quasi
motibus eius ita uirtutibus incitatus reddam quantulumcumque
tinnitum et suorum commemoratione meritorum corda uestra
pulsem.

Iuxta haec autem, ut commemorauimus, ornamenta, quae in
sancto Augustino diuina indulgentia meritorum luce concessit,
aliam adhuc similitudinem legimus in ueteri testamento. a
fronte enim pontificis praetenta auri lamina praefulgebat, quae
scilicet per metalli nitorem ostentaret conscientiae puritatem.
nihilominus coaptabatur ei humerale gemmatum et a pectore
monile pretiosum, ut, qualiter interior excolendus esset, exterioris
quoque dignitas admoneret. in ipso quoque monili
Aaron sacerdos nomina filiorum Israel opere gemmario intexta
gestabat. hanc itaque (ut) sacra illius indumenta magnificentiam
in sanctae recordationis domni Augustini laudabilibus
institutis et diuersarum gratiarum spiritalibus margaritis splendere
gaudemus, sed in illo multo amplius multoque uerius
splenduisse probantur. quae cum in illius Aaron imaginata
fuerint indumentis, haec in illius uel gratia euidenter sunt expressa
uel meritis. in illo auri lamina eminentiam frontis
ornabat, in hoc aurea uerecundia et sinceritas pretiosa frontem
mentis inradiat. antiqua illa peregrini lapidis ornamenta et
operosi decoris insignia illi uidebantur apposita, huic probantur
gratiae largitate concessa, in illo adumbrata erant manu [*]

artificis, in sancto Augustino perfecta sunt munere conditoris.
ille semel in anno ea mox exuenda sumebat, hic ipsa incorporata
naturae induere scit, nescit exuere numquam uel cum
corpore deponenda, sed ad auctorem cum spiritu reportanda.
in illo erat figura praeteriens, in hoc ueritas perseuerans.

Superest, ut per omnia sancti Augustini caelestibus institutis
et singularibus proficiatis exemplis. totum enim in illo uobis
abunde praesto est, uel quod pertinet ad aedificationem uel
quod spectat ad gloriam uel quod uocat ad uitam uel quod
extollit ad gloriam. in ipso enim si requiratis bonae uoluntatis
affectum, clamant misericordiae opera, si patientiam desideratis,
existunt mansuetudinis ornamenta, si purae conscientiae
sint interroganda secreta, respondent castitatis insignia,
fraglant benignitatis balsama, pietatis aromata, refulgent scientiae
sapientiaeque monilia. inter haec multum ueremur, ne
merita sancti Augustini, dum affectus praedicationis insinuat,
tenuitas sermonis abscondat. etenim antequam saecularem
habitum caelestium sectator exueret et sacrae militiae signa
susciperet, aliquamdiu in secreto domini timore et metu occultum
militem gessit, diu in hoc mundo positus (in) extremo
mundi fuit ac sic publica conuersatione suscepta non tam
coepit esse, quod non erat, quam prodidit, quod latebat. igitur
cum eius iuuenilis aetas uincentibus lasciuiae fallaciis transuolantium
rerum species pingere et indicere conaretur, sensus
eius praetereuntium ac perdentium uoluptatum fugitiua dulcedo
eumque diuersis nexibus uiolentiis adiciendo mundus astringeret
cumque illum genere, facultate, moribus, acumine et memoriae
capacitate pollentem et per diuitias (dona) multiformis gratiae
in medium proferentem quodammodo amplexu retinere amoenitas
uitae huius ambiret, haec ille uniuersa quot oblectamenta [*]

tot uincula circa se sentiens negare incertis fidem statuit nec
consentire se posse definiuit. ut in lubricis quidem malis ideo
iocunda creduntur, quia cito uelut ostenso sui flore pertranseunt,
haec ideo illi magis suspecta erant, quia sectatorem
suum specie capiunt, uoluptate perdunt, celeritate destituunt.

