Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (51-55)

LI. DE CONTINENTIA OBIS.

In psalmo CXXXVIIII: Vir linguosus non dirigetur super
terram. Item in prouerbiis: Ex multiloquio non effugies
peccatum: parcens autem labiis sapiens eris. Item illic:
Qui multis utitur uerbis, laedit animam suam. Item illic:
Mutum te faciens uideris sapiens esse. Item illic: Qm
respondit uerbum prius quam audiat, stultitia est illi et obprobrium.
Item illic: Mors et uita in manibus linguae:
qui autem continens est, edet fructus eius. Item illic: Qui

[*][*]

[*][*]

custodit os suum et linguam, conseruat de angustiis animam
suam. Item illic: Laqueus enim fortis sunt uiro sua labia,
et capitur uerbo oris sui. Item illic: Abominatio est
domino defigens oculum, et indocti incontinentes sunt lingua.
Item illic: Si uideris uirum uelocem in uerbis, scito quia.
spem habet magis insipiens quam ille. Item in ecclesiastico:
Noli citatus esse in lingua tua et inutilis etremissus
in operibus tuis. Item illic: Non appelleris susurrio, et
lingua tua capiaris: super furem enim est confusio et paenitentia:
susurratori autem odium et inimicitiae et contumelia.
Item illic: Ne iteres uerbum durum et nequam. Item
illic: Est tacens qui inuenitur sapiens, et est tacens qui non
habet sensum loquellae. et est tacens sciens tempus apti

[*][*]

[*][*]

temporis. Item illic: Homo sapiens tacebit usque in tempus:
lasciuus autem et inprudens non seruabunt tempus. qui
multis utitur uerbis, laedit animam suam, et qui potestatem
sibi adsumit iniuste, similiter processus est in malis. Item
illic: Qui susurrio est in omnibus et non necesse, odietur.
Item illic: Tacitus et sensatus honore honorabitur. Item
illic: In medio sensatorum serua uerbum temporis: in medio
autem tractantium adsiduus esto. Item illic: Homo iracundus
incendit litem, et uir peccator turbabit amicos et in
medium pacem habentium inmittet delaturam. secundum
uirtutem hominis iracundia illius, et secundum substantiam
suam exaltabit litem. certamen festinatum incendit ignem,
et lis festinans effundit sanguinem, et lingua testificans adducet
mortem: si sufflaueris, quasi scintilla exardebit, si ex-

[*][*]

[*][*]

pueris super illam, extinguetur, et utraque ex ore proficiscuntur.
susurrio et bilinguis maledictus: multos enim turbabit pacem
habentes. Item illic: Lingua tertia multos commouit et
disparsit illos de gente in gentem: ciuitates diuitum destruxit
et domos magnatorum effodit: uirtutes populorum concidit et
gentes fortes dissoluit. qui ad illam spectat, non habebit
requiem, nec habitabit cum requie. Item illic: Flagelli
plagae liuorem faciunt, plaga autem linguae comminuet ossa.
. multi ceciderunt in casus gladii, sed non sic. quasi qui interierunt
per linguam. felix qui liberatus est a lingua nequam,
qui in iracundia illius non transiuit et uinculis illius non est
ligatus! iugum enim illius iugum ferreum est, mors illius
mors nequissima et inutilis inferi. Item illic: Aurum tuum
et argentum tuum confla, et uerbis tuis facito stateram et
frenos ori tuo rectos: et adtende, ne forte labaris lingua et
cadas in conspectu inimicorum insidiantium tibi, et sit casus

[*][*]

[*][*]

taus insanabilis. Item illic: Quis dabit ori meo conseruationem
et super labia mea signaculum certum, ne cadam
ab illis et lingua mea perdat me? deus pater et dominator
uitae meae, ne derelinquas me cadere in iIIis: ne adcrescant
ignorantiae meae, et adprehendar in conspectu contrariorum,
et gaudeat inimicus meus. Item illic: Indisciplinosae IOB
adsuescas os tuum, est enim in illa uerbum peccati. Item
in ecclesiaste: Noli festinare in ore tuo, etcor tuum non
adceleret, ut proferas uerbum ante faciem dei: quia deus in
caelo est et tu in terra: propterea pauca sint uerba tua.
Item illic: Noli dare os tuum, ut peccet caro tua: et ne
dicas ante faciem dei quia ignorantia est, ut non irascatur
dominus in uerbis tuis, ut perdat opera manuum suarum.
Item in iob: Et ideo a nequissima lingua absconde te, et

[*][*]

