Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (81-85)

LXXXI. DE CONCORDIA CONIVGALI ET HABITV MVLIERVM.

In ecclesiastico : In tribus placitum est spiritui meo,
quae sunt probata coram deo et homine, concordia fratrum
et amor proximorum et uir et mulier sibi consentientes.
Item apostolus ad colossenses: Viri, diligite uxores
uestras et nolite amari esse aduersus illas. mulieres, subditae

[*][*]

[*][*][*]

estote uiris, sicut decet in domino. Item ad timotheum
I: Volo igitur uiros orare in omni loco, leuantes sanctas
manus sine ira et disceptatione. similiter et mulieres in
habitu ordinato cum uerecundia et castitate ornantes se, non
in tortis crinibus aut auro ant margaritis aut ueste pretiosa,
sed quod decet mulieres promittentes castitatem per opera
bona. mulier in silentio discat in omni subiectione. docere
autem mulieri non permitte, neque dominari in uirum, sed
esse in silentio. adam enim primus formatus est, deinde eua.
et adam non est seductus, sed mulier seducta in praeuaricatione
fuit. salua autem erit per filiorum generationem, si
maneat in fide et ueritate et sanctitate cum sobrietate.
Item ad titum: Tu uero loquere quae decet sanam
doctrinam. senes sobrios esse, castos, prudentes, sanos in
fide et caritate et patientia. anus similiter in habitu sancto,
non criminatrices, non uino multo seruientes, bene docentes,

[*][*]

[*][*]

ut prudentiam doceant: adulescentulas autem, ut diligant
uiros suos et diligant filios. prudentes, castae, domum custodientes,
benignae sint et subditae uiris suis. iuuenes similiter
hortare, ut prudentes sint in omnibus. Item petrus apostolus
in epistula I: Mulieres, subditae estote uiris uestris:
ex quibus si qui non credunt huic uerbo, per mulierum suarum
conuersationem sine uerbo lucrifiant, considerantes uestram
in timore castam conuersationem. quarum sit non extrinsecus
capillorum inplicatus aut auri circumpositio aut habitus uestimentorum
aut ornamentorum, sed ille absconsus cordis homo
incorruptus mansueti et modesti spiritus, quod est magnificum
in conspectu dei. sic enim quondam sanctae mulieres,
quae in dominum sperabant, ornabant se, subiectae fortiori
uaso uiri, sicut sarra obsequebatur abrahae, dominum illum
suocans: cuius estote filiae bene dicentes et bene facientes,
nec timentes ullam perturbationem. uiri similiter conmorantes
secundum scientiam, tamquam infirmiori uaso muliebri inpertientes
honorem, tamquam coheredi gratiae et uitae, ad hoc
ne inpediantur orationes uestrae.

[*][*]

[*][*]

LXXXII. DE SANCTITATE ET OPERE VIDVARVM.

In libro regnorum III: Et dixit dominus ad heliam:
exurge et uade in sarepta sidonis: ecce praecepi ibi mulieri
uiduae, ut pascat te. et surrexit et abiit in sarepta sidonis.
et ut uenit ibi, ecce ad portam ciuitatis ipsius mulier uidua
colligebat ligna. et exclamauit depost illam helias, et dixit
ei: eice mihi pusillum aquae in uas ut bibam. et cum abisset
illa, ut acciperet et deferret aquam, exclamauit iterum depost
illam helias, et dixit: adfer mihi panem ut edam. et illa
dixit: uiuit dominus deus tuus, si est mihi focacium nisi
pusillum farinae in hydria et modicum oleum in uas. et ecce
ego ideo colligo duo ligna, ut introeam et faciam illum mihi
et filiis meis, et edemus et moriemur. et dixit helias: aequo
animo esto: intra et fac secundum uerbum tuum. sed fac
mihi inde focacium pusillum in primis, tibi autem et filiis
tuis facies postea. quoniam haec dicit dominus: fidelia farris

[*][*]