Considerans itaque uniuersa saeculi praesentis inania et ante
oculos suos colligens eisque uelut de sapientiae arce despectis
et sub aeternorum comparatione in nihilum repudiatis secum
apud fidem suam uoluntatis consolationibus et conlocutionibus
infusum iam deo pectus armauit: nihil mihi ultra commune
manifeste tecum, fallacis mundi figura praeteriens. hoc uno
genere adquiram uictoriam derelinquendo te nec incurso rursum
damnum et per usum tui palmam de te potius capiam praefulsam.
quam nihil es et quantum aliquoties uanitas terrenorum!
multum praecipis, dum teneris, sed plus tribuis, dum
repudiaris. sectatores tuos adpetita captiuas, contemptores
tuos despecta glorificas magnas per odium ac fugam tui conlatura
diuitias. quid plura? inter uitae huius naufragia conclusum
et in mediis saeculi fluctibus positum et uelut cum ,
Iona in illius deuoratricis atque inmanis bestiae faucibus constitutum
ad dominum de profundo clamantem sanctum Augustinum
inuitus licet mundus euomit et profectibus omnium
ecclesiarum, quarum utilitatibus praeparabatur, emisit. et quia
haec est natura iustitiae atque uirtutis, ut, quanto studio diutius
abscondi optat, tanto clarius innotescat et occultatio ipsa
proditio sit, passim per populos conscia tantorum bonorum
fama uolitabat et odore amoenissimae suauitatis longe lateque
fulgebat. eminebat etiam in humili loco in admiratione omnium
uelut ciuitas super uerticem montis exposita nec iam lucerna
poterat latere sub modio nec recipiebatur nec continebatur
intra latibulum suum exundans sidere lumen magnitudo. sic [*]

lampas magna non sibi accenditur, sed lumen suum eminus
et in circumiecta iaculatur speciosum fundens lumen flammeo
doctrinae fulgore et uniuersis adfuit integrum et singulis totum
praestante domino nostro Iesu Christo, qui cum patre et spiritu
sancto uiuit et regnat deus per infinita saecula saeculorum.
Amen.

XXVIII. SERMO DE REUELATIONE CORPORIS BEATI STEPHANI LEGENDUS IN INUENTIONE.

Praesenti lectione percepimus uisionem omnibus ecclesiis
celebratam, audiuimus non somnia lubrico sensuum errore delusa,
sed oracula rerum effectibus approbata. merito reuelationi
credimus in sermone, qui fructum tenemus in munere. ubi
sunt, qui dicunt pios martyribus honores non esse deferendos?
ecce iste, qui iam dudum beato paradisi splendore perfruitur,
nunc mundo ad hoc ostenditur, ut colatur. unde dispensator
utilitatum nostrarum deus euidenter eum praecipit honorari,
quem praestitit inueniri. ,

Ait ergo sermo reuelationis, quod sacrum illud corpus non
auis, non fera uiolauerit. ubi sunt, qui inhonores uolunt
uideri sacros martyrum cineres ? ecce bruta beluarum uolucrumque
natura, quae non habet intellectum, sedulum tamen amico
reddit obsequium, illicitum declinat attactum angelicae fortasse
custodiae uenerata secretum. non tetigit eum auis, non fera
uiolauit. cum grandi crudelitatis inuidia male iam condemnat
hominem reuerentia bestiarum, qui, quanto magis obdurati
cordis impietas ******* ad nos immanitas ferarum et nostra
ad feras transit humanitas. hic ergo primus nascentis ecclesiae
et minister et martyr usque fastigium culmenque meritorum
gloriae ardore subiectus euasit et leuita altaris Christi [*]

effectus est subito sacerdos sanguinis sui. et post illam domini
singularem insignemque uictoriam dux certaminis inexperti
et noui auctor triumphi signifer exercitus candidati
denotas de se deo martyrii primitias immolauit. praeco ueritatis
et pedissequus redemptoris ab impia Iudaeorum gente,
quae recenti parricidio calens immanis piaculi scelus anhelabat,
duro saxorum imbre confectus est multiplici uulnere speciosior
et tincta ueste candidior. ad hunc eum finem diuersae a
primis annis gratiae et legis ac prophetarum praeparauerant
disciplinae.

