Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (16-20)

XVI. NON REDDENDVM MALVM PRO MALO.

In exodo: Si autem obuiaueris boni inimici tui aut iumento
illius errantibus, reduces et reddes ei. quod si uideris

[*][*]

[*][*]

inmentum inimici tui cecidisse sub onere suo, non pertransies
illum, sed potius diriges eum cum eo. Item in prouerbiis:
Si ceciderit inimicus tuus, noli gratulari et in subplantatione
eius noli extolli, ne forte uideat dominus et non placeat ei
et auertat iram suam ab eo. Item illic: Si esurit inimicus
tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim faciendo
carbones ignis coaceruas super caput eius. deus autem retribuet
tibi. Item in ecclesiastico: Qui se [non] uindicat, adeo
inueniet uindictam, et peccata illius seruans seruabit. relinque
proximo nocenti te, et tunc petenti tibi peccata tua soluentur.
homo homini seruat iram, et a deo quaerit medellam? in
hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis
suis deprecatur? ipse coepit retinere iram, et propitiationem
petit a deo? quis praestabitur pro delictis eius? memento
nouissima, et desine inimicari. memorare timorem dei et non
irascaris proximo. memorare testamenti altissimi, et despice

[*][*]

[*][*]

ignorantiam proximi. abstine a lite, minus peccabis. Item
in esaia propheta: Audite uerbum domini, qui pauetis
nomen eius: dicite: fratres nostri estis his qui uos oderunt
et abominantibus uos, ut nomen domini magnificetur et
appareat ipsis in iucunditate eorum, et illi confundentur.
Item in euangelio secundum matthaeum: Diligite
inimicos uestros, et orate pro eis qui uos persequuntur:
benedicite maledicentes uos, benefacite eis qui uos oderunt:
at sitis fili patris uestri qui est in caelis, qui solem suum
iubet oriri super bonos et malos et pluit super iustos et
iniuatos. Item apostolus ad romanos: Nolite esse pradentes
aput uos: nulli malum pro malo reddentes: prouidentes
bona non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus, si
possibile est, quod ex uobis est, cum omnibus hominibus
pacem habentes, non uos defendentes, carissimi, sed date
locum irae. scriptum est enim: mihi uindictam, ego retribuam,

[*][*]

[*][*]

dicit dominus. si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit,
potum da illi. hoc enim faciendo carbones ignis coaceruas
super caput eius. noli uinci a malo, sed uince in bono malum.
Item petrus apostolus I: Quapropter omnes consentanei
estote, unianimes, conpatientes, fraternitatis amatores, misericordes,
modesti, humiles, non reddentes malum pro malo aut
maledictum pro maledicto: sed e contrario benedicentes, ut
benedictionem hereditate possideatis. Item in actibus
apostolorum: Et lapidabant stephanum inuocantem et
dicentem: domine iesu, accipe spiritum meum. ponens autem
genua exclamauit uoce magna dicens: domine, ne statuas eis
hoc peccatum.

[*][*]

[*][*]

XVII. REMITTENDVM FRATRI QVOD IN FRATREM DELIQVERIT.

In genesi: Videntes autem fratres ioseph quod defunctus
esset pater ipsorum dixerunt: ne forte reminiscatur malitiae
nostrae ioseph et redditione reddat nobis omnia mala, quae
ostendimus ei. et uenerunt ad ioseph dicentes: pater tuus
adiurauit nos prius quam moreretur dicens: dicite ioseph:
dimitte eis iniquitatem et peccatum, quia maligna tibi ostenderunt.
et nunc sume iniquitatem seruorum patris tui. et
plorauit ioseph loquentibus eis ad se. et uenientes ad eum
dixerunt: ecce nos famuli tui sumus. et dixit eis ioseph:
nolite timere: dei enim sum ego: uos cogitastis aduersus me
mala, deus autem cogitauit de me bona quemadmodum fierent,
sicut hodie, ut pasceretur populus multus. et dixit eis: nolite
timere, ego pascam uos et domos uestras. et rogauit eos, et
locutus est in corde eorum. Item in euangelio secundum
matthaeum: Accessit ad iesum petrus, et ait illi: domine,

[*][*]

[*][*]

si peccauerit in me frater meus, quotiens remittam illi? usque
septies? ait illi: non dico tibi usque septies, sed usque septuagies
septies. Item illic: Serue nequam, omne debitum
dimisi tibi, quia rogasti me: ita non oportebat te misereri
conaeruo tuo, quomodo ego tibi misertus sum ? et iratus
dominus eius tradidit eum tortoribus, donec redderet debitum.
sic et uobis faciet pater meus, qui est in caelis, si non
remiseritis unusquisque fratri suo ex cordibus uestris. Item
secundum lucam: Adtendite uobis: si peccauerit frater
tuus, corripe illum, et si paenitentiam egerit, dimitte illi. et .
si septies in die peccauerit in te, et si septies in die conuersus
uerit dicens: paenitet me, dimitte illi. Item secundum
marcum: Et cum steteritis ad orationem, dimittite si quid
habetis aduersus aliquem, ut et pater uester, qui est in
caelis, dimittat uobis peccata uestra. si autem uos non
dimiseritis, neque pater uester, qui est in caelis, dimittet

[*][*]

[*][*]

uobis peccatauestra. Item apostolus ad eolossenses:
Induite ergo uos tamquam electi dei sancti et dilecti uiscera
misericordiae, benignitatem, lenitatem, iustitiam, patientiam:
subportantes inuicem et donantes uobis ipsis, ei quis aduersus
aliquem habet querellam: sicut et dominus donauit uobis,
sic et uos facite.