[*][*]

non deficient et capsaces olei non minuentur usque in diem,
quo dabit deus pluuiam super terram. et abiit et fecit, et
manducauit ipse et illa et filii eius: hydria pulentae non
defecit neque uas olei secundum uerbum domini, quod locutus
est in manu heliae. Item in libro iudith: Et erat iudith
uidua in domo sua annis tribus et mensibus sex. et fecit
sibi tabernaculum super tectum domus, et inposuit super
lumbos suos cilicium, et ieiunabat omnibus diebus uitae suae
praeter sabbatis et numeniis et gaudimoniis domus israhel.
et erat bona facie ualde, et non erat qui inferret ei uerbum
malum, quoniam timebat dominum ualde. Item in euangelio
secundum lucam: Et erat anna prophetissa filia
phanuhel de tribu aser et haec processa erat in diebus suis,
quae uixerat cum uiro suo annis septem a uirginitate sua.
et haec uidua annorum octuaginta et quattuor, quae non

[*][*]

[*][*]

serdiscedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens
nocte ac die. Item: Intendens autem iesus uidit eos qui
mittebant munera sua in gazophylacio diuites. uidit autem
et quandam uiduam et pauperculam mittentem aera minuta
duo, et dixit: uere dico uobis, quia uidua haec paupercula
plus omnibus misit: omnes enim hi ex abundanti sibi miserunt
in dona dei, haec autem ex eo quod deest illi omnem
uictum, quem habuit, misit. Item apostolus ad timotheum
I: Viduas honora, quae uere uiduae sunt. si qua
autem uidua filios aut nepotes habet, discat primum suam
domum pie tractare et remunerare parentes: hoc enim
acceptum est coram deo. quae autem uere uidua est etdesolata,
sperat in deum et instat orationibus die ac nocte.
quae autem in deliciis agit, uiuens mortua est. et haec praecipe,
ut inreprehensibiles sint. si qua autem suorum et

[*][*]

[*][*]

maxime domesticorum curam non habet, fidem negauit et est
infideli deterior. uidua eligatur non minus annorum sexaginta,
quae fuerit unius uiri uxor, in operibus bonis habens testimonium,
si filios nutriit, si hospitio recepit, si sanctorum
pedes lauit, si tribulationem patientibus subministrauit, si
omne opus bonum subsecuta est. adulescentiores autem
uiduas deuita. Item in actibus apostolorum: In ioppe
autem erat quaedam uidua nomine tabitha, quae interpretata
dicitur dorcas. haec erat plena operibus bonis et elemosynis
et misericordiis multis, quas faciebat. factum est autem in
diebus illis, ut infirmata moreretur. quam cum lauissent,
posuerunt eam in superiori caenaculo. cum autem inprope
esset lydda ab ioppe, audierunt discipuli quod petrus esset
ibi. miserunt duos uiros ad eum, rogantes et dicentes: ne
pigeat te uenire usque ad nos. exurgens autem petrus uenit
cum eis: quem aduenientem duxerunt in superiora caenaculi,
et circumsteterunt eum uiduae flentes, et ostendentes tunicas

[*][*]

[*][*]

et cetera uestimenta narrabant ei quanta faciebat cum esset
cum illis dorcas. eiectis autem omnibus foris, petrus ponens
genua orauit et conuersus ad corpus dixit: exurge in nomine
domini nostri iesu christi! at illa mox aperuit oculos SUOS,
et cum uidisset petrum, sedit dansque ei manum erexit
eam uiuam. et conuocans sanctos et uiduas adsignauit eam
uiuentem. notum autem factum est hoc per uniuersam ioppen,
et crediderunt multi in domino.