Beatus, cuius uita feliciter administrata felicius expensa est,
beatus, cuius uita in saeculi exemplo proposita, in dei testimonio
consummata, in patrocinio totius orbis assumpta est,
beatus, in quo mortem illustris uita calcauit, immo in quo
mors uitae commercium fuit. alii per multam transgressionis
antiquae communi casu, generali exitu uel febribus diuersis
mortalitatis impositae generibus consumuntur. beatus homo
hic, qui inmaculatum spiritum pro Christi honore profundens
occasionem fecit gloriae de necessitate naturae meruitque debitum
conditionis in lucrum conferre uirtutis, ut, quod sibi a
saeculis in homine lex originis et criminis uindicabat, totum.
in isto sibi deuotio laudis inuaderet. ac sic post triumphum
domini in hoc primitus saeua mors etiam a seruo se uinci
posse cognouit, ut secuturis martyribus parere de se uitam
licet in uita consuesceret. cum ergo spiritales agones reseratis
iustitiae portis caelo teste sudaret, sancto repletus spiritu atque
ebria a deo mente ita est prolocutus: ecce uideo caelos
apertos et filium hominis stantem a dextris dei. spiritu
ergo plenus et a dextris filium hominis uidens sub spectaculo
trinitatis edebat munera passionis. ita ergo de eo ac de Iudaeis
testatur sermo diuinus: uiderunt, inquit, faciem eius
tamquam faciem angeli. nimirum totum se etiam in [*] [*]

exterioris pulchritudinem mentis candor effuderat. tali eum
uultu ** praesentia angeli, qui uiderat faciem dei. uiderunt ergo
Iudaei faciem eius tamquam faciem angeli. magna damnationis
est portio, si impiis scelus suum ignorare non liceat. uiderunt
faciem eius tamquam uultum angeli, ut fructum odii sui, sed
ad monendum capere non possent. dum etiam in praesenti
gloriam eius, quem persequuntur, inspiciunt, ut paene iam
partem per oculos exciperent, dum eum, quem per furorem
suum gratulantur exstingui, per ministerium suum intellegunt
consecrari, uiderunt faciem eius. qui talis apparuit in proelio,
putamus, qualis apparebit in regno? aut ille meritorum arbiter
deus, qui tali morientem specie decorauit, quali, putas, induet
resurgentem? positis autem genibus orauit dicens: domine,
ne statuas illis hoc peccatum. libens pro necis
suae auctoribus moriens exorabat, quia eum pretiosae mortis
gloria non latebat. domine, ne statuas illis hoc peccatum.
putasne, quod iste intercedere umquam pro supplicantibus
desinet, qui pro persecutoribus supplicauit? qui saxis hoc
reddidit, quid retribuet uotis? qui lapidatus interuenit, quid
faciet inuocatus?

, Hunc ergo non nobilitas, non facultas, sed fides dei filium
atque angelum fecit, credentem utique in patrem et filium et
spiritum sanctum. in hac dei confessione nec manu nec solis
labiis sed sanguine subscripsit et morte iurauit.

Sed dicis: nulla scripturarum auctoritas loquitur, ut honor
martyribus deferatur. et ubi est, quod propheta per spiritum
sanctum protestatur: mihi autem ualde honorandi sunt
amici tui, deus? maiorem eis honorem exhibere non potuit,
quam eos amicos dei pronuntiaret, quam in eorum uultu
deum se crederet honorare. mihi autem ualde honorandi sunt
amici tui, deus, hoc est, tua, domine, beneficia in tuorum meritis
amplector, tua munera in eorum uirtutibus admiror et in [*] [*]

tuis circa dona tua iure te ueneror. itaque cum se deus noster
in algente uestiri, in esuriente refici, in paupere testetur honorari
ita dicens: qui fecit uni ex minimis istis, mihi fecit,
consequens est, ut de electis suis ita dicere ac sentire credendus
sit: reuerentiam, quam sanctis meis quisque studet deferre,
mihi reddit. dignum est, ut honoretur in nomine meo, qui
me honorauit in sanguine suo. humanis ergo infirmitatibus
hos medicatores prouidentia diuina constituit, ut mutuo iocundoque
commercio et intercessor cultore et cultor intercessore suo **.
quae cum ita sint, carissimi, sacros ac uenerandos martyrum
cineres tota, qua possumus, uirtute ueneremur, ut ueniam delictorum
nostrorum, quam nostris meritis obtinere non ualemus,
eorum suffragiis impetremus praestante hoc domino nostro Iesu
Christo, qui uiuit in saecula saeculorum. Amen.