[*][*]

absconnon timebis a superuenientibus malis. deride iniustos et
infrena os scelestorum. Item illic: Et si in multiloquio
extollamur, coram domino non absoluetur. Item in psalmo
XIII: Linguis suis dolose agebant, uenenum aspidum sub
labiis eorum: quorum os maledictione et amaritudine plenum
est. Item in psalmo XXXIII: Quis est homo qui uult
uitam et cupit uidere dies bonos? cohibe linguam tuam a
malo et labia tua, ne loquantur dolum: declina a malo et
fac bonum: inquire pacem et sequere eam. Item in psalmo
XXXVIII: Dixi: custodiam uias meas, ut non delinquam
in lingua mea. posui ori meo custodiam, dum consistit peccator
aduersum me. Item in psalmo GXL: Pone, domine,
custodiam ori meo et ostium circumstantiae labiis meis. non
declines cor meum in uerba mala ad excusandas excusationes
in peccatis. cum hominibus operantibus iniquitatem, et non
conbinabo cum electis eorum. Item apostolus ad ephe-
. sios: Omnis sermo malus de ore uestro non procedat, sed

[*][*]

[*][*]

si quis bonus est ad aedificationem fidei, ut det gratiam
audientibus. et non contristaueritis spiritum sanctum dei,
in quo signati estis in die redemptionis. omnis amaritudo et
ira et indignatio et clamor et conuicium tollatur a uobis cum
omni malitia. Item in ecclesiastico: Non litiges cum
homine linguato, et non mittes in igne illius ligna. Item
iacobus apostolus: Sit uero omnis homo citatus audire
et tardus loqui. Item illic: Si quis putat superstitiosum
se esse, non refrenans linguam suam, sed fallens cor suum.
huius uana religio est. Item illic: Nolite multiloqui esse,
fratres mei, scientes quia maius iudicium accipietis. multa
enim omnes delinquimus. si quis in uerbo non delinquit, hic
perfectus uir est, potest frenare totum corpus et dirigere.

[*][*]

[*][*]

quare ergo equis frena in ora mittuntur nisi in eo, ut suadeantur
a nobis et totum corpus circumducamus? ecce et naues,
quae tam inmensae sunt, sub uentis duris feruntur et circumducuntur
a paruissimo gubernaculo, ubi impetus dirigentis
uoluerit. sic et lingua pars membri est, sed est magniloqua.
et sicut paruus ignis magnam siluam incendit, ita et
lingua ignis est: et mundus iniquitatis per linguam constat
membris nostris, quae maculat totum corpus, et inflammat
rotam geniturae et inflammatur a genitura. omnis enim natura
bestiarum et auium et serpentium et beluarum maritimarum
domatur et subiecta est naturae humanae: linguam autem
hominum domare nemo potest nec retinere a malo, quia plena
est mortali ueneno.

LII. FVGIENDAM EBRIETATEM.

In prouerbiis: Qui est iucundus in uini conmorationibus,
relinquet contumeliam. Item illic: Proterua res est uinum

[*][*]

[*][*]

et iniuriosum ebrietas. omma autem stultus his coamiscetur.
Item illic: Noli esse uinolentus, neque extendas te ad
emendam carnem: omnis enim ebriosus et fornicarius mendicabit
. et uestietur conscissos pannos et omnis aomniculosus.
Item illic: Cui uae? cui tumultus? cui iudicia? cui libes
et rixae? cui contritiones superuacuo? cuius liuidi ocali?\'
noane eorum qui conmorantur in uino? nonne eorum qui
inuesiagant ubi conuiuia fiant? nolite ergo uos inebriari uino,
sed loquimini cum uiris iustis et fabulamini in deambulationibus.
si enim in phialas et calices dederitis oculos uestros,
nouissime ambulabitis nudiores pilo. Item illic: Potentes
iracundi sunt: uinum non bibant, ne, cum biberint, obliuiscantur
sapientiam et recta non possint iudicare infirmibus.
Item illic: Spinae nascuntur in manibus ebriosi. Item in

[*][*]

[*][*]

ececclesiastico: Operarius ebriosus non locupletabitur, et qui
spernit modica paulatim decidet. uinum et mulieres apostatare
faciunt sapientes, et arguunt sensatos. et qui se iungit fornicariis,
erit nequam: putredo et uermes hereditabunt illum.
Item illic: Mulier ebriosa et erronea magna ira, et contumelia
et turpitudo illius non contegetur. Item illic: Et si
in, medio multorum sedisti, prior illis non poscas bibere. quod
sufficiens sit homini disciplinato uinum exiguum, et in dormiendonon
laborabis ab illo et non senties dolorem. uigilia
et cholera et tortio uiro infrunito: somnus sanitatis in homine
parco: dormiet usque in mane, et anima illius cum ipso
deliciabitur. Item illic: Diligentes uinum noli prouocare:
multos enim exterminauit uinum. ignis probat ferrum durum,
sic uinum corda superborum arguit. aequa uita hominibus

