In exodo: Si autem obuiaueris boni inimici tui aut iumento illius errantibus, reduces et reddes ei. quod si uideris

3 n Cor. 8, 21 5 n Cor. 10, 7 6 Matth. 7, 15 et 16 11 Exod. 23, 4 et 5 1 astudia 8 dolo adolterantes MVLC 3 coram deo So: in conspectu dl MVLC illic] in eadem epistola secunda (II* V) MV, in -II- ep ad coriN L, in eads epla C prouidentes V 5 Item om. V illic] ad corinthios secunda (II* V) MVC, ad coriN. II. ep t indicate L quae autem MVLC nidete Sv: cauete MLC, eauate (t iudicate m. 2) V om. Item in euangelio V 6 euuangl S mattheũ. S seudo | profetis S, seudo pphetis (p a. Z. a m. 2) V 7 neetita S, uestimtis C abintas MVLC, intus S 8 ex fructibus ergo ( ergo m marg. m. 1) S: itaque ex fructibua MVLC 11 boui] uobis S, Quem MVLC iumentum MVLC 12 errantè MY LC redes S om. et reddes V

inmentum inimici tui cecidisse sub onere suo, non pertransies illum, sed potius diriges eum cum eo. Item in prouerbiis: Si ceciderit inimicus tuus, noli gratulari et in subplantatione eius noli extolli, ne forte uideat dominus et non placeat ei et auertat iram suam ab eo. Item illic: Si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim faciendo carbones ignis coaceruas super caput eius. deus autem retribuet tibi. Item in ecclesiastico: Qui se [non] uindicat, adeo inueniet uindictam, et peccata illius seruans seruabit. relinque proximo nocenti te, et tunc petenti tibi peccata tua soluentur. homo homini seruat iram, et a deo quaerit medellam? in hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur? ipse coepit retinere iram, et propitiationem petit a deo? quis praestabitur pro delictis eius? memento nouissima, et desine inimicari. memorare timorem dei et non irascaris proximo. memorare testamenti altissimi, et despice

3 Prou. 24, 17 et 18 5 Prou. 25, 21 et 22 8 Eccli. 28, 1-8 (10) 1 honere VIC ptransiens M 2 illumj eum C om. potius MVLC diriges S: eriges MVLC 8 gratulare S supplantatione MVC 4 forte ne S, ne forte B C 5 uertat C iri {s. lin. add. m. 1) S illic] in prouerljiis MVLC esurieiit M VLCv 6 sicierit C faciens Cv 7 coacerbas S, congeres MVLC 8 qui se non SMC, qui se F, qui∗ enim (a eluta) L 9 om. seruans VLC 10 om. tibi V soluentur peccata (om. tua) MVL, soluentur p. tua C 11 querit SLVC medeli LC 12 sibi similS MVLC 18 depraecator SM cepit retinere S: retinet MVLC (σὰξ סv 8ιατƞϱεĩ) 14 praestabitur S: depcabitur M VLC 15 dejsint S 16 irae VlC, irascaa M pnmi C, pximo tuo L testamenta M, testamento C dispice S

ignorantiam proximi. abstine a lite, minus peccabis. Item in esaia propheta: Audite uerbum domini, qui pauetis nomen eius: dicite: fratres nostri estis his qui uos oderunt et abominantibus uos, ut nomen domini magnificetur et appareat ipsis in iucunditate eorum, et illi confundentur. Item in euangelio secundum matthaeum: Diligite inimicos uestros, et orate pro eis qui uos persequuntur: benedicite maledicentes uos, benefacite eis qui uos oderunt: at sitis fili patris uestri qui est in caelis, qui solem suum iubet oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniuatos. Item apostolus ad romanos: Nolite esse pradentes aput uos: nulli malum pro malo reddentes: prouidentes bona non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus, si possibile est, quod ex uobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes, non uos defendentes, carissimi, sed date locum irae. scriptum est enim: mihi uindictam, ego retribuam,

2 Es. 66, 5 6 Matth. 5, 44 et 45 11 Rom. 12, 16-21 1 abstine te MVLCv minus peccauis S, et minuee peccatmn M VLC (cf. v) 2 esaia S, isaia Lt ysaia VC pro? S, om. MV LC pauetis] timetis MVLC 3 om. nomen V1 ;8. lin. add. nocem V1 om. his MVLC 4 abhominantibus C 5 apparait M iocunditate M\'YLC 6 euuang scd math S 7 eis MVLC: eo S psecunY V 8 maledicentia V1 9 filii MVLC 10 oxiri facit MVLCv pluet SM 11 om. apostolus MVLC prudentea esse MVLC 12 apud uosmet ipsos MVLCv 18 tantam Sc: solum MVLC omnibus hominibus Cv 14 possibfie est] fieri potest MVLCv 16 habete MC uoamet ipeos MVLCo om. carissimi MVLC 16 scribtum 8 uindicta Mv et ego MVC

