Vita Epiphanii (41-44)

Postquam tamen omnes qui reuocati fuerant indultu praeferendi
principis iure suo donati sunt, perfunctam molestiarum
suarum molem admirabilis censebat episcopus, cum necdum
biennio exacto a deliberatae quietis gremio tamquam a portu
cumba aliis inlata tempestate propellitur. nam infirmis Ligurum
et labantibus humeris uix ferenda tributorum sarcina
mandabatur. rursus ad te, adflictorum consolator, adcurritur.
doceres frustra reddidisse patriae ciues, si illis in solo auito
periclitantibus non adesses. et quia apud te numquam fatigatus
est qui rogauit, suscepisti causas infelicium et te protinus ad
recidiua onera praeparasti. Rauennam pro nobis regem rogaturus
excurris, quam, ne te ibi quisquam post Gallicana insignia
laudaret, effugeras. minas caeli procellarumque discrimina,
adhuc quasi aeui integer aut ualentia corporis munitus,
exuperas. numquam tibi ad officium animorum se membra
quamuis inualida subduxerunt: frigus, pluuiae, Padus, ieiunia,
nauigatio, periculum, tonitrua, sine tecto mansio in ripis
fluminis, incerti paene sine terra portus, uirtuti tuae dulcia
fuerunt et grata successui. contristatus est de praesentia tui [*]

et ille eminentissimus rex, qui te uidere ambienter optabat.
exposuisti necessitates nostras aduentu tuo, antequam diceres,
et quales tecum habitantium lacrimae te conpulerint, docuerunt
superata discrimina.

Ast ubi ad principem tamen ingressus est, ita loqui coepit:
"solita, rex uenerabilis, mentis tranquillitate famulorum preces
intellege. et me ad postulanda necessaria et nos ad tribuenda
usus informat. lex tua est, ductor inuicte, misereri iugiter:
tu semper nutristi spem intercessionum in posterum, dum
praesentibus non resistis: uiam supplicationi nostrae patefecit
ad reliqua semper apud uos beneficii fides impetrati. Liguribus
tuis largire quod proferas, tribue quod reponas: futurorum
quaestus est temporalis indulgentia. boni principis mos est
cum uirtutibus amare famam et regnum ita ordinare, tamquam
ad stirpis suae posteros transiturum. nutantes domini haec
tantum quae accipiunt diligunt, firmissimi illa potius quae
dimittunt. sic terris semina parua committimus, ut multiplicata
capiamus: fenus sine crimine fit triplicatum: boni imperatoris
est possessoris opulentia. concede immunitatem anni
praesentis Liguriae, qui eos ab externis, qui supplicant, reduxisti.
quam uberem praesentem natiuitatem habuerimus, clementia
uestra adstantes interroget. nemo illi mentitur, cui
seruiunt qui conuincant". ad haec princeps: "licet nos inmanium
expensarum pondus inlicitet et pro ipsorum quiete legatis indesinenter
munera largiamur, tamen uis meritorum tuorum
tractatibus nostris reuerenter interuenit. opus est fieri quicquid
iniunxeris: iuuat omne quod praecipis. aestimamus enim
conpendiis nostris adici illud, quod ipse decerpseris. nihil tu [*]