[*][*]

[*][*]

uinum non in ebrietate: si bibas illud moderate, ut sis
sobrius: quia defraudat uitam mors. uinum in iucunditate
creatum est, non in ebrietate ab initio. exultatio animae et
cordis uinum modice potatum. uinum multum potatum imitationem
et iram, et ruinas multas facit ebriositatis animositas.
Item in ecclesiaste: Optimum est ire in domum
luctus quam ire in domum potationis. Item in iohel
propheta: Sobrii estote qui ebrii estis a uino uestro: plorate
et ululate omnes qui bibitis uinum in ebrietate, quia
ablata est de ore uestro iucunditas et gaudium. Item apostolus
ad romanos: Sicut in die honeste ambulemus, non
comisationibus, non ebrietatibus, non concubitibus et inpudicitiis,
non contentione et aemulatione: sed induite uos domi-

[*][*]

[*][*]

num iesum christum. Item ad corinthios I: Non auari,
non ebriaci, non maledici regnum dei possidebunt. Item ad
ephesios: Nolite inebriari uino, in quo est luxoria, sed
inplemini spiritu sancto.

LIII. MVLIERIS MALITIAM ESSE VITANDAM.

In prouerbiis salomonis: Noli intendere fallaci mulieri:
mei enim destillat a labiis mulieris meretricis, quae ad tempus
inpinguat tuas fauces: nouissime tamen amarius felle inuenies
et acutiorem magis quam gladium ex utraque parte
acutum. uestigia enim eius non conueniunt uitae: uias enim
uitae non exsequitur, fallaces enim uiae eius et non bene.
cogitantes. longe fac ab ea uiam tuam: noli adpropinquare
ad ianuas domus eius, ut non derelinquas aliis uitam tuam

[*][*]

[*][*][*][*]

et substantiam tuam his qui sine misericordia sunt. Item
illic: Noli nimius esse ad alienam neque coBiungaris amplexibus
eius quae non est taa. Item illic: Pili, non te
uincat formae desiderium, neque capiaris oculis tuis, neque
rapiaris palpebris tuis. pretium enim meretricis quantum est?
unus panis: mulier autem uirorum pretiosas animas capit.
Item illic: Alligabit quis in sinu ignem, uestimenta autem
non conburet? aut ambulabit supra carbones ignis, pedes
autem non conburet? sic qui intrat ad uxorem proximi sui
non erit inpunitus, neque omnis qui tangit eam. Item illic:
Mulier stulta et audax inops prudentia efficitur, quae nescit
ruborem. Item illic: Sicut tinea uestimento et uermis

[*][*]

[*][*]

ligno, ita uirum perdet mulier maligna. Item in ecclesiastico:
Ne respicias mulierem multiuolam, ne forte incidas
in laqueos eius. cum saltatrice ne adsiduus sis nec audias
illam, ne forte pereas in efficaciis illius. Item illic: Non
des fornicariis animam tuam, ne perdas te et hereditatem
tuam. noli uideri in uicis ciuitatis, nec uageris in plateis
eius. auerte faciem tuam a muliere conposita, et non respicias
speciem alienam. omnis mulier quaestuaria quasi stercus
in uia conculcatur. speciem alienae mulieris multi mirati
reprobati sunt: conloquium enim eius quasi ignis eiardet.
cum aliena muliere non adcumbas supra cubitum, et non
alterceris cum illa in uino, ne forte declinet cor tuum in
illam, et sanguine tuo labaris in perditionem. Item illic:
Non des mulieri potestatem animae tuae, ne ingrediatur in
uirtute tua et confundaris. Item illic: Breues omnes mali-.
tiae super malitiam mulieris: sors peccatoris cadat super

[*][*]

[*][*][*]

illam. Item illic: Sicut ascensus arenosus in pedibus
ueterani, sic mulier linguata homini quieto. non adtendas in
mulieris speciem, et non concupiscas formam mulieris. ira
et inreuerentia et confusio uiri magna mulier, si primatum
habeat et administret uiro suo. A muliere initium factum
\' est peccati, et propter hanc omnes morimur. Item illic:
Fornicatio mulieris in extollentia oculorum et in palpebris
eius agnoscitur. Item in ecclesiaste : Et dicam amariorem
morte mulierem. retia et captio est cor eius et laqueus in
manibus eius. Mulier nequa, qui tenet eam quasi qui tenet
scorpionem. Item in prouerbiis: Sicut inaures in auribus
porci, ita mulieri malae pulchritudo. Item in ecclesia-

[*][*]

[*][*]

stico: Anima humilis et facies tristis et plaga cordis mulier
nequa et contraria uiro suo. Item illic: Manus dissolutae
. et genua debilia mulier, quae non consentit in angusto uiro
suo. Item illic: Mulier ebriaca et erronea magna ira, et.
contumelia et turpitudo eius non contegetur.

