Excerpta ex Operibus Augustini (64-68)

XLVIHL DE ABBAHAM EXEVNTE DE TERRA SVA. EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XII.

Christum dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum,
cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari
pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in [*] [*]

Abraham exiit de terra sua et de cognatione sua, ut apud
exteros ditetur et locupletetur, nisi qui relicta terra et cognatione
Iudaeorum, unde secundum carnem natus est, apud
gentes ita praepollet et praeualet ut uidemus? quis alius in
Isaac lignum sibi portaret ad uictimam nisi qui crucem sibi
ad passionem ipse portauit? quis alius aries immolandus in
uepre cornibus adhaerebat nisi qui crucis patibulo pro nobis
offerendus affigebatur?

Quis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem
quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim
benedicit partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi
qui praeualere aduersum se passus populum Israhel quosdam
qui crediderunt benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob
in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis
positus ad caput Iacob, ut nominatim quodam modo exprimeretur,
etiam unctus est nisi caput uiri Christus? quis enim
nescit Christum ab unctione appellari? qui etiam hoc ipsum
in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime
testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam,
in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem
illum habens ad caput confessus eum esse filium dei et regem
Israhel — ista confessione quodam modo ungens lapidem, id est
ipsum esse confitens Christum — ibi opportune dominus etiam
illud commemorauit quod uidit Iacob, qui per benedictionem [*] [*]

appellatus est IsraheL amen, inquit, dico uobis, uidebitis
caelum apertum et angelos dei ascendentes
et descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel
uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in
caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli
dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores
Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam
diuinitatem excedunt uniuersam creaturam,
at eum inueniant in principio deum apud deum, per quem
facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum
ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret.
in illo enim scala a terra usque ad caelum, a carne
usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut
ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam
ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt
loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus: sic et ascenditur
et descendentes super filium hominis. filius enim hominis sursum
in capite nostro, quod est ipse saluator; et filius hominis
deorsum in corpore suo, quod est ecclesia. ipsum et scalas
intellegimus, quia ipse dixit: ego sum uia. ad ipsum ergo
ascenditur, ut in ecclesiis intellegatur; et ad ipsum descenditur,
ut in membris suis paruulis nutriatur; et per illum ascenditur
et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores
eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent, sed
etiam humiliant, ut eum temperanter annuntient. uidete [*] [*]
apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus,
deo; uidete descendentem: siue, inquit, temperantes
sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit:
caritas enim, inquit, Christi compellit nos indicantes
hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus,
est; ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus
est, ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed
ei qui pro eis mortuus est et resurrexit.

Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant,
sanam doctrinam non sustinet; ad fabulas conuertitur.
et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate
pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam
corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus
ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed
non sicut lex tua, domine. Christus mihi ubique illorum
librorum, ubique illarum scripturarum peragranti et anhelanti
in sudore illo damnationis humanae siue ex aperto siue ex
occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate
inuentionis suae desiderium inflammat, ut quod inuenero auide
sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam.

DE IOSEPH VENDITO ET POST LABORES HONORATO.

Ipse mihi in Ioseph innuit, qui persequentibus et uendentibus
fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus [*] [*]

enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat
Aegyptus, per uarias passiones martyrum; et nunc uidemus
honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti
sui omnia subiugantis. ipse mihi innuit in uirga Mosi, quae
in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem;
sed — quod apprehensa cauda significat — posterius peractis
iam omnibus in fine actionis ad id quod fuerat resurgendo
reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumta nihil
serpentis apparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate
per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo uelut
cauda saeculi per manum, id est per potestatem iudicii, ne
ultra prolabatur apprehensa, reparabimur et nouissima inimica
morte destructa resurgentes in dextera dei uirga regni
erimus.

DE EGRESSV ISRAHEL EX AEGVPTO.

Iam de exitu Israhel ex Aegypto non ego, sed apostolus
loquatur: nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres
nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per
mare transierunt et omnes in Mosen baptizati sunt
in nube et in mari et omnes eandem escam spiritalem
manducauerunt et omnes eundem potum
spiritalem biberunt; bibebant enim de spiritali
sequenti petra, petra autem erat Christus. exponendo
unum in cetera introduxit intellectum. [*] [*]

DE MANNA INTELLEGENDVM CHRISTVM SICVT ET PETRAM.

