Vita Epiphanii (21-25)

At Euricus, gentile nescio quod murmur infringens, mollitum
se adhortationibus eius uultus sui serenitate significat. Leo
uero nominatus superius tanto adlocutionis ipsius tenebatur
miraculo, ut crederet uerbis huiuscemodi expugnari posse
mentes, si fas est dici, etiam si contra iustitiam postularet. [*] [*] [*]

taliter tamen fertur ad interpretem rex locutus: "licet pectus
meum lorica uix deserat et adsidue manum orbis aeratus includat
necnon et latus muniat ferri praesidium, inueni tamen
hominem, qui me armatum possit expugnare sermonibus.
fallunt qui dicunt Romanos in linguis scutum uel spicula non
habere. norunt enim et illa quae nos miserimus uerba repellere
et quae a se diriguntur ad cordis penetralia destinare.
facio ergo, uenerande papa, quae poscis, quia grandior est apud
me legati persona quam potentia destinantis. accipe nunc
fidem et pro Nepote pollicere, quod seruet intemeratam concordiam,
quoniam te promisisse iurasse est". his dictis inito
etiam pactionis uinculo uerendus pontifex uale dicto discessit.
ad quem statim precatorum turba dirigitur, ut secuturo die
regis epulis interesset, quem ille iam conpererat iugiter per
sacerdotes suos polluta habere conuiuia: cui excusauit dixitque
sibi non esse in more positum alienis aliquando prandiis
uesci, perendie se magis uelle proficisci. quod constitutum
maturauit implere et Tolosam tantis comitantibus egressus
est, ut paene deserta urbs discedente nostro pontifice cerneretur.
tantos enim in breui deuinxerat sibi caritate sincera,
ut captiuitatem flerent quos apud patriam remanere necessitas
constringebat. inde tamen regrediens singula sanctarum habitationum
loca uisitauit: Medianas insulas, Stoechadas, Lerum
ipsamque nutricem summorum montium planam Lerinum adiit, [*]
unde singulos uitae flosculos decerpsit ex omnibus, quos in
se boni germinis fomes insereret et ad maturitatis tempus
grauida. pomis caelestibus arbor adduceret. interea expectatum
Italis lumen redditur et reuertente singulari sacerdote per
sudum rutilans iubar aperitur. Ticinum diu desideratus ingreditur,
Nepoti effectum peractae legationis insinuat, et
crescente laudum cumulo humilitas m eo pariter sentiebat
augmentum.

Igitur dum talibus se disciplinis et laboribus Christi [et]
dei nostri operarius exerceret, ecce ille quietis nescius et
scelerum patrator inimicus magna dolorum incrementa conglutinat
et inquirit quibus uirum integerrimum passionibus
lacesseret. exercitum aduersus Orestem patricium erigit et
discordiae crimina clandestinus supplantator interserit: spe
nouarum rerum perditorum animos inquietat. Odouacrem ad
regnandi ambitum extollit et, ut haeo pernicies in Ticinensi
ciuitate contingeret, Orestem ad eam fiducia munitionis inuitat.
episcopus cum omnibus ad se pertinentibus praesens inuenitur:
fit maximus in urbe concursus, praedandi rabies inardescit:
ubique luctus, pauor ubique et mortis imago plurima. discurrebat
ille sollicitus: poscebatur ad poenam cuius substantiam
notiorem fecerat amicitiarum fides antiquior. alii
flammas ruituris aedibus subponebant: alii ad exitium poscebant
dominum, pro cuius conuenerat salute pugnari. currunt
ad ecclesiae domum , totis direptionis incendiis aestuantes, [*] [*] [*]

dum quem uidebant erogare plurima perinmensa suspicabantur
abscondere. pro nefas! thesauros cruda barbaries quaerebat in
terra, quos ille ad caelestia secreta transmiserat. diripitur
etiam sancta eius germana et seorsum ab eo captiuitatis sorte
deducitur: omnes nobilium a suis familiae sequestrantur:
Luminosa gloriosissima femina parili necessitatis condicione
constringitur. o dolor! utraeque ecclesiae flammis hostilibus
concremantur: tota ciuitas quasi rogus effulgurat. cunctorum
uoces sacerdotem requirentium audiuntur: nemo periculi sui
meminerat, dum maior ab illis salutis portio diuideretur. cui,
quamuis confusa in singulorum exitium turba fremeret, honor
tamen et inter gladios inpendebatur. nam ilico non fuerunt
quos potuit uidere captiuos: uenerabilem germanam suam,
priusquam in uesperam diei illius lux funesta laberetur, eripuit:
plurimos etiam ciuium absoluit precatu suo, antequam durissimae
condicionis uincla sentirent, matres familias praecipue,
quas inmanior in hac necessitate poterat manere commoratio.
postremo status ciuitatis, quem multitudo barbarica succidebat,
unius fortissimae columnae sustentatus resurgebat auxilio, nec
tantum ad delendum sufficiebat exercitus, quantum ad reparandum
unius persona pontificis. sublato tamen Oreste et
propter Placentinam urbem extincto depraedationis impetus
conquieuit.