XXVIIII. SERMO DE PENTECOSTE.

Hodie, fratres carissimi, omnia, quae nobis lecta sunt, cum
festiuitate conueniunt. psalmus enim: redde mihi, inquit,
laetitiam salutaris tui, spiritu principali confirma
me, euangelium autem: uenit, inquit, spiritus ueritatis,
scriptura uero apostolorum actuum: repleti sunt, inquit, omnes
spiritu sancto. completa sunt ergo omnia atque perfecta.
psalmus aduentum sancti spiritus petiit, euangelium uenturum
esse promisit, scriptura apostolicorum actuum iam uenisse memorauit.
nihil itaque de rerum diuinarum ordine in lectione
deest, quia in propheta deprecatio est, in euangelio promissio,
in actibus plenitudo. de ipso enim spiritu sancto etiam beatus [*] [*] [*] [*]

Paulus apostolus contestatur dicens: alii datur sermo sapientiae,
alii sermo scientiae, alii fides in eodem spiritu.
haec autem omnia operatur unus atque idem
spiritus diuidens singulis, prout uult.

Sed dicit fortasse hoc loco aliquis : si eis tantum diuidit dona
sua spiritus, quibus uult, ergo extra culpam est, qui non accipit
donum, quia diuisio gratiarum non ex accipientis pendet
uoto, sed ex arbitrio diuidentis. uerum est, dilectissimi, sed
ita tamen uerum est, ut hoc de uirtutibus tantum, non de uita
intellegamus. uirtutes enim non omnes possumus obtinere,
etiamsi uelimus, uitam tamen omnes possumus capere, si
quaeramus secundum illud: omnis enim, qui petit, accipit
et, qui quaerit, inuenit. diuisio ergo sublimium et
excellentium gratiarum ad arbitrium et ad dispensationem sancti
spiritus pertinet, conuersatio uitae bonae ad fidem hominis ac
laborem. omnis enim, qui petit, accipit et, qui quaerit, inuenit.
petat tantum aliquis toto corde et quaerat: qui tibi
iussit quaerere, sine dubio praestat, ut ualeas inuenire. numquid
enim mentitur sermo diuinus? pulsate, inquit, et aperietur
uobis. ut quid pulsare nos praecepit, nisi quia uult
aperire pulsantibus? in homines ipsos haec iniquitas non cadit,
ut se uelit rogari, qui nolit annuere. omnis enim, qui praestandi
non habet uotum, petentis refugit postulatum. nemo
est, qui se rogari uelit, nisi qui ante apud se deliberat, at
praestet. ergo deus, qui omnibus uult tribuere, ab omnibus
uult rogari dicens: petite et dabitur uobis, quaerite et
inuenietis.

Sed dicere forsitan potest aliquis: si omnis, qui petit, accipit,
ergo etiam, si uirtutes petamus, accipiemus. cur enim non
etiam uirtutes petamus, si omnia possumus accipere, quae petierimus?
non ita est, dilectissimi. superbum est enim et [*] [*]

supra hominis conditionem uirtutum gratiam postulare. humilis
quippe esse debet humana interpellatio, non praesumptuosa,
salutem tantum postulans, non uanitatem. cum enim nullus
homo extra peccatum esse possit, quae impudentia est eum
uirtutes petere, qui adhuc de uenia ad plenum securus esse
non possit? sufficit ergo homini misericordiam domini promereri.
maximam se a deo obtinuisse uirtutum gratiam debet
credere, qui potuerit ad indulgentiam peruenire. qui enim aliquid
praesumptuose petierit, hoc ipso minus meretur accipere,
si altiora praesumpserit postulare. huc accedit, quod homo
uirtutum gratiam petens, si non offenderit deum precum praesumptione,
periclitari tamen poterit uanitate. non enim omnibus
expedit exercendarum uirtutum gratiam possidere. sunt
enim potiores in humilitate positi, quam iactantia sanctitatis inflati.
sunt, quibus periculosa est ipsa sublimitas gratiarum.
qui in excelso positus firmiter stare non nouit, hoc ipso grauius
cadit, quod ad altiora conscenderit. et ideo beatus apostolus:
diuisiones, inquit, gratiarum sunt, et: haec omnia operatur
unus atque idem spiritus diuidens singulis, prout
uult. bene ait: prout uult, quia nihil est homini melius, quam
quod ille uult. uoluntas enim spiritus sancti bene nouit dispensare
munera sua. nihil est utilius, quam hoc tantum hominem
de uirtutibus habere, quod spiritus sanctus iudicarit
homini se debere conferre.