dicit dominus. si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim faciendo carbones ignis coaceruas super caput eius. noli uinci a malo, sed uince in bono malum. Item petrus apostolus I: Quapropter omnes consentanei estote, unianimes, conpatientes, fraternitatis amatores, misericordes, modesti, humiles, non reddentes malum pro malo aut maledictum pro maledicto: sed e contrario benedicentes, ut benedictionem hereditate possideatis. Item in actibus apostolorum: Et lapidabant stephanum inuocantem et dicentem: domine iesu, accipe spiritum meum. ponens autem genua exclamauit uoce magna dicens: domine, ne statuas eis hoc peccatum.

4 I Petro 8, 8 et 9 9 Act. 7, 58 et 59 1 esurierit MVLCv 2 coacerbu S, congerea MVLCv 8 fap (s. I. add m. 2) M eius] ds autem retribaa ei add. C 4 om. apoetolus MVLC in epistola (ępl\'a C epla V ef L) prima MVLC 1 om. omnes C 5 unanimes МV2C 6 modest* (e ras.) S, om. mod. C om. malum pro malo aut MLC malQ \'p maleIdicto (in marg. p malo i maledicta add. m. 2) V aut scripsi: cum S, uel y, neo v 7 e] eae M (cf. p. 361, 12) 9 stefanum S 10 ihu MVLC: ihs 8 11 eiclamauit (uIt in ras. a m. 1) M uoce magna exclamamt C eis] illis MVLCv

In genesi: Videntes autem fratres ioseph quod defunctus esset pater ipsorum dixerunt: ne forte reminiscatur malitiae nostrae ioseph et redditione reddat nobis omnia mala, quae ostendimus ei. et uenerunt ad ioseph dicentes: pater tuus adiurauit nos prius quam moreretur dicens: dicite ioseph: dimitte eis iniquitatem et peccatum, quia maligna tibi ostenderunt. et nunc sume iniquitatem seruorum patris tui. et plorauit ioseph loquentibus eis ad se. et uenientes ad eum dixerunt: ecce nos famuli tui sumus. et dixit eis ioseph: nolite timere: dei enim sum ego: uos cogitastis aduersus me mala, deus autem cogitauit de me bona quemadmodum fierent, sicut hodie, ut pasceretur populus multus. et dixit eis: nolite timere, ego pascam uos et domos uestras. et rogauit eos, et locutus est in corde eorum. Item in euangelio secundum matthaeum: Accessit ad iesum petrus, et ait illi: domine,

8 Gen. 50, 15-21 j 17 Matth. 18, 21-28 2 fratrem) fratre MVLC 8 iosep L 5 et (s. 1. add. tn. 2) V redditione reddat] retribuat MVLC 7 moretur S, morhretar M 8 peccatum] eorum add. MVLC 9 sume] oblluiscere MV LC patris tui] tuorum MVLC 10 uerba et nenientes — — sumus om. MVLC 11 eis (om. ioeeph) F 12 aduersH MY LC me] mea S 18 quS ammodQ M fieret V 14 pascef VI 16 euuangf S 17 matth. S om. illi MVLC

si peccauerit in me frater meus, quotiens remittam illi? usque septies? ait illi: non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. Item illic: Serue nequam, omne debitum dimisi tibi, quia rogasti me: ita non oportebat te misereri conaeruo tuo, quomodo ego tibi misertus sum ? et iratus dominus eius tradidit eum tortoribus, donec redderet debitum. sic et uobis faciet pater meus, qui est in caelis, si non remiseritis unusquisque fratri suo ex cordibus uestris. Item secundum lucam: Adtendite uobis: si peccauerit frater tuus, corripe illum, et si paenitentiam egerit, dimitte illi. et . si septies in die peccauerit in te, et si septies in die conuersus uerit dicens: paenitet me, dimitte illi. Item secundum marcum: Et cum steteritis ad orationem, dimittite si quid habetis aduersus aliquem, ut et pater uester, qui est in caelis, dimittat uobis peccata uestra. si autem uos non dimiseritis, neque pater uester, qui est in caelis, dimittet