LXXXIII. EXEMPLO APOSTOLICO MANIBVS LABORANDVM.

[Item] paulus apostolus ad ephesios: Nolite dare
locum diabolo. qui furabatur, iam non furetur: magis autem
laboret operando quod bonum est, ut habeat unde tribuere
necessitatem patientibus. Item ad thessalonicenses I:
Memores enim estis, fratres, laborem nostrum et aerumnam:

[*][*]

[*][*]

fatigatinocte ac die operantes ad hoc ne quem uestrum grauaremus
praedicauimus in uobis euangelium dei. uos testes estis et
deus, quam sancte et iuste et sine querella fuimus uobis
qui creditis: sicut scitis qualiter unumquemque uestrum sicut
pater filios suos obsecrantes uos et consolantes, ut ambuletis
digne deo, qui uocauit uos in regnum suum et gloriam.
Item illic: Hortamur autem uos, fratres, abundare magis
et studium habere silendi et quietos esse, et operari manibus
uestris quod bonum est, sicut uobis praecepimus, ut honeste
ambuletis ad eos qui foris sunt et nullius quidquam desideretis.
Item ad thessalonicenses II: Praecepimus autem
uobis, fratres, in nomine domini nostri iesu christi, ut subtrahatis
uos ab omni fratre inordinate ambulante et non secundum
traditionem, quam acceperunt a uobis. ipsi enim scitis

[*][*]

[*][*]

quemadmodum oporteat imitari nos: quoniam non inquiete
uiximus inter uos nec gratis panem manducauimus ab aliquo,
sed in labore et fatigatione, nocte ac die operantes, ne quem
uestrum grauaremus. non quasi non habuerimus potestatem.
sed ut nosmet ipsos formam uobis daremus ad imitandum
nos. nam et cum essemus aput uos, hoc denuntiauimus uobis,
quoniam si quis non uult operari, nec manducet. audiuimus
enim quosdam inter uos inquiete ambulare, nihil operantes,
sed curiose agentes. his autem qui eiusmodi sunt denuntiamus
et hortamur in domino iesu christo, ut cum silentio
operantes suum panem manducent. uos autem, fratres, nolite
deficere bene facientes. Item in actibus apostolorum:
Paulus autem agnitus erat aquilae, eo quod essent unius
gentis et unius artis, et mansit aput eos opus faciens: erant
enim arte fabri. Item illic paulus apostolus: Argentum
et aurum aut uestimentum nullius uestrum concupiui. ipsi
scitis quia ad ea quae mihi necessaria erant in omni usu
meo et eorum qui mecum sunt manus istae praesto fuerunt

[*][*]

[*][*]

omnibus uobis demonstraui quoniam sic laborantes oportet
auxiliari infirmis et memores esse uerborum domini nostri
iesu, quia ipse dixit: beatius est magis dare quam accipere.

LXXXIIII. ALTIORA SCRVTARI NON OPORTERE NEQVE AVDIRI HAERETICOS.

In deuteronomio: Non adicietis ad uerbum hoc, quod
ego praecipio uobis hodie, neque minuetis ex eo. Item in
apocalypsi: Testor ego omni audienti uerba prophetiae
libri huius. si quis adiecerit supra haec, inponet deus super
eum plagas, quae scriptae sunt in hoc libro: et si quis abstulerit
uerba prophetiae libri huius, auferet deus partem
eius de ligno uitae et de ciuitate sancta. Item in prouerbiis:
Bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fonte.
et nemo extraneus communicet tibi. Item illic: Qui fidet

[*][*]

[*][*]

in falsis, hic uentos pascit: idem autem ipse sequitur aues
uolantes: dereliquit enim uiam uineae suae et orbitas culturae
agri sui errauit: perambulat autem per arida et deserta
et terram constitutam in siccitatibus. congregat autem manibus
suis sterilitatem. Item illic: Recede ergo ab aqua
aliena et a fonte alieno noli bibere, et multo uiues tempore,
et adicientur tibi anni uitae. Item illic: Qui sectatur uana,
eget sensibus. Item illic: Noli adicere ad mandata eius,
ne arguaris et mendax sis. Item in ecclesiastico: Altiora
te ne quaesiueris, et fortiora te ne perscrutaueris: sed
quae praecepit tibi dominus, illa cogita semper: et in pluribus
operibus eius non eris curiosus. multos enim seduxit
suspicio eorum, et in uanitate detinuit sensus illorum. Item

[*][*]