quasi ex accidenti depreceris, qui habes a nobis plurima quae
reposcas. duas tamen praesentis indictionis fiscalis calculi
partes cedemus, tertiam tantummodo suscepturi, ne aut aerarii
nostri angustia Romanis pariat maiora dispendia aut supplicatio
tua expectata patriae gaudia non reportet". taliter praefato regi
egit gratias summus antistes, a quo uale dicens abscessit. heu
dolor atque gemitus! omnibus quasi supremi officii uel ultimae
uisitationis studio inpiger occurrebat. et cum domus ipsius
\'Christianae multitudinis turbas euomeret, ipse tamen omnium
penetralia adibat. nullum humanae mentis crassitudine hebetatum
tangebat tam funesta suspicio, quod instaret transitus
eius, quem ille spiritus reuelatione cernebat ninguido aere
et quali solent homines ad tecta confugere Rauennam egressus
est et per omnes Aemiliae ciuitates celer uenit, tamquam ad
sepulcri receptaculum properans: omnibus sacerdotibus in itinere
positis munificus communis adfabilis et quasi exagellam relingens
se ipso praestantior. ut Parmam tamen eiusdem uiae ingressus
est ciuitatem, continuo eum coagulatus in uitalibus
umor infudit, quem catharrum medici uocant, qui se medullitus
inserens in ruinam publicam saeuiebat. sed quid formidas,
oratio? quid uelut (nauta) nauifragos scopulos perhorrescis
? uelis nolis cuius uita etsi strictim dicta est, narrandus
est obitus, quoniam nulla protensione libelli, nullis dilatationibus
promulgatae laudis, transitus ipsius poterit occultari. [*]
et quamuis uelut Scyllaeos canes et patulas Charybdis fauces
fragoso discrimina murmure minitantes uelificans carina diffugiat,
obitus eius naufragium non omittit. quid fletus narrare
metuo, quos continua semper necesse est ut monstret effusio?
ergo dum se oppido Ticinensi nunc misero propinquauit, quasi
alacer et sanus apparuit: quod licet cum omnium exultationibus
ob reditum suum introisset, ilico gaudia uertit in lacrimas,
aegrum se esse die ipsa significans, altera grauiorem. et cum
grandior per dies singulos appareret infirmitas, adiuta est inperitia
medicorum. stabant mussitantes et adtoniti populi,
casum in uno homine totius prouinciae considerantes et funus
mundi metuentes. septimo tamen die inopinatum scelus, ineffabilis
calamitas, inexplicabilis luctus accessit. sed cum beatissimus
cerneret pontifex sarcina carnis abiecta maturius se
ad purum aetheris euolare fulgorem, cuius uox semper illa
fuit mihi uiuere Christus est et mori lucrum, laeto
animo ac uultu sereno illos uersiculos Dauiticos saepius repetebat:
misericordiastuas, domine, inaeternum cantabo.
in generatione et progenie adnuntiabo ueritatem
tuam in ore meo, et illud: in manus tuas,
domine, commendo spiritum meum. nec non adiciebat
de perfectione securus: confirmatum est cor meum in
domino, et exaltatum est cornu meum in deo salutari
meo, ut hymnis et canticis et in morte resonans ad [*] [*]
sedem suam caelestis anima remearet, quae quinquagesimum
octauum aetatis annum duxit ad tumulum, triginta in hac
sacerdotali, qualem etsi excerptim lector adtendis scalptam,
conuersatione exemit.

Illud namque silentio praeterire non debeo, quod eius sanctae
reliquiae usque in diem tertium, quo cam summa ueneratione
reconditae dinoscuntur, tanto lumine ac decore uestitae cunctorum
uisae sunt oculis, at splendorem uitae uultus signaret
defuncti et depositam gloriam iam nunc percepisse gloriosum
uas crederetur, in quo uere fuit thesaurus magni regis inclusus.
quae ibi fuerunt flumina lacrimarum, quanti planctus, silebo,
ne post annosa curricula nouellum dolorem scriptor incutiam.
quaecumque ibi mater uenit, liberatum clamauit ab illo filium:
quaecumque uxor, maritum: quaecumque soror, fratrem: qui
caelebs, se ipsum. postremo in illa tanta hominum multitudine
et conuentu, ut audenter dicam, totius orbis nemo fuit qui
beneficiis illius aliquid non deberet.

Sed quaeso iam temperemus a luctibus: contractam tristitia
resoluamus frontem. excelsa cum deo possidet ob cuius obitum
maeremus in terris. sed quid faciam, quod remediatoris uestri
singultus uerba dissiciunt, lacrimae ora perfundunt, mugitum
- resonat omne quod eloquor?et intellego quod numquam ad
flentem flens bene ueniat consolator. haec sancto patri et
doctori peritissimo idoneus affectu non scientia inpendi, ut
aliquos de conuersatione illius flosculos relegerem, ut est longum
iter agentibus in usu positum, qui non omnes obuios
consalutant. tu mihi, anima apud redemptorem nostrum [*]

praepotens, tribue, ut cura uacuus et pectore liber munda tibi
sicut debentur praeconia mundus exsoluam. de cetero habentem
in te post deum fiduciam non relinquas et quem religionis
titulis insignisti religiosorum in diuinam repromissionem redde
participem.