De Locis Santis (2)

II. DE LOCIS IN EA SANCTIS.

Ingressis ergo a septemtrionali parte urbem primum de
locis sanctis pro conditione platearum diuertendum est ad
ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc
Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena
matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc [*] [*]

ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis
apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem
pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente
magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum
uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in
qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet
offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad
occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae,
rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis
sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium
uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet,
hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas
portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e
quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant.
Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum
est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere
potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus
adpositus est, quod intrinsecus ferramentorum uestigia usque
in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis
summitatem totum marmore tectum est; summum uero culmen
auro ornatum auream magnam gestat crucem. In huius ergo
monumenti aquilonali parte sepulchrum Domini in eadem petra
excisum longitudinis VII pedum, trium mensura palmorum
pauimento altius eminet, introitum habens a latere meridiano,
ubi die noctuque XII lampades ardent, quattuor intra sepulchrum,
octo supra in margine dextro. Lapis, qui ad hostium
monumenti positus erat, nunc fissus est, cuius pars minor
quadratum altare ante hostium nihilominus eiusdem monumenti , [*] [*]
stat, maior uero in orientali eiusdem ecclesiae loco quadrangulum
aliud altare sub linteaminibus extat. Color autem eiusdem
monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtus
uidetur. A dextera autem parte huic ecclesiae cohaeret beatae
dei genetricis ecclesia quadrangula. In platea, quae Martyrium
et Golgotha continuat, exedra est, in qua calix Domini scriniolo
reconditus per operculi foramen tangi solet et osculari; qui
argenteus calix duas hinc et inde habens ansulas sextarii
Gallici mensuram capit, in quo est et illa spongia dominici
potus ministra. In loco autem illo, quo Abraham altare ad
immolandum filium construxit, mensa est lignea non parua,
in qua pauperum elemosinae solent a populo deferri. Sed
singula, quae dixi, ut manifestius agnosceres, etiam prae oculis
depingere curaui.

Figura ecclesiarum.

Lancea militis inserta habetur in cruce lignea in porticu
Martyrii, cuius hastile in duas intercisum partes a tota ueneratur
ciuitate.

Haec quidem omnia, quae commemorauimus, sancta loca
extra montem Sion posita cernuntur, quo se ad aquilonem [*] [*] [*] [*]

deficiens loci tumor porrexit. In inferiore uero parte urbis,
ubi templum in uicinia muri ab oriente locatum ipsique urbi
transitu peruio ponte mediante fuerat coniunctum, nunc ibi
Saraceni quadratam domum subrectis tabulis et magnis trabibus
super quasdam ruinarum reliquias uili opere construentes
oratione frequentant, quae tria milia hominum capere uidetur.
Paucae illic cisternae in usum aquarum ostenduntur.

In uicinia templi Bethsaida piscina gemino insignis lacu
apparet, quorum alter hibernis plerumque impletur imbribus,
alter rubris est discolor aquis. Ab ea fronte montis Sion, quae
praerupta rupe orientalem plagam spectat, intra muros atque
in radicibus collis fons Siloe prorumpit, qui alternante quidem
aquarum accessu in meridiem fluit, id est non iugibus aquis,
sed in certis horis diebusque ebullit et per terrarum concaua
et antra saxi durissimi cum magno sonitu uenire consueuit.

In suprema montis Sion planitie monachorum cellulae frequentes
ecclesiam magnam circumdant illic, ut perhibent, ab apostolis
fundatam, eo quod ibi spiritum sanctum acceperint ibique
sancta Maria obierit, in qua etiam locus cenae Domini uenerabilis
ostenditur. Sed et columna marmorea in medio stat
ecclesiae, cui adhaerens Dominus flagellatus est. Huius ergo
ecclesiae talis dicitur esse figura. [*] [*]

Figura ecclesiae.

Hic monstratur petra, super quam lapidatus est sanctus
protomartyr Stephanus extra ciuitatem. In medio autem Hierusalem,
ubi cruce Domini superposita mortuus reuixit, columna
celsa stat, quae aestiuo solstitio umbram non facit. Unde
putant ibi mediam esse terram et historice dictum: Deus
autem, rex noster, ante saecula operatus est salutem
medio terrae. Qua ductus opinione et Victorinus
Pictabionensis antistes ecclesiae de Golgotha scribens ita inchoat:
Est locus, ex omni medium quem credimus orbe;
Golgotha Iudaei patrio cognomine dicunt.