Dictiones (18)

XVIII. DICTIO IN TVRANNVM QVI PRAEMII NOMINE PABRICIDAE STATVAM INTER VIROS FORTES DEDIT. DATA ARATORI V. C.

Quamuis, iudices, uirorum fortium effigies mansuro perenniter
aere seruentur et per haec simulacra nesciant obitum
uel sepulti, quamuis in aeternitatem migret per has artes
imago mortalium et angustam humanae naturae legem uincat
industria: tamen uirtutis pretium nec parricide aliquando
meruit nec tyrannus exsoluit quando munus innocentium aut
sceleratus elicuit aut oppressor libertatis ingessit? statua,
uenerandi praesules, sudoris fructus est iudicio reddenda
purissimi, ut in utroque congruus nitor nec suscipientem
deuenustet, si indigno auctore prouenerit, nec, si conferatur
inmerito, maculet largientem. si libera aduersus tyrannum
uox est uitia detestantis, si licet sub tutore criminum culpas
urgueri, dicam quod sentio. inter duos nefarios res honesta
uolitauit et neutro munita praesidio, nec a quo procederet
nec ad quem deflueret, cognoscebat. res dudum decreta fortibus
et sanguinis conparanda suffragiis, ad quorum peruenerit
iura, respicite, ut eam tribuat usurpator imperii et accipiat
patris extinctor. quo me uertam, nescio: inter uirtutum tuarum,
uenerande princeps, deprehensus abrupta nescio, utrum
adcusem quod tyrannus es an quod honoras praemio parricidas.
utrique digni crucibus et de praesenti uita culleis effugandi.
non creditis sufficere, uos debitum uitasse supplicium,
nisi et tu quod non licet tribuas et ille quod non meretur [*]

acceperit iam dudum a te ista per audaciam praesumpta
sunt, cum arcem iustitiae profligator intrasti, his ad dominatum
euectus suffragiis, quibus in altero statuam contulisti. necesse
est, amplissimi hominum, uniuersos fouere quod fuerint, nec
utiliter nisi ab emendatis corriguntur excessus. prodigus
frontis est qui punitorem mali credit facinorum sectatorem.
iudicis conscientia constringitur necessitate secreti et non putat
liberum condemnare in subiectis quod ipsa non dubitauit admittere.
quantis successibus aut quam uariis incrementis ad
haec, sentina criminum, peruenienti, ut tibi liceret ad sublimia
peruenienti in tantum peccare, cum uelles, ut probrosos ad
potiora statuis inuitares? tu libertatis saporem felle seruitii
conmutasti : ille obsequia patri debita uertit ad gladios. quantum
laudanda sint quae laesistis aduertite et feriato ore
adcusantis quid mereatur pater et ingenuitas aestimate. tu
absoluta colla iugo miserrimae condicionis adstringis, apud
illum nihil praeualuit lex naturae: hoc tu circa patriam geris
quod intulit hic parenti: in eo fortasse crudelior tu credendus,
quod dura imperia sub uitali quadam morte dispensas nec
illis, quibus est desiderabilis obitus, quasi medica manu praestas
exitium: ille non passus genitorem in mundo subsistere
pernici ictu eripuit uitam lucis auctori. nescio qua sint criminum
diuersitate discreti: interim, si liceat, poena iungendi
sunt. si te circa ciues alicuius supercilii tumor eleuasset, reum
te designaret laesa communio et priuatae abiuratorem dulcedinis.
inmoderata nuntiaret erectio. si ille creatorem toruo
lustrasset aspectu genitore incolumi, habuisset meritum parricidae.
uidete quid dignum his sit, qui ad delictorum fastigia
« [*]
peruenerunt. nihil est quod residuum aut adflicta credat patria
aut pater extinctos. facessat a nobis, principes uiri, argumentis
acerbare conmissum. sufficiunt nuda reorum uocabula,
nullo defensionis munienda priuilegio. addam sane delicto
quaedam, quae sunt praecelsa reatuum, ne ulla res uideatur
de actione subtracta, quam sagacibus, ut aestimo, uestigiis inuenistis.
ambitur parricidae statua fortium uallata lateribus,
et simulacrum, quod ant litteraria cura peperit aut Martius
campus refudit, huius imagine posthabetur. duriter, si creditis,,
ferunt tot nulla titulis nulla se ab effusore paterni
sanguinis retributione distare et, si qui animabus reliquus
uigor est, deflent praemia sua, quae adnisu roboris exegerunt.
ubi honestas, ubi studii liberalis efficacia, ubi munus pro
patria dimicantis, si aereas formas areis possessor exhibet et
qui genitoris funus procurat optineat P uos tantum digna
meritis exhibete tormenta, ne, si inpar poena impetitos addixerit,
nec uobis debeatur laudatio directa censendi. uno
itinere uita pellantur quibus paene par extitit sors delicti.