Si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et
manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit?
quo uere qui uescuntur spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem
figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit
apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt,
ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo; sicut et potum
cur spiritalem dixisset aperuit, cum subiunxit: petra autem
erat Christus. quo aperto cuncta fulserunt. cur non ergo
et nubes Christus et columna, quia rectus et firmus et fulciens
infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens,
ut qui non uident uideant, et qui uident caeci fiant?

DE MARI RVBRO.

Rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine
consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita.
ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum
perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et
per patientiam exspectando tamquam in deserto sunt; et illic
laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in
Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna
non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici
populi signo crucis Christi honorificato mansuescunt; et duodecim
fontes septuaginta palmae arbores irrigantes apostolicam [*] [*]

gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato
rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus
impleatur.

SBPTVAGESIMA VICTORIA DE AHALECH.

Et hostis intercludere molitus uiam extentis Mosi manibus
signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum
exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod
uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit,
Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari
filium hominis, ut omnis qui credit in eum non
pereat, sed habeat nitam aeternam. itane etiam ista
non clamant? tantane est surditas in cordibus duris?

DE AGNO PASCHAE OCCISO.

Fit pascha in occisione ouis: occiditur Christus, de quo in
euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum
mundi prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere:
non franguntur in cruce ossa domini; attestatur euangelista
hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine
inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo
dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis.
datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit .
spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passionem. [*] [*]

dicitur illic scripta lex digito dei: dicit dominus de spiritu
sancto: in digito dei eicio daemonia. et clamat Faustus
oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem
Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos
habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui
positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis
pulsat, sed elatione impietatis insultat? plane ita sit, ita fiat;
iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus,
quem docet dominus uias suas; uideat et haec in illis
libris et cetera uel omnia uel quaedam qualia credat in
omnibus.

DE HIESV NAVE.

Videat introducentem populum in terram promissionis. neque
enim hoc temere ab initio uocabatur, sed ex ipsa dispensatione
nomine mutato Iesus appellatus est. uideat botrum
de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho
tamquam in hoc mortali saeculo meretricem — de qualibus ait
dominus, quod praecedant superbos in regnum introire caelorum
— per fenestram domus suae tamquam per os corporis sui
coccum mittentem — quod est utique sanguinis signum - propter
remissionem peccatorum confiteri ad salutem. [*] [*]

DE ARCA MVROS HIERICHVNTINOS ALLIDENTE.

Videat muros ipsius ciuitatis tamquam munitiones mortalis
saeculi septies circumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc
per tempora, quae septem dierum uicissitudine dilabuntur,
testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum
mors, nouissima inimica, destruatur et ex impiorum
perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur,
mundata a turpitudine fornicationis per fenestram confessionis
in sanguinem remissionis.

DE IVDICIBVS.

Videat tempora primo iudicum, postea regum, sicut erit
primo iudicium, deinde regnum; inque ipsis temporibus iudicum
et regum iterum atque iterum multis et uariis modis
Christum et ecclesiam figurari. quis erat in Samso obuium
leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet,
nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete,
quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore
ipsius leonis occisi fauus extructus, nisi quia ecce conspicimus
leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant,
nunc iam peremta feritate dulcedini euangelicae
praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier
plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae
cruce Christi regna diaboli perimens? [*] [*] [*] [*]

DE VELLERE QVDEONIS.

Quis uellus complutum area sicca et postea compluta area
sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte
in sanctis mysterium dei, quod est Christus, quo mysterio
totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus
orbis id habet, illa uacuata est. quid iam regum temporibus,
ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum
sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum
regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari
nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere,
quod umbra erat futuri, in domino Iesu Christo uenturum?
nonne ipse Dauid, cum panes propositionis manducauit, quos
non licebat manducare nisi sacerdotibus, in una persona utrumque
futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium
figurauit P nonne cum decem tribus a templo separatae sunt
et duae derelictae, satis indicat quod de tota ipsa gente apostolus
ait: reliquiae per electionem gratiae saluae
factae sunt?

DE MIRACVLIS HELIAE.

Pascitur Helias tempore famis a coruis mane afferentibus
panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt
in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram
esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc
habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam
carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam [*] [*]

uiduam, quae nolebat duo ligna colligere priusquam moreretur:
non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum
crocis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus
et hilaritas caritatis, quae cum impenditur, non deficit; hilarem
enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes
et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt:
puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum
innasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum
baculum super mortuum et non reuiuescit; uenit ipse, coniungit
et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei
legem per seruum suum nec profuit in peccato mortuo generi
humano. quae tamen non sine causa missa est; ille enim
misit qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit
se nobis factus particeps mortis nostrae et uiuificati
sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum
exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum
desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum impios
Iudaeos per corpus operata praesentia Christi tamquam infructuosas
arbores caederet, — quia de illo Iohannes dixerat:
ecce securis ad radices arboris posita est — ab eis
interueniente passione corpus ipsum deseruit in inferni profunda
descendens, quo in sepultura desuper posito tamquam
ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit.