[*][*]

illic: Non te uentiles in omnem uentum, et non eas omni
uia, ut prosequatur te uerbum pacis et scientiae. Item
illic: Cui sufficit nuntiare opera illius? non est minuere
neque adicere neque inuenire magnalia dei. Item in libro
sapientiae: Difficile aestimamus quae in terra sunt, et
quae in prospectu sunt inuenimus cum labore: quae autem
in caelis sunt, quis inuestigabit? sensum autem tuum quis
sciet, nisi tu dederis sapientiam? Item apostolus ad
romanos:s o altitudo diuitiarum et sapientiae et scientiae
dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles
uiae ipsius! quis enim cognouit sensum domini? aut quis illi
consiliarius fuit? aut quis prior dedit ei et reddetur illi?
quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ipsi
gloria in saecula saeculorum.

[*][*]

[*][*]

LXXXV. DE IEIVNIO.

In ecclesiastico: Qui baptizatur a mortuo, quid
proficit lauatio eius? sic et homo qui ieiunat in peccatis
suis et iterum eadem facit, quid proficit humiliando
se? orationem eius quis exaudiet? sacrificium salutare adtendere
mandatis, et discedere ab omni iniquitate. Item
in esaia propheta: Non est gaudere impiis, dicit dominus.
exclama uehementer, et ne parcas: sicut tuba exalta
uocem tuam, et nuntia populo meo peccata eorum et domui
iacob iniquitates eorum. me de die in diem quaerunt,
et cognoscere meas uias desiderant, tamquam populus qui
iustitiam fecerit et iudicium dei non dereliquerit: postulant
a me nunc iudicium iustum, et adpropriare deo concupiscunt,
dicentes: quid quod ieiunauimus, et non uidisti? humiliauimus
animas nostras, et non scisti ? in diebus enim ieiuniorum
uestrorum inueniuntur uoluntates uestrae, et omnes subditos
uobis conpungetis. an in iudicia et lites ieiunatis, et percu-

[*][*]

[*][*]

saecutitis proximum inique? et ut quid mihi ieiunatis, ut hodie
audiatur in clamore uox uestra? non hoc ieiunium elegi, dicit
dominus, ut humiliet animam suam. nec si flectas ut
circulum ceruicem tuam, et cilicium et cinerem substernas,
nec sic uocabis ieiunium acceptum. non tale ieiunium ego
elegi, dicit dominus: sed solue omne uinculum iniquitatis,
dissolue obligationes potentium conmutationum, dimitte confractos
in requiem, et omnem conscriptionem iniquam disrumpe.
frange esurientibus panem tuum, et egenum sine
tecto induc in domum tuam. si uideris nudum, uesti: et
domesticos seminis tui non despicias. tunc erumpet temporaneum
lumen tuum, et sanitates tuae cito orientur, et praeibit
ante te iustitia, et maiestas dei circumdabit te. tunc clamabis,
et dominus exaudiet te: dum adhuc loqueris, dicit: ecce
adsum. si auferas a te uinculum iniquitatis et obligationem
et uerbum murmurationis, et des esurienti panem tuum ex
animo, et animam humiliatam satiaueris, tunc orietur tibi in
tenebris lumen, et tenebrae tibi erunt ut meridies. et erit
deus tuus tecum semper, et satiaberis prout desiderat anima.
tua, et ossa tua pinguescent, et erunt sicut hortus ebrius et
sicut fons cui non deficit aqua. et aedificabuntur deserta
tua, et erunt fundamenta tua aeterna in saecula saeculorum.
Item in euangelio secundum matthaeum: Cum autem

[*][*]

[*][*][*][*]

ieiunatis, nolite esse sicut hypocritae tristes: exterminant
enim faciem suam, ut pareant hominibus ieiunantes. amen
dico uobis, perceperunt mercedem suam. uos autem cum
ieiunatis, unguite caput uestrum et faciem uestram lauate,
ut non uideamini hominibus ieiunantes. sed patri uestro, qui
est in caelis: et pater uester, qui uidet occulta, reddet uobis.