Dictiones (7)

VII. DICTIO IN DEDICATIONE AVDITORII QVANDO AD FORVM TRANSLATIO FACTA EST.

Vt campus militem, mare nauitas, fora causidicum, sollicitant
incerta raptorem: ita linguas auditoria exercent. nam
quae, malum, ratio suadebit silentium in loco, in quo sunt
praemia constituta uerborum? ubi orationis palma, si hic gratia
taciturnitati ? bene soluuntur sudoris pretia, ubi sunt templa
uictoriae: bene effugatur seruitus inter atria libertatis. uincta
hic ora teneat mens captiua: non agnoscit forum Romani
populi, non liberalis eruditionis gymnasium qui adhuc quasi
in secessibus conticescit. sint muta forte diuersoria: hic nihil
est tam familiare quam pompa dicendi. Fescenninos sales
hymenaeis dare genium consuetae professionis plausus hortatur:
eriguntur lituis bellatores: uirtute debiles grauis bucinarum
cantus adtollit: data sunt uniuersis amica incitamenta propositis.
quid ego faciam, doctorum optime, te loquente? si infabricata
uerba intra uerecundum penetrale contineam, instituti
me esse similis non agnoscas. amicitiarum religionem in gratia [*] [*]

parcus offendam, si nec translationis festa nec debitae tibi
laudis munus exoluero. salue ergo, nutritor profectuum, fax et
splendor ingenuitatis, qui nobilia germina laboriosis purgando
sarculis in fructibus facis agnosci, qui in cano flore nouellae
posteritatis, quantum horreis paretur, ostendis, qui de ferarum
cubilibus et bubonum habitaculis ad fora nos reuocas, unde
maiores paene iam longa aetate discesserant. non enim patent
eruditis loca ista, quibus scientiam non primoribus labris ipsa
contulerint. cuius enim tuba cognoscatur eloquii, nisi cuius
puerilia innotuerint rudimenta sermonum? tibi ergo debentur
haec beneficia, quod citaturus reum causidicus inter atria iam
probata dictionem metuendus incipiet. tibi spes unica honestae
professionis adscribenda, quod nobilitas decursis breui temporibus
liberali sudore placitura est. sed quo me ignarum
uirium tui rapit affectio, narrationis pelagus non pendentem?
sufficit in loci amici et diei celebritate uota testatum. ad uos
reuertor, quibus paterna conuentus affectione uocem debeo
commonentis. reddite uos studendo origin, reddite natalibus
lectione: naturae lucem iubar dictionis ostendat: multiplicate
suffectu scientiae parentum titulos: ornate eruditione decora
maiorum. fului nobilitatem metalli nisi ad unguem manus
ducat artificis, maternis paene hebetater tenebris et, si non
magistra politione uenustetur, nihil ei prodest sublimitas, quam
uena concesserit. adiuuatur quidem doctoris instantia dotibus
sanguinis mundioris, sed nisi limata non rutilant illa quae
se erigunt praerogatiua nascendi. incrementum rusticum matris [*]
mammas inter sulcos euacuat et per pascua pecus agere, dum
ab uberibus pendet, adsuescit: patris brachiis, dum iuuencos
fatigat, adiungitur: prensat dexteram grandia terris semina
committentem et sudorem originis suae in ipso lucis limine
meditatur. quid uos faciatis, quos liberalibus pepererunt matres
optimae disciplinis? peregrinandum uobis est a germine ditiori,
nisi uos nobiles instituta monstrauerint. habetis praeuium eloquentiae
morumque doctorem: currite prosapiae stimulis incitati
et, cum uos ad agonem praemia promissa perduxerint,
mei meminisse dignamini, quia sunt quae a uobis post caelestem
retributionem suffragia hortator accipiat. haec sunt, nostris
quae uos licuit uocibus admoneri. uos diligentiam pectoris mei
expendite consideratione uerborum: non phaleratus sermo, non
inlecebrosa tantum et depicta fucis narratio delectet: quaerite
apud me non blanda sed necessaria, non deliciosa sed fortia.
numquid iuuat pompam texere praecepta daturum ? qui probari
non magis sensibus quam sermone disponit affectum monitoris
euacuat. ponderibus ornetur dictio castigantis: lancem
in exhortatione teneat qui gestit audiri. institutor uirtutis
plausus excludat: bene morata oratio imperat quod suadet.
haec si explicare nequeo facultate dicendi, amare tamen didici
consideratione propositi et electione consilii. pars quaedam
probitatis est, etsi implere nequeas, nosse meliora. sequitur
examinatam intentionem effectus operis: proximus magistro
est qui diligit ornamenta doctrinae. deus tamen uoti se comitem
iungat et quod nouellis praeceptor commendo cespitibus in
pomis tamquam de hereditaria possessione decerpam. [*] [*]