Quam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus [*] [*] [*]

norunt qui legunt. iam ipsa in Babyloniam transmigratio,
quo etiam spiritus dei per Hieremiam prophetam iubet ut pergant
et orent pro eis ipsis, in quorum regno peregrinantur,
quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent
domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non
agnoscat quid figurauerit, qui attenderit ueros Israhelitas, in
quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum
euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse?
unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit:
uolo ergo primum omnium fieri deprecationes,
adorationes, interpellationes, gratiarum actiones
pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in
sublimitate sunt, uti quietam et tranquillam uitam
agamus in omni pietate et caritate. hoc enim
bonum et acceptum est coram saluatore nostro
deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in
agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis
credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum
congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium,
et plantati horti, ubi etiam inter omnia holera granum illius
senapis regnat, sub cuius umbraculis longe lateque porrectis
etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus
confugiendo requiescit. [*] [*]

POST SEPTVAGINTA ANNORVM PEBEGRINATIONEM REDITVM AD HIERVSALEM.

Nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem
Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum
renouatur, quis fidelis Christi non intellegat post euoluta
tempora, quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt,
etiam nobis, id est ecclesiae dei, ad illam caelestem
Hierusalem ex huius saeculi peregrinatione redeundum? per
quem nisi per legum Christum uere sacerdotem magnum,
cuius figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis,
quo templum aedificatum est post captiuitatem? quem
propheta Zaccharia uidit in sordido habitu deuictoque diabolo,
qui ad eius accusationem stabat, ablatam illi sordidam uestem
et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus Iesu
Christi, quod est ecclesia, aduersario in fine temporum per
iudicium superato a luctu peregrinationis in gloria sempiternae
salutis assumitur. quod etiam in psalmo dedicationis apertissime canitur:
conuertisti luctum meum in gaudium
mihi, conscidisti saccum meum et accinxisti me
laetitiam, ut cantem tibi gloria mea, et non compungar.
[*] [*]

L. QVAEDAM PECCATA MANIFESTA EX POENA VENIRE QVORVNDAM OCCVLTORVM] COMPROBAT PECCATORVM. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM XIII.

Quid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne
agnoscerent Christum? quantum possemus, imbuendo rudi
homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis
uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse
apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos
deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum
sensum, ut faciant quae non conueniunt,
uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire
quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas
demonstraremus. nam, ne pergam longius, idem Hieremias
eo ipso loco, ubi ait: et homo est, et quis agnoscet
eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non
cognouerunt — si enim cognouissent, sicut apostolus
dicit, numquam dominum gloriae crucifixissent —
sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent.
ait enim: ego dominus interrogans corda,
probans renes, ut dem unicuique secundum uiam
eius et secundum fructum studiorum eius. [*] [*]

LI. EXPOSITIO DE, ID QVOD SCRIPTVM EST, MALEDICTVS OMNIS QVI PENDET IN LIGNO. EX LIBRO CONTRA FAV- STVM XIIII.

Videamus ex occasione calumniantium haereticorum, quomodo
illud sacramentum fidelibus exponatur. mors hominis
ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non
quia peccat homo dum moritur, sed quia ex peccato factum
est ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro,
quae intra dentes sub palato mouetur, et alio modo dicitur
lingua quod per linguam fit; secundum quem modum dicitur
lingua graeca, alia latina. et manus alio modo dicuntur ipsum
proprie corporis membrum, quod mouemus ad operandum, et
alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum; dicimus
enim: "probata est manus eius" "lecta est aduersus eum
manus eius" "habeo manum tuam" "recipe manum tuam". manus
utique proprie membrum est hominis. non autem opinor illam
scripturam membrum esse hominis; et tamen dicitur manus
eo quod manu facta sit. sic et peccatum non tantum ipsum
opus malum, quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors,
quae peccato facta est, peccatum appellatum est. illud itaque
peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus; illud
autem alterum, id est mortem, quae peccato inflicta est humanae
naturae, suscepit pro nobis. hoc suspendit in ligno,
hoc maledictum est per Mosen, ubi mors damnata est ne [*] [*]

regnaret, et maledicta est ut periret. quapropter per Christi
tale peccatum damnatum est nostrum peccatum, ut nos liberaremur,
ne regnante peccato nos damnati remaneremus.

Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum,
maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis
sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in
Christo factum? ex Adam quippe corpus assumsit, quia ex
Adam uirgo Maria, quae peperit Christum. dixerat autem
deus in paradiso: qua die tetigeritis, morte moriemini.
hoc est maledictum, quod pependit in ligno. ille neget
Christum maledictum qui negat et mortuum; qui autem confitetur
mortuum, et negare non potest mortem de peccato
esse et ob hoc etiam ipsam peccatum uocari. audiat apostolum
dicentem: quoniam uetus homo noster simul
crucifixus est cum illo, et intellegat quem maledictum
Moses dixerit. ideoque securus apostolus ait de Christo:
factus pro nobis maledictum, sicut non timuit dicere:
pro omnibus mortuus est. hoc est enim mortuus est
quod maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est et maledictum
est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur
supplicium, siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur
peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine
reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum
et finiret etiam supplicium nostrum.

Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc [*] [*]

inculcat, ut dormientes excitet et calumniantes offocet. misit
deus, inquit, filium suum in similitudinem carnis
peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne.
non ergo erat illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis
in Maria per masculum uenerat; sed tamen quia de
peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen
mortalis fuit, eo ipso quo mortalis erat similitudinem habebat
carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter
dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne.
item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum,
peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia
dei in ipso. cur ergo timeret Moses dicere maledictum,
quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta
et praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis
cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam
dixisse maledictum, cogitur reprehendere apostolum
dixisse peccatum; nam utique maledictum comes
peccati est.

Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret:
maledictus deo omnis qui pependerit in ligno. nisi
enim deus odisset peccatum et nostram mortem, non ad eam
suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo
mirum si maledictum est deo quod odit deus? tanto enim
libentius nobis donat immortalitatem, quae futura est Christo [*] [*]

ueniente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in
ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est:
omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno
pependit, non sane Moses minus praeuidit etiam iustos in
cruce futuros, sed bene praenidit haereticos ueram mortem
domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum
seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim
uera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo
pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed contra
longe futuros haereticos quam de longe clamat Moses sine
causa tergiuersamini, o quibus displicet ueritas mortis Christi.
maledictus omnis qui pendet in ligno; non ille ant
ille, sed omnis omnino. etiamne et filius dei? etiam prorsus.
nam hoc est quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis.
displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus
pro nobis; tunc enim extra maledictum illius Adam, si
extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem
suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod mori
comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus
etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus
autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra.
ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram
mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti
coniunctum est, insipienti honorificentia separetur. [*]

Qui autem ex ueritate euangelica fidem est, intellegit tam
non esse contumeliam Christi ex ore Mosi, cum eum dixit
maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione
poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam
non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant
carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur,
quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis,
ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si
ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum,
non iam contra Mosen, sed contra apostolos dimicas. si autem
confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri
sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut
ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex
benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena
peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae
iustitiam ex maledictione uenisse. confitere ergo maledictum
suscepisse pro nobis quem confiteris mortuum esse
pro nobis, nec aliud significare uoluisse Mosen, cum diceret:
maledictus omnis qui in ligno pependerit. poterat
enim dicere: . maledictus omnis mortalis" aut maledictus omnis
moriens"; sed hoc est quod asserit prophetia, quia sciebat
Christi mortem in cruce pensuram et futuros haereticos, qui
dicerent: "pependit quidem in ligno, sed specie quadam, non
ut uere moreretur". clamando ergo maledictus nihil aliud
clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris,
quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto
uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte [*] [*]

moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus,
quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed
illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam
serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram
mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno
serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabantur.

Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi ligno,
aliud in ligno pendere. sio enim quidam putant soluendam
esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum,
qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum ex ligno
an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est quod et Faustus
commemorauit apostolum non sinere aliud intellegere
quam de Christo esse praedictum. sed talis imperitia nonnullorum
catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim
solent insectari, tales suis fallaciis irretire. tales in eos cecideramus,
tales haeseramus, tales non uiribus nostris, sed dei
misericordia eruti sumus.

