Vita Epiphanii (26-30)

Interea perduelles animos dediticii exercitus mutationum
incendit ambitio, quorum caput Tufa fuit, homo in perfugarum
infamio notitia ueteri pollutus: qui concepit mente, ut se
desperatis partibus cum ingenti multitudine redderet. quod
cum Theodericus rex principali sollicitudine cognouisset, continuo
omnem illam, quam totus Oriens uix sustinuit, contraxit [*]

manum atque ad Ticinensis ciuitatis se angustiam contulit.
uideres urbem familiarum coetibus scatentem, domorum inmanium
culmina in angustissimis resecata tuguriis: cerneres
a fundamentis aedificia inmensa migrare nec ad recipiendam
habitantium densitatem solum ipsum posse sufficere.

Inter haec ille in bonis uir exercitatissimus, in quo animorum
amplitudo cunctis pandebat adcessum, opportunum
sibi coniciens tempus offerri, quo benignitatis suae pleno
austro uela laxaret et portum gloriae per uariarum notitiam
gentium et actuum celebritatem secunda nauigatione pertingeret,
primore in loco, quod nullae chartae ueterum, nulli
librorum de quocumque locuntur annales, quod cum stupore
relator adfirmet uel cum admiratione lector admittat, ut cum
sagacissima gente habitans et quam nulla suspicionum aura
praeteruolat, in rebus dubiis, quando metus periculi etiam
mitia contra quoslibet corda sollicitat, sic illis fidelissimus
extitit, ut inimicos eorum toto deuinctos teneret affectu et
inter dissidentes principes solus esset qui pace frueretur amborum.
adplicabat enim ad conpendium unius quicquid praestabatur
ab altero: et reuerentia personae suae atque dulcedine
sic largientis temperabat animum, ut nullatenus accenderetur,
si aliquid a se beneficii per episcopum et inimicus acciperet.
ille fuit, circa quem concordiam et pugnantes seruarent et
cuius quietem bella non laederent iam si ad illud ueniamus,
quod cotidiana et ipsos pascebat humanitate raptores et illis
intra ciuitatem sumptuum necessaria ministrabat, qui foris
praedia illius continua uastitate deleuerant. nam tot milia
hominum uno eodemque tempore, cum diuersa poscerent,
reficiebat blanditiis, humiliabat adloquio, pascebat muneribus.
si cuius liberi uxorque inimicis a qualibet parte fuissent intercipientibus
occupati, ilico supplicationis illius pretio [*]

reddebantur suis, quos auri redimere non potuisset effusio. regi
aptissimus et prae sanctis omnibus uenerabilis existebat, ut
quoscumque Romanorum bellandi licentia hominum eius
fecisset esse captiuos, mox illi restitueret, quem sola intellegebat
aliorum libertate ditari. deinde enumerare nequeam
quanta ille subiugatorum agmina solo proprio reddidit, quanta
ne uexarentur, imposuit. iam si illa retexam, quas inimicorum
sustinuit insolentias, quibus laborauit inmissionibus, quali
procellas pessimorum uirtute contempsit: ad haec enarranda
lingua non sufficiet. iuuat enim certa quaeque decerpere, ubi
sunt omnia admiranda quae referas. sub tali cruce triennium
duxit, soli deo dolorum suorum secreta manifestans, a quo
ministrari sibi clandestinum poscebat auxilium.

Post hinc digressis Gothis ciuitas Ticinensis Rugis est tradita,
hominibus omni feritate inmanibus, quos atrox et acerba
uis animorum ad cotidiana scelera sollicitabat: diem putabant
perisse, qui illos sinefacinore casu aliquo interueniente fugisset.
quos tamen beatissimus antistes sermonum suorum melle
delinibat, ut effera corda auctoritati se submitterent sacerdotis
et amare discerent quorum pectora odiis semper fuisse
dedicata cognouimus. mutata est per meritum illius peruersitas
naturalis, dum inhonoris mentibus radix peregrinae apud illos
affectionis inseritur. quis sine grandi stupore credat dilexisse
et timuisse Rugos episcopum et catholicum et Romanum, qui
parere regibus uix dignantur? cum quibus tamen integrum [*]

paene biennium exegit taliter, ut ab eo flentes discederent,
etiam ad parentes et familias regressuri.