Sane si quis uirtutum gratiam desiderat obtinere, habet uirtutes,
quas possit innocenter appetere. quaerat castitatem,
apprehendat sobrietatem, teneat disciplinam, diligat caritatem.
istas enim uirtutes cum dei gratia omnes habere possumus et
debemus. non enim in solis expellendis daemonibus aut curandis
infirmitatibus et sanitatibus dandis uirtutes esse credendae
sunt. omne opus bonum uirtus est. si cotidie bene
agitis, si sancte et iuste uiuitis, cotidie uirtutum opera sancta
completis. non potest aliquis ab alio daemonem expellere, a [*] [*] [*]

se ipso saltim uitia daemoniacae impugnationis expellat. non
potest quis curare alieni corporis morbum, curet morbum animae
suae. non quaeritur ab homine, ut sanitatum gratiam tribuat,
quae ei data a diuinitate non fuerit. nihil maius poterit efficere,
quam si ipse ad sanitatem propriam meruerit peruenire.

Post laborem uigiliarum non oportet, ut uos diutius prolixior
sermo fatiget. et ideo, quicumque est spiritalis et pleniorem
sermonem de diuinitate sancti spiritus audire desiderat,
die crastina maturius ad ecclesiam sitienter ac fideliter ueniat.
qui enim uenire dissimulauerit, non se esse spiritalem apertissime
demonstrabit. sed credimus de dei misericordia, quod
plus apud uos gratia spiritus sancti, quam occupatio mundi
istius praeualebit praestante domino nostro Iesu Christo, cui
est gloria in saecula saeculorum. Amen.

XXX. SERMO DE SANCTA TRINITATE.

Cum de deo sermo est, fratres carissimi, sicut ualde noxia
est contradictionis intentio, ita utilis est interrogationis sollicitudo.
ibi enim de obstinatione sensus obstruitur, hic intellectus
de inquisitione nutritur, illic deprauari resistens infidelitas
delectatur, hic erudiri oboediens humilitas promeretur.
uos uero, fratres carissimi, praeparate exceptorium sancti pectoris
uestri influenti aquae diuinae et, quod de mysterio sanctae
trinitatis uel diuinitate sancti spiritus insinuare cupimus, cum
silentio et quiete suscipite. sanctarum enim scripturarum testimoniis
uolumus approbare, quomodo spiritus sanctus in cunctis
uirtutibus patri et filio coaequalis esse euidenter possit agnosci.

Legimus in ueteri testamento, quia in principio fecit deus
caelum et terram et spiritus dei ferebatur super aquas.
in deo intellege patrem, in principio accipe filium, superfusum [*] [*]

aquis agnosce spiritum sanctum. super aquas itaque dominantis
eminentia ferebatur iam tum, credo, baptismi munera
praefigurans. in faciendo quoque homine se non unius, sed
trium personarum opus esse demonstrat trina repetitio deitatis.
ita enim legimus: et dixit deus: faciamus hominem ad
imaginem et similitudinem nostram. aduerte sententiam
in propositione simplicem, in responsione multiplicem. et dixit
deus: faciamus hominem. quid est aliud, nisi quia substantia
unitatis loquitur et potentia trinitatis operatur? perspice, quomodo
trina uice nomen dei in creatione hominis nuncupatur.
sic enim habemus in Genesi: et dixit deus: faciamus hominem,
et iterum: creauit deus hominem, et tertio: benedixit
ei deus. dixit deus, fecit deus, benedixit deus. dixit
pater, fecit filius, benedixit spiritus sanctus. propter tres personas
ter iteratur una diuinitas. quo loco euidenter mysterium
etiam unitatis intellege. ecce imago dei et similitudo unicuique
homini a tribus datur et tamen una esse dinoscitur. dixit
deus: faciamus. diligenter adtende, dum unus dicit et non
unus facit dumque iterum singulari plurale permiscet nec dicit:
ad imagines et similitudines nostras, uel certe: ad imaginem
et similitudinem meam, unitatem singularitate, trinitatem pluralitate
commendat. itaque in eo, quod dicit: faciamus ad
nostram, personarum numerus explicatur, in eo uero, quod
singulariter ait: ad imaginem et similitudinem, in unam substantiam
deitas indiuisa colligitur.