LIIII. QVOD TONITBVA, PLVVIAE, CORVSCATIONES, GRANDINES, NIVES, GELICIDIA, VENTI, FVLGORA ET NVBES A DOMINO SINT.

In exodo: Et extendit moyses manum in caelum, et
dominus dedit uoces et grandinem, et percurrebat ignis super
terram aegypti. Item illic: Factum est autem die tertio,
cum mane factum esset, factae sunt uoces et coruscationes
et nubes caliginosae super montem sina, et uox tubae sonabat

[*][*]

[*][*]

magna, quia descenderat dominus in montem in similitudinem
ignis: et ascendebat fumus uelut fumus camini magni. Item
ig genesi: Et locutus est dominus ad noe, dicens: post
septem dies inducam diluuium aquae per dies quadraginta
totidemque noctes, et deleam omnem generationem, quam
feci, a facie terrae. Et eruperunt omnes fontes abyssi, et
cataractae caeli apertae sunt, et factae sunt pluuiae diluuii
super omnem terram. Et tunc misit dominus spiritum et
abstinuit aquam. Item in libro iesu naue: Et factum
est, cum fugirent a facie filiorum israhel in descensu bethoron,
disiecit dominus super illos lapides grandinis de caelo: et
persecuta est eos ira domini usque azecha, et mortui sunt
plures lapidibus grandinis, quam quos interfecerunt fili
israhel gladiis in bello. Item in regnorum I: Et inno-

[*][*]

[*][*]

domicanitaamuhel dominum deum, et dedit uoces et pluuias in
illa die: et timuerunt omnes populi dominum deum uehementer
et samuhelem. Item in regnorum III: Et factum
est uerbum domini ad heliam in anno tertio, dicens: uade et
appare ad achab, et dabo pluuiam super terram. Item ip
psalmo CXLVII: Qui dat niuem uelut lanam, nebulam nent
cinerem spargens. qui emittit crystallum suum tamquam
frusta panis: ante faciem frigoris eius quis subsistit? emittit
uerbum suum, et liquefaciet ea: flauit spiritus eius, et fluunt
aquae. Item in psalmo CXLVIII: Laudate dominum sol
et luna, laudate eum omnes stellae et lumen. laudate eum
caeli caelorum, et aquae, quae super caelos sunt, laudent
nomen domini. quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit
et creata sunt. Item illic: Laudate dominum de terra

[*][*]

[*][*]

dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix, glacies et
spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum eius. Item in
hieremia: Dominus, qui fecit terram in uirtute sua, et in
sua prudentia extendit caelum et multitudinem aquae in
caelo, et eduxit nubes ab extremo terrae, et fulgora et coruscationes
in pluuiam fecit, et eduxit lumen de thensauris
suis. et euanuit omnis homo ab scientia sua. Item illic:
Numquid est in idolis gentium qui pluat? et si caelum dabit
satietatem suam, nonne tu es ipse? et sustinebimus te,
domine, quoniam tu fecisti haec omnia. Item in leuitico:
Et obtulerunt in conspectu domini ignem alienum nadab et
abiud fili aron, quod non praecepit eis dominus. et processit
ignis a domino et consumpsit eos, et mortui sunt in conspectu
domini. Item in iob: Quia aput dominum prudentia,
altitudo cogitationis est et intellectus. et si deus destruxerit.

[*][*]

[*][*]

quis aedificabit ? si ille concluserit, quis aperiet? si siccauerit
aquas, quis inrigabit terram? et si multiplicauerit imbrem,
ipse euertit eam. quoniam aput illum omnis potentia est.

LV. NON LVSTRANDVM NEQVE DIVINANDVM.

In deuteronomio: Non inuenietur in te lustrans filium
suum aut filiam in igne, et diuinans diuinationem, augurans
qu aruspicans, et medicaminibus infuscans, incantator, uentriloquus,
et portenta inspiciens, et interrogans mortuos. est
enim abominandus domino deo tuo et omnis qui facit haec.
propter has enim abominationes dominus eradicabit eos a te.
tu autem consummatus eris coram domino deo tuo. gentes
enim istae, quas tu possidebis, auguria et diuinationes audiunt:
tibi autem non ita dedit dominus deus tuus. Item in
libro sapientiae : Et enim illos antiquos sanctae terrae
tuae oderas, quoniam odibilia tibi opera faciebant per medi-

[*][*]

[*][*]

eamina et sacrificia iniusta, et filiorum necatores sine misericordia.