XVIII. DE CAVENDA SEDVCTIONE MALORVM.

In exodo: Non accipies auditionem uanam: non consenties
cum iniusto fieri testis iniustus: non eris cum pluribus in
malitia: non adpones cum multitudine diuertere se cum
pluribus, ut excludaris. Item in psalmo I: Beatus uir qui
non abiit in consilio impiorum, et in uia peccatorum non
stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege

[*][*]

[*][*]

domini fuit uoluntas eius, et in lege eius meditabitur die ae
nocte. Item in psalmo XXV: Non sedi in concilio uanitatis,
et cum iniqua gerentibus non introibo. odio habui
congregationem malignantium, et cum impiis non sedebo.
lauabo inter innocentes manus meas, et circumibo altare tuum,
domine. Item in prouerbiis: Fili, non te seducant uiri
impii, neque uelis, si te rogauerint dicentes: ueni, communica.
nobiscum sanguinem, abscondamus autem in terra oirom
iustum iniuste: deuoremus autem eom sicut infernus uiuum,
et tollamus memoriam eius a terra: possessionem autem
eius pretiosam possideamus. Item illic: Fili, ne abieris
uias cum illis, declina autem pedem tuum a semitis eorum.
non enim iniuste tenduntur retia auibus. ipsi enim qui
homicidii participes sunt congregant sibi mala, euersio autem
uirorum iniquorum mala. Item illic: Noli gaudere super
male facientes, nec aemuleris peccatores: non nim erunt.
nati maligno, lumen autem impiorum extinguetur. Item in

[*][*]

[*][*]

I
ecclesiastico: Loage abesto ab homine potestatem habente
occidendi et non suspicaueris timorem mortis. scito quoniam
in medio laqueorum ambulas et inter dolentium arma consistis.
secundum uirtutem tuam caue tibi a proximo et cum sapientibus
et sensatis tracta. Item tobi: Vide, fili, ne sequaris
iter iniquorum, et multitudo peccantium non suadeat te:
quoniam stipendia eorum confusio est, finis eorum mors est.
tu autem si operatus fueris ueritatem, erit respectus dei in
operibus tuis, et cum omnibus qui faciunt iustitiam hereditabis
uitam aeternam.

XVIIII. DE HONORANDIS SACERDOTIBVS VEL MINISTRIS.

In exodo: Non maledices principem populi tui. Item
in leuitico: A facie canitiam habentis exurges, et honorabis

[*][*]

[*][*]

faciem presbiteri: et timebis dominum deum tuum. ego sum
dominus deus uester. Item in deuteronomio: Et homo
quicumque fecerit in superbia, ut non exaudiat sacerdotem,
qui adstat ministrare in nomine domini dei tui, aut iudices,
qui fuerint in diebus illis, morietur homo ille. Item in
ecclesiastico: Congregationi pauperum affabilem te facito,
et presbitero humilia animam tuam, et magnato humilia caput
tuum. Item illic: In tota anima tua time dominum et
sacerdotes illius sanctifica. ex tota uirtute tua dilige eum
qui te fecit, et ministros eius non derelinquas. honora deum
ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes. Item illic:
Ne despicias narrationem presbiterorum sapientium, et in
prouerbiis illorum conuersare: ab ipsis enim disces doctrinam
intellectus et seruire magnato sine querella. non te praetereat
narratio seniorum, et ipsi enim didicerunt a patribus. Item

[*][*]

[*][*][*][*]

apostolus ad timotheum I: Qui bene praesunt presbiteri,
duplici honore honorentur, maxime qui laborant in uerbo et
in doctrina.

XX. DE HONORANDIS PARENTIBVS.

In exodo: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene
tibi sit et longinqui temporis sis super terram bonam, quam
dominus deus tuus dabit tibi. Item in leuitico: Vnusquisque
patrem suum et matrem suam timeat. Item tobi:
Honorem habe matri tuae, et non derelinquas eam, sed
consolare eam omnibus diebus uitae tuae, et non contristes
uel in modico spiritum eius: sed quod illi placet hoc facito.
et commemorare enim, fili, quanta pericula uiderit, cum te
pareret: nouem mensibus in utero portauit te: et gemitus

[*][*]

[*][*]

partoritionis eius ne obliuiscaris, quoniam nisi per illam non
fuisses. et ideo honora illam in uita sua. Item in ecclesiastico:
Qui honorat patrem suum, longiori uita uiuet, et
qui obaudit patri, refrigerat matrem. et quasi dominis semet
his qui se generauerunt, opere et sermone et omni patientia:
et benedictio eius in nouissimo manet. Item illic: Fili,
sustine senectam patris tui, et ne contristes eum in uita
ipsius: et si defecerit sensus, habe ueniam, et ne spernas
eum in tua uirtute: non est enim tibi gloria, sed confusio.
elemosyna enim patris non erit in obliuionem. et iustitia
aedificabitur tibi, et in die tribulationis commemorabitur tibi:
et sicut serenum in glacie, tua soluentur peccata. Item
illic: Honora patrem, et gemitus matris tuae ne obliuiscaris:
nisi enim per illos, non fuisses natus: et nunc retribues illis,
quomodo illi tibi. Memento matris tuae et patris, in medio

[*][*]

[*][*][*]

enim magnatorum consistes. Item apostolus ad coloasenses:
Fili, obaudite parentibus per omnia: hoc enim
placet deo.