Cum Abrahae in ostio tabernaculi apparuisset deus et ex
uno tres eius se oculis mirabiliter obtulissent, in tribus unum
conscius maiestatis adorauit. in psalmis quoque absolute personis
suis unitas designatur: ne proicias me, inquit, a facie
tua et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. ecce [*] [*]

propheta patri supplicans non minus spiritus sancti quam
patris et filii expauescit offensam. ne proicias, inquit, me a
facie tua. filius, sicut imago patris, ita et facies patris accipitur
et ideo legimus: Philippe, qui uidet me, uidet et
patrem, item: quo ibo a spiritu tuo et quo a facie tua
fugiam? aduerte, infide, perfectae confessionis mysterium trinitatis.
propheta ad patrem loquitur, faciem patris filium profitetur
nec non diffusum per omnia spiritum sanctum protestatur.
de filio autem etiam ad Moysen loquitur dominus:
facies mea praecedet te. quod nomen, id est facies et ad
unitatis substantiam et ad coaeternitatem pertinet maiestatis.
Esaias quoque spiritum sanctum unum in gloria trinitatis adnumerat,
quando dicit: uidi dominum sedentem super
solium excelsum et Seraphim stabant et clamabant
alter ad alterum: sanctus, sanctus, sanctus dominus
deus Sabaoth. et in consequenti dicit: et audiui uocem
domini dicentis: uade et dices populo huic: auditu
audietis et non intellegetis et uidentes uidebitis et
non uidebitis.

Credamus saltim Paulo praeconi celeberrimo ueritatis, quod
sanctus spiritus fuerit ille dominus exercituum, quem uidit
Esaias et qui locutus est per Esaiam. sed quia trina repetitione
persultat: sanctus, sanctus, sanctus, uideamus, ne hic honor
ad totam respiciat trinitatem. Esaias cum dicit: uidi dominum
Sabaoth, patrem Iudaeis agnoscitur praedicare. Iohannes euangelista
aperte filium probatur adserere ita dicens: propterea
non poterant credere in Iesum, quia dixit Esaias: excaecauit
oculos eorum et obdurauit cor eorum. haec
dixit Esaias, quando uidit gloriam filii dei et locutus est de [*] [*]

eo. quod autem idem Esaias dicit: et audiui uocem domini
dicentis: uade et dic populo huic: auditu audietis et
non intellegetis et uidentes uidebitis et non uidebitis,
hunc dominum apostolus Paulus, ut diximus, spiritum sanctum
esse confirmat. uides ergo, quod sanctus, sanctus, sanctus, haec
uox totam concelebrat trinitatem, et sicut in his tribus uerbis
nulla dissimilitudo, nulla est differentia, ita in trinitatis uirtute
nulla potest esse distantia.

Sed dicis: ex hoc minor esse sanctus spiritus euidenter
agnoscitur, quod dei digitus nuncupatur. non ita est. sed
quando audis de spiritu sancto dici: si ego in digito dei
eicio daemones, non gloriae diminutionem, sed substantiae
demonstrari noueris unitatem, nec honoris discrepantiam, sed
operis esse concordiam. quid ergo? quia spiritus sanctus
digitus interdum (dei) dicitur, ideo minor filio et patre creditur?
refuge huius persuasionis errorem, uide, ne aliquoties
in hac designatione digiti et patrem conprehendat et filium.
meminerimus non de uno digito dictum esse, cum legimus:
quoniam uidebo caelos tuos opera digitorum tuorum.
sed dicis in digitis de filio hoc tantum et spiritu sancto sub
quadam dualitate signari. ne hoc de duabus personis adserere
coneris, alio loco trium tantum Esaias digitorum numero loquitur
trinitatem dicens: quis appendit tribus digitis mo- .
lem terrae? quid euidentius de trinitatis unitate, quid clarius?
nonne hic in tribus digitis potentiae unius aequalitatem sub
quadam mysterii lance librauit? ergo, ut dictum est, cum
iam instructus sis de societate operis, non dubites de parilitate
uirtutis. dicendo ergo: quis appendit tribus digitis molem
terrae, hic specialiter loqui uoluit de cooperatione potentiae et
de unitate substantiae, quae una eademque esse in tribus digitis
adprobatur. [*] [*]

Quamuis cor uestrum ad audiendum uerbum dei spiritus
sanctus semper accendat, ita ut uix possint uestra sancta desideria
satiari, tamen prouidendum est, ut ita uerbi dei praedicatio
temperetur, ut uobis iugiter desiderari et semper possit
augeri. ideo iam ista, quae dicta sunt, caritati uestrae sufficiant.
et quia aliquid de sermone isto uobis credidimus reseruandum,
si secundum uestram consuetudinem die crastina
maturius conueneritis, absque aliqua lassitudine matutinis explicitis,
quod ex industria reseruatum est, audietis praestante
domino nostro Iesu Christo, cui est honor in saecula saeculorum.
Amen.