LII. DE, LD QVOD AIT MOSES, VIDEBIS VITAM TVAM PENDEN- TEM, ET NON CREDES VITAE TVAE. EX LIBRO CONTRA PAVSTVM XVI AD LOCVM.

Quasi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis
pro merito superbiae impietatis acciderunt, quam uidere uitam [*] [*]

suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae.
maledicta enim cum ex prophetia dicuntur, non sunt de malo
noto imprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam
illa quae de malo uoto sunt prohibentur, cum dicitur: benedicite
et nolite maledicere. haec autem saepe inueniuntur
in sermone sanctorum; sicut apostolus Paulus: Alexander,
inquit, aerarius multa mala mihi ostendit;
reddet illi dominus secundum opera sua. nam illud
tamquam stomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur
apostolus: utinam et abscidantur qui uos conturbant
quod utique, si consideres personam scribentis, magis
cum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt
enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter
regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus
sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas attulisset. sic
enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: uidebis uitam
tuam pendentem et non credes uitae tuae,
ut inter minas et dolos hostium suorum uitam suam uidentes
ei incerto pendere uicturos se esse non crederent. sed filius
euangelii audit: ille enim de me scripsit; in hac ipsa
ambiguitate sententiae uidet quid prophetae porcis proiciant,
quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum
Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum,
quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret [*] [*]
inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad aliquid de
Christo intellegendum non pertinent, hoc solum ibi esse de
Christo quod scriptum est: uidebis uitam tuam pendentem
et non credes uitae tuae; neque enim fieri
non posset, ut inter diuersa maledicta, quae impio populo
prophetice pronuntiabantur, hoc quoque poneretur. sed ego
et qui mecum aliquanto attentius cogitant euangelicam illam
dominicamque sententiam, qua non ait: ũlle enim et de me
scripsit", ut et alia quae ad Christum non pertinent scripsisse
crederetur, sed ait: de me enim ille scripsit, ut omnem
scripturae illius intentionem non nisi ad intellegendam Christi
gratiam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa lectione
maledicta propter Christum praedicta cognoscimus.

LIII. QVOD REQVIES SABBATI ETIAM IN SEPVLTVRA DOMINICA POS- SIT INTELLEGI, ET OCTAVI DIEI CIRCVMCISIO EXPOLIATIONEM SIGNIFICET MORTALITATIS. ITEM EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XVI.

Illud sabbatum, quod imperite atque impie deridetis, nisi
et ipsum inter prophetias, quae de Christo scriptae sunt, haberet
intellectum, non ei Christus sic attestaretur. qui cum
propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur, [*]

ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in
potestate, id egit ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret
ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum
dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam
circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere
declararet. quid enim significat circumcisio carnis ? quid nisi
expoliationem mortalitatis, quam de carnali generatione portamus?
propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem
principatus et potestates exemplauit fiducialiter,
triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse
se carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intellegimus,
secundum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae
mortalitas proprie caro appellata, quia in illa resurrectionis
immortalitate non erit. propterea scriptum est :
caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de
quibus uerbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus
huius corporis futuram resurrectionem, quae in ipso domino
iam praecessit, dissimulantes ea quae secuntur; in quibus
aperte apostolus quid dicat exponit. nolens enim ostendere
quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio
incorruptionem possidebit. hoc enim corpus,
quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari
dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale.
quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae
secuntur uerba consulite: ecce, inquit, mysterium dico:
omnes quidem resurgimus, non tamen omnes immutabimur,
in atomo, in ictu oculi, in nouissima [*] [*]
tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti,
et nos immutabimur; oportet enim co rruptibile
hoc induere incorruptionem et mortale
hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate,
exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium,
quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica
post sabbatum, iam in ueritate a domino impleta. unde dicitur:
exuens se carnem principatus et potestates exemplauit.
per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae
potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in
se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius
corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in
ultima resurrectione complebitur. haec est fides nostra. et
quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat:
iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum
quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse autem Christum
propria fides est christianorum. si enim confitearis,
ait apostolus, in ore tuo, quia dominus est Iesus
Christus, et credideris in corde tuo, quia deus illum
suscitauit a mortuis, saluus eris. quia ergo ex
ista resurrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo
apostolicum est, quia mortuus est propter delicta
nostra et resurrexit propter iustificationem nostram.
et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat,
illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso
Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus : et signum [*] [*]
accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei.
ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas
de Christo scripsit Moses, de quo ipse dicit: de me enim
ille scripsit.