Post quem adscitus in regnum Odouacris tanto cultu insignem
uirum coepit honorare, ut omnium decessorum suorum
circa eum officia praecederet. interea ne diu fauillis domicilia
diuina premerentur, ante gloriosus antistes reaedificandi [*]

sumpsit animum quam expensas aut substantiam. praeparandi.
ingentis pretii fabricas sine nummorum adtollere condito non
expauit, apostolicae admonitionis haud inscius, quod caelestia
regna quaerentibus indeficiens iugiter census exuberet et de
pleno semper inpertiat quem non opprimit in largiendi uoluntate
paupertas. dicebat enim: "uix est, ut animum diuitem
possibilitas deserat, et difficillimum, ut sequatur abundantia
hominem mente mendicum". iam iamque tamen fastigia perfectionis
maioris ecclesiae opus adtigerat aedificio et dedicationis
insignibus adornato, extemplo alterius ecclesiae cum
columnatus repente paries inpulsu callidi serpentis eiectus est.
uoluit experiri, si multiplici eius possit uexatione subuerti.
at ille uiolentior, ne malis eius cederet, adsurgebat et continuo
sine alicuius passionis indicio ad reparationem ipsius
plena se auiditate succinxit. nimio tamen uniuersitas tenebatur
miraculo, quod ab ipso templi tholo artifices cum ingenti
machina corruerunt, nullus tamen eorum aut crure debilis
factus est aut aliqua membrorum parte truncatus. quod orationibus
episcopi contigisse cunctorum sensibus patuit, ut molem
propriam ruina sustineret et a casu suo lapides suspenderentur.
stupendo tamen ordinationis eius cursu supra dicti operis perfectionem
labor accepit. nam consummato maioris ecclesiae
(opere) reparationem orditus, raptim ad fastigia priscae incolumitatis
surrexisse conspexit domum dei qui necdum conpererat
inchoatam. quibus tamen ab eo celeriter exactis mox
se in illum diuinus fauor ostendit. nam in eiusdem anni
curriculo summa daemonum turba de obsessis coeperunt [*]
clamare corporibus, flagris se et cruciatibus nimiis, ut fugerent,
sacerdote Epiphanio imperanto conpelli. quos ille modica cum
fletu oratione profusa ad extima terrarum confinia transmittebat
ac diuersis uocibus heiulantes meritorum suorum urguebat
imperio. sed cum talia per Christi gratiam iugiter faceret,
nihil sibi de praesumptionum flatibus adsumebat. tollit enim
illis boni meriti potentiam quibus supercilium fiducia benignitatis
adtulerit.

Interea ne solis ciuitatem templorum aedibus uideretur
ornasse, fessis eiusdem Urbis habitatoribus remediorum utilitate
prospexit. nam directa legatione ad Odouacrem quinquennii
uacationem fiscalium tributorum impetrauit, ad quae beneficia
per singulos dispertienda tanta se castitate continuit, ut nemo
ex his minus acciperet quam is, quo fuerant inpetrante concessa.
dum haec tamen gererentur, in perniciem Liguriae
possessorum Pelagi, qui ea tempestate praetorio praefectus
erat, repositus malitiae ardor efferbuit nam coemptionum
enormitate grauissima tributa duplicabat reddebatque onus
geminum, quod simplex sustineri non poterat. unde mox ad
sanctum uirum oppressorum turba confluxit, qui laetus succurrendi
occasiones amplectitur et pro cunctorum necessitate
alacer ambulauit poposcit obtinuit. sed quid frustra gestio
singulorum species laborum eius uel formas eloqui, dum quod
non explicat possibilitas praesumit adfectus datque terminum
latiora opinantibus sermonis angustia? P fuerunt tamen ista
sacratissima uatis desideria, ut, cum innumerabilia faceret,
optaret de laudibus suis aut nulla aut pauca perstringi. unde [*]

si quid minus lingua pauper aperui, audientum et legentum
sensibus derelinquo.

Post multas tamen quas apud Odouacrem regem legationes
uiolentia supplicationis exegit dispositione caelestis imperii
ad Italiam Theodericus rex cum inmensa roboris sui multitudine
commeauit, ad quem uir integerrimus, dum Mediolani
iam positus esset, excurrit. quem cum ille regum praestantissimus
cordis oculis inspexisset et solita iudicii sui sacerdotem
nostrum libra pensaret, inuenit in eo pondus omnium
constare uirtutum, cuius integritatem uelut fabrilibus lineis
ad perpendiculum mentis emensus est, quique tali apud suos
de illo sermone usus est: "ecce hominem, cui totus Oriens
similem non habet, quem uidisse praemium est, cum quo habitare
securitas. fortissimo muro Ticinensis ciuitas incolumi
isto uallatur, quos inpugnantum nulla uis possit obruere, quos
nequaquam Balearis fundae transcendat excursus. si qua necessitas
inter undas certaminum adcesserit, tutum est apud
istum matrem familiasque deponere et expeditum excursibus
militare bellorum".