Excerpta ex Operibus Augustini (59-63)

XLIJII. DE SEX DIEBVS IN GBNESI ET SEX AETATIBVS, VEL DE CON- IVGE FACTA EX VIRI LATERE DORMIENTIS. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM XH.

Sex diebus in Genesi consummauit deus omnia opera sua
et septimo requieuit. sex aetatibus humanum genus hoc saeculo
per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum
prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad
Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid
usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque
ad humilem aduentum domini nostri Iesu Christi, sexta quae
nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero
intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia,
ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos
torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum [*] [*]

defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem
dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in
nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos,
sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere:
fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de
latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum,
quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio:
si quis non manducauerit carnem meam et
biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam.
et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque
tractanda, Christum et ecclesiam praelocuntur siue in bonis
christianis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus:
Adam, qui est forma futuri; et illud: relinquet
homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae,
et erunt duo in carne una. sacramentum, inquit,
hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in
ecclesia. quis enim non agnoscat Christum eo modo reliquisse
patrem, quo, cum in forma dei esset, non rapinam
arbitratus est esse aequalis deo, sed semet
ipsum exinaniuit formam serui accipiens? reliquisse
etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter
inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae,
ut pace noui testamenti essent duo in carne una? quia cum
sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est
per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse
possimus. [*] [*]

XLV. QVOD CAIN BT ABEL DVOS POPVLO8 FIGVRAVERINT, ET QVI OCCIDERIT CAIN SEPTEH VINDICTAS EXSOLVET VEL DE SIGNO, QVOD POSVIT DEVS IN CAIN. ITEM EX EODEM LIBRO XII CONTRA FAVSTVM.

Itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu:
occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum
maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. interrogat
deus Cain non tamquam ignorans eum a quo discat, sed
tamquam index reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit
ille nescire se nec eius se custodem: usque adhuc
quid nobis respondent Iudaei, cum eos de (dei) uoce, hoc est
de sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi
nescire se Christum quem dicimus ? fallax enim Cain ignoratio
Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo
Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire
uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non
dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris mei?
dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris
tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis
sanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi
sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur:
amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis
ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemtorum.
Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra,
quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris [*] [*]

tui de manu tua; quoniam operaberis terram, et
non adiciet dare uirtutem tibi suam; gemens et
tremens eris in terra. non dixit: "maledicta terra" sed
maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere
sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus
est enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia,
quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem
Christi, qui fusus est in remissione peccatorum de
manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut
esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret et
ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque
enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt
legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra,
quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris
tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed
ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem
suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram
intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem
fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur
ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem
suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum
agnoscit et ostendit ecclesia, quoniam occiso Christo
adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum,
terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio
habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi,
quae non datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus,
quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus
ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in [*] [*]
lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur,
non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam
uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce
passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem
reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius.
sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea
populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet
operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam,
quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa
terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati
sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est
propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem
suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius qui
resnrrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus
est in infirmitate, sed uiuit in uirtute dei,
sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam
non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a
qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram,
ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra
fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram
et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens
et tremens eris in terra.

Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra,
quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore
amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis
christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est
causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a
facie tua abscondar, et ero gemens et tremens [*] [*]

super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet
me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno
perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam
quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne
spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie
dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur
et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram,
cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum
carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno
gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit
deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain,
septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis;
non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum.
quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet;
id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati
sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod
septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit
gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem
meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt.

Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum
occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile
est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae
sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque
sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem
Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non
amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque [*] [*]

distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno
suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est
non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae
obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti,
nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non
inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra
Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum
deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes
meos, et: manus peccatorum non moueat me.

XLVI. QVOD DIVERSIS MODIS POSSIT INTELLEGI: SI BECTE OFFERAS, RECTE AVTEM NON DIVIDAS, PECCASTI. EX LIBRO DE CIVITATE DEI XV.

Cum deus locutus est ad Cain eo more, quo cum primis
hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma
congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus
in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis
impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius
respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse
cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset
deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona,
contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim
scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis
factus ea et quare concidit facies tua? nonne si [*] [*]

recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti?
quiesce; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis
illius ? in hac admonitione uel monitu, quem deus
protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si
recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti?
quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus
peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque
tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte
quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni
tantummodo sacrificandum est. non autem recte diuiditur,
dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res
ipsae, quae offeruntur, uel qui offert, cui offertur, uel hi
quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem
hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi
non oportet aut quod non ibi, sed alibi oportet, siue cum
offertur quando non oportet aut quod non tunc, sed alias
oportet, siue cum offertur id quod nusquam et numquam
penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum
tenet homo quam sunt ea quae offert deo; siue eius rei,
quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas
non est fieri. in quo autem horum deo displicuerit Cain, facile
non potest inueniri. sed quoniam Iohannes apostolus, cum de
his fratribus loqueretur: non sicut Cain, inquit, ex maligno
erat et occidit fratrem suum; et cuius rei
gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt,
fratris autem eius iusta, datur intellegi propterea deum [*] [*]
non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat,
dans deo aliquid suum, sibi autem se ipsam. quod omnes
faciunt, qui non dei, sed suum sectantes uoluntatem, id est
non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen deo
munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur
sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. et hoc est terrenae
proprium ciuitatis, deum uel deos colere, quibus adiuuantibus
regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi,
sed dominandi cupiditate. boni quippe ad hoc utuntur
mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruantur mundo
uti uolunt deo: qui tamen eum uel esse uel res humanas .
curare iam credunt. sunt enim multo deteriores qui ne hoc
quidem credunt. cognito itaque Cain quod super eius germani
sacrificium nec super suum respexerat deus, utique fratrem
bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari; sed
contristatus est et concidit facies eius: hoc peccatum maxime
arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. hoc
quippe arguendo interrogauit dicens: quare contristatus
es et quare concidit facies tua? quia enim fratri inuidebat
dens uidebat et hoc arguebat. nam hominibus, quibus
absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et
prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in
qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem,
quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem
reddens deus, cur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi
ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum
esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, [*] [*] [*]
et indignus cuius approbaretur oblatio, quam esset iniustior,
quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit, non tamen eum
dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit;
ad te enim conuersio eius et tu dominaberis
illius. numquid fratris? absit. cuius igitur nisi peccati? dixerat
enim: peccasti; tum deinde addidit: quiesce; ad
te enim conuersio eius et tu dominaberis illius.
potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem
esse debere peccati, ut nulli alii sciat quam sibi tribuere debere
quod peccat. haec est enim salubris paenitentiae medicina
et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: ad te enim
conuersio eius, non subaudiatur "erit" sed "sit", praecipientis
uidelicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur
quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed
paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si
patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur
concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: caro
concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus
et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur
et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id
est: ad te enim conuersio eius erit et tu dominaberis
illius. cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis,
quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: non ego operor
illud, sed quod habitat in me peccatum — quam
partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae
mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque [*] [*]
ab inlicitis operibus ratione cohibere — cum ergo commota
fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et
obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra
nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita
et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit
dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre
et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit;
manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali
corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra
tua arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius —
dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu
dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur
operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat
etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid
tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum
deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam
acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus.
cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias
tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries
filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua
et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de
peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de*
peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam
uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter
quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum [*] [*] [*]
diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit.
sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena
damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator
accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus
occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem
significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est,
pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat
Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco
nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum
dixisse me recolo, quod post septem dies, ei quo ingressus
est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futurae
quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod
praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio
consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi,
quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet
potius ad perniciem; quod quadraginta diebus et quadraginta
noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem
praeceptis legis admittitur per uniuersum orbem terrarum, qui
quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta
quadraginta fiunt — sine ille reatus quod ad dies pertinet ex
rerum prosperitate siue quod ad noctes ex rerum aduersitate
contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. [*] [*]

XLVH. DE SEPTENARIO REQVIEI ET OCTONARIO RESVR RECTIONIS NVMERO, VEL DE EMISSIONE CORVI ET COLVMBAE. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM XII.

Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur,
ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in
quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad
omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos,
trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia,
qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus; tria
enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii
quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est
requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit;
et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae
numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis
commendatum hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima
die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum
arca requieuit. quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur
in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione
coniungitur — neque enim reddito corpore finitur
requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum
hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et
spiritus et corporis perfecta immortali salute renouatum in [*] [*]

aeternae uitae munus assumit — quia ergo septima requies cum
octaua resurrectione coniungitur, et hoc in sacramento regenerationis
nostrae, id est in baptismo, altum profundumque
mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens
altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit
omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncta
quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta
ab octo denominantur, coniuncta ab utroque numero
CL diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque
confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine
ad tenendam quietis et resurrectionis fidem.

Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus,
aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere
inlectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos
et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos
aut rebaptizari aut ab his quos praeter arcam, id est praeter
ecclesiam, baptismus occidit, seduci et teneri. quod columba
emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum
testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam.
post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus
uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post
septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem
spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret
nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguido de
non fuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore
columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem [*] [*]

posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa
non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies,
non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur
ecclesia, quamdiu bibitur quod de Christi latere manauit, sed
iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum traditur regnum
deo et patri, at in illa perspicua contemplatione incommutabilis
ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus.

XLVID. DE MANDATIS DEI AD NOE POST DILVVIVM. ITEM EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XII.

Cur animalia, quamuis et munda. et immunda in arca.

fuerint, tamen post egressum de arca non offerantur deo in
sacrificio nisi munda? quid deinde sibi uelit deo loquente ad
Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eam
significari oportebat — figuram ecclesiae commendante, quod
progenies eius benedicitur ad implendam terram, quod dantur
eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur:
macta et manduca ?

NE CARO CVM SANGVINE MANDVCETVB.

Quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina
quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam
effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus [*] [*]

inter se et hominem atque omnem animam uiuam, ne perdat
eam diluuio, arcum, qui apparet in nubibus, qui numquam
nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati
ab ecclesia, qui in prophetis et omnibus diuinis scripturis
tamquam in dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt
suam. uerum ne adoratores huius solis amplius tumescant,
sciant ita significari Christum aliquando per solem,
sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis
causa, non proprietatis substantia.

Iam uero illud quod de uinea, quam plantauit inebriatus
Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus
passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis
eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis
Iudaeis et gentibus, tamquam Sem et Iafeth, dei uirtus et
dei sapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam
homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines.
proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi
figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet
iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem
patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt;
et tamen honorant uelamento tamquam scientes
unde sint nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum —
ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus
in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit
in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum [*] [*]

quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod
erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum.
quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria
christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium
assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod
nuntiat illa per litteram?

Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet
in fide, quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem
patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae
uineae displicuerit ? benedictus, inquit, dominus
deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quodam
modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus
dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione
Iafeth? in populo enim gentium totum orbem terrarum
occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc pronuntiabatur,
cum diceretur: latificet deus Iafeth et habitet in
domibus Sem.