De Gratia Libri Duo (2.2)

II. QVOD PRAESCIENTIA DEI NEC AD IUSTA NEC AD CONTRARIA HUMANAS UIOLENTER URGEAT UOLUNTATES.

Praescientiam et praedestinationem dei male intellegunt
astruentes, quod inde humanorum actuum causa nascatur.
primum, quid ex quo pendeat uel procedat, perspicere debemus.
non propterea homo quodcumque facturus est, quia
eum coactura sit praescientis auctoritas, sed magis deo praesciendi
ingerit qualitatem libertas praesciti hominis ac uoluntas.
ergo non de uiolentia praeuidendi inponitur homini causa peccandi,
sed magis de consecuturis hominum meritis ordo exoritur
praenoscendi. generalis itaque praescientia, quae de
statu mundi totius apud deum manet, de potentia nascitur,
sed circa statum hominis qualitates et species praenoscendi
de humani actus inspectione mutuatur.

Sed inter ista deo respondes et dicis:s o domine, quomodo
bonum adprehendere ualui, quem tu malum futurum esse
praescisti? non ita est. aliud est, quod uult deus, aliud est,
quod permittit deus. uult itaque bonum et permittit malum,
praescit utrumque. iusta bonitate adiuuat, iniusta pro arbitrii
libertate permittit. de suo est, quod dat gratiam, de tuo, quod
praenoscit offensam. et inde est, quod circa iniquos incessabiliter
inuenitur prohibere, quae prouidit. numquam praua
hominum studia praeciperet ad meliora conuerti, si ea sciret
non posse mutari, et ideo respondebit tibi consequenter diuina
prouidentia:s o homo, non te talem feci, qualem te futurum
esse praesciui. bonum te pro iustitiae meae lege formaui et, [*]

ne malum sequereris, admonui, malum te pro consecutura uoluntatum
tuarum iniquitate praeuidi. ubi non conpulsio, sed
consensio peccandi deprehenditur in querella, non auctor, sed
praeuaricator in culpa est. si ad factorem, inquit, o homo,
respicis, bonus esse potuisti, si ad praecognitorem, tu me pro
gestorum tuorum ordine, ut de te malum praenoscerem, conpulisti.

Sed reuoluis et dicis: praescientia et praedestinatio humanorum
actuum atque meritorum praefigit et excitat causas.
non ita est. magis de origine uoluntatis humanae genus praescientiae
deriuatur. sed ut aliqui cogitationis suae prauitate
ducantur et actus suos de praescientia aestiment inchoari, hoc
de proprio animi uitio ac de inemendabili obstinatione procedit,
dum simulant passionibus reluctari et putant se non
posse, quod nolunt. legem dicunt esse inmutabilis mali consuetudinem
delinquendi. sed adhuc dicis, quia opera ac uoluntates
hominum de nutu et inpulsu praescientiae caelestis incipiant.
non ita est. hoc potius agnosce, quod praescientia
dei de materia humanorum actuum sumat exordium. quid de
nobis praescire ac praeordinare debeat deus, quantum pertinet
ad futurum, in profectu hominis defectuque consistit.

Accipe illud exemplum, quo praescientia dei pro humana
se actione conuertit. ad decumbentem Ezechiam regem mors
defertur in uerbo tristi uatis ueridici adnuntiata responso ita
dicentis: ordina domum tuam, nam cras morieris. at
ille conuersus ad fletum ordinauit domum suam, quia humiliauit
animam suam. prophetam quidem exploratae sanctitatis
agnoscit, sed desperatio spe repellitur: oratio interdicit
oraculo, resoluit deprecatio definitionem, fides plena dicti superat
ueritatem, ineuitabilem denuntiatae mortis causam [*] [*]

extrema uincit deflentis infirmitas. humiliat se fragilitas humana
et uim quandam patitur diuina sententia, sicut ait:
regnum caelorum uim patitur. omnimodis moriturus
fuisset, nisi territus supplicasset. elige utrum uelis, aut praefixam
necessitatem confitere mutatam aut ueritatem conuince
mentitam.