Postquam uero perfuncta res est misero exitialique bello et
uicit is, cuius post triumphum spoliatum uagina gladium
nullus aspexit, qui praesumptionem exercitus sui cum proelio
terminauit, ilico adgressus est uenerandus pontifex de urbis
suae reparatione tractare, quam at primum dignis conpleret
habitatoribus, spiritalis prospexit deliberatione consilii. et licet
eam precatu illius faciente nullus in uastitatem temporalis
procellae turbo dispulerat, parum tamen credebat posse sufficere,
si post ruinam omnium Liguriae ciuitatum Ticinus suis
tantum contenta indigenis exultaret. coepit finitimarum urbium
certos quosque de ciuibus flosculos legere atque ad suos hortos
cultor diligens plantaria iam probata portare, de quibus frugi
et idoneus aptissima caperet poma possessor.

Interea subita animum praestantissimi regis Theoderici
deliberatio occupauit, ut illis tantum Romanae libertatis ius
tribueret, quos partibus ipsius fides examinata iunxisset, illos
uero, quos aliqua necessitas diuiserat, ab omni iussit et testandi
et ordinationum suarum ac uoluntatum licentia submoueri.qua sententia promulgata et legibus circa plurimos tali lege
calcatis uniuersa Italia lamentabili iustitio subiacebat itur
rursus ad illum, qui manu medica publicis consueuerat subuenire
uulneribus, cuius fonte aerumnarum saepe fuerat ardor
extinctus. qui dum se diceret solum ad tantam sarcinam
sustinendam non posse sufficere, rogatur pariter uenerabilis [*]

Laurentius Mediolanensis episcopus. qui profecti una Rauennam
etiam pariter peruenerunt, suscepti reuerenter. postquam illis
agendi aditus reclusus est, beatus Laurentius necessarium
duxit illi potissimum perorandi copiam dari, cuius uestigia
frequentium legationum laboriosus callis adtriuerat et per
tramitem huiuscemodi itineris cursitantem non semel hispidum
castrensis puiuis effecerat. qui tali publicas petitiones est
orditus eloquio. "quantus, inuictissime princeps, per innumerabiles
successus felicitatem tuam fauor diuinus euexerit, si
per ordinem relegam, agnoscis te uotorum parcum maiora
semper a deo nostro beneficia accepisse quam optasse memineris.
sufficit tamen horum unum um narrare sed maximum,
quod apud te principem ibi seruorum tuorum causas agimus,
ubi solebat inimicus tuus huius solii possessione gaudere.
habes plurimum Christo redemptori nostro quod debeas: pro
quibus rogamus ipse largitus est. cauendum nobis est, ne
offendatur auctor muneris, si quod praestitit non amemus. diu
suspendo fiduciam meam: placet ire per singula, quae fando
conperi quaeque perspexi accessisse tibi diuinitatis auxilio.
scis quae te pollicebaris acturum, quando confertissimis inimicorum
cuneis urguebaris et circa muros Ticinensis ciuitatulae
hostilis litui clangor streperet, quando armis numero aduersarii
praestantiores subsistere sola tecum dimicante caelitus inuisibili
uirtute non poterant. audebat te adgredi qui exercitus [*]
tuos nuda aestimatione pensabat: solaciorum tuorum pondus
omnis bellandi apparatus sustinere non ualuit. quotiens utilitatibus
tuis aer ipse seruierit, si recenses, tibi caeli serena
militarunt, tibi conuexa pluuias pro uoto fuderunt. quis
resistere dexterae tuae ausus fuit et cum gratia superna
pugnanti? quotiens inimici tui ceciderunt mucronibus sodalium
suorum ? quotiens tibi uicit qui pro hostium tuorum utilitate
certabat? his ergo donis caelestibus uicissitudinem inpensa
circa homines pietate restitue. mysticae oblationis holocausta
sunt supplicantum lacrimas non sperni. illud certe perpende,
qualibus in regno successeris: quos si, ut liquet, malitia expulit,
casus illorum necesse est ut sequentes informet ruina
praecedentium posteros docet: cautio est semper in reliquum
lapsus anterior. non sine exemplo militat qui respicit qua
causa decessor eiectus est. his freta Liguria uestra nobiscum
profusa supplicat, ut legum uestrarum beneficia sic tribuatis
innocentibus, ut noxios absoluatis. exigua est apud deum
nostrum misericordia, si illos tantum laesio non sequatur, qui
reatu carent: culpas dimittere caeleste est, uindicare terrenum".
post haec siluit.