3 Matth. 18, 82-35 9 Luc. 17, 3 et 4 13 Marc. 11, 25 et 26 1 om. meus C quociens Y, quoties L dimittam MVLC illi] ei VC 2 dico] dici L 8 item om. V illicJ secundQ matfim MVC, scd maf L nequa 8 4 demisi S, dimisi VCv: remisi ML quia] qm̃ Cv 5 tibi] tui Cv 7 faciat L qui est in caeliaj cęleetis Cv 10 p∗enitentiā (ras. o) S, penitentil VL aegerit SC 11 diQ (bis) S et conuersus (om. si septies in die) MVLC 12 merit] add. ad te MVLCv pęnitet S, penitet VL dimitti & M 18 marchn (om. et) C steteris S quid] quis S 14 et] om. C in caelis eat VLv (celia V) . 16 de | miseritis S in caelis est MVL (celis V) dimitte 8

uobis peccatauestra. Item apostolus ad eolossenses: Induite ergo uos tamquam electi dei sancti et dilecti uiscera misericordiae, benignitatem, lenitatem, iustitiam, patientiam: subportantes inuicem et donantes uobis ipsis, ei quis aduersus aliquem habet querellam: sicut et dominus donauit uobis, sic et uos facite.

In exodo: Non accipies auditionem uanam: non consenties cum iniusto fieri testis iniustus: non eris cum pluribus in malitia: non adpones cum multitudine diuertere se cum pluribus, ut excludaris. Item in psalmo I: Beatus uir qui non abiit in consilio impiorum, et in uia peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege

2 Coloss. 3, 12 et 1S 9 Exod. 28, 1 et 2 12 Pa. 1, 1 1 apostolus S: paulus MVLC colosenses MLC, cois V 2 tamquam] sicat MVLCo et ante dilecti om. MVL S benignitate humilitate mansnetadine iastitia patientia MV\' C, benignitatē hnmilitate (homanitate L) mansuetudinē iustitiam patientiS V2L 4 supportantes M uerba nobis - - querellam om. MVLC 5 quaerellam 8 et dominus Sv: deas (om. et) MVLC 6 sic] ita M VLCv 9 non aadies auditum uanum MVLC 11 appones MV LC Be S: om. MVLC 18 habit (i s. l. m. prima) S domini fuit uoluntas eius, et in lege eius meditabitur die ae nocte. Item in psalmo XXV: Non sedi in concilio uanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. odio habui congregationem malignantium, et cum impiis non sedebo. lauabo inter innocentes manus meas, et circumibo altare tuum, domine. Item in prouerbiis: Fili, non te seducant uiri impii, neque uelis, si te rogauerint dicentes: ueni, communica. nobiscum sanguinem, abscondamus autem in terra oirom iustum iniuste: deuoremus autem eom sicut infernus uiuum, et tollamus memoriam eius a terra: possessionem autem eius pretiosam possideamus. Item illic: Fili, ne abieris uias cum illis, declina autem pedem tuum a semitis eorum. non enim iniuste tenduntur retia auibus. ipsi enim qui homicidii participes sunt congregant sibi mala, euersio autem uirorum iniquorum mala. Item illic: Noli gaudere super male facientes, nec aemuleris peccatores: non nim erunt. nati maligno, lumen autem impiorum extinguetur. Item in

2 Ps. 25, 4—6 6 Prou. 1, 10-18 11 ib. 15 et 17 et 18 15 Prou. 24, 19 et 20 gr. 20 Pron. 8, 81 1 foit om. Lv 3 odiui haboi S, odiui MVLCv (congregationi odini C) 4 congregationem] ęccłam V(v) malignoram MVLC 5 cum innocentibus MVLC circumdabo MVLCv 6 filii M 7 neqaae S uelhis S, uellis M 9 deuorem V1 10 ei V* 11 praetiosam SM possideā V1 illic] in prouerbiis MVLC (lie infra) 12 pedum S 13 iniuste MVLC: iustae S 16 malae S aemnlaris S, emuleris F 17 maligno S: malignormn MVLC

I ecclesiastico: Loage abesto ab homine potestatem habente occidendi et non suspicaueris timorem mortis. scito quoniam in medio laqueorum ambulas et inter dolentium arma consistis. secundum uirtutem tuam caue tibi a proximo et cum sapientibus et sensatis tracta. Item tobi: Vide, fili, ne sequaris iter iniquorum, et multitudo peccantium non suadeat te: quoniam stipendia eorum confusio est, finis eorum mors est. tu autem si operatus fueris ueritatem, erit respectus dei in operibus tuis, et cum omnibus qui faciunt iustitiam hereditabis uitam aeternam.

In exodo: Non maledices principem populi tui. Item in leuitico: A facie canitiam habentis exurges, et honorabis

1 Eccli. 9, 18 et 20 et 21 (13-15) 5 Tob. 4, 6 13 Exod. 22, 28 14 Leu. 19, 32 1 longo S ab hominem M habentem SMLC 2 suspicaueris SMVLC mortis cito: quoniam Mai mendose 8 laquaeorum M eoneistes ML, consistas∗∗ V 5 senatis S 6 suadeat te MVL, suadeat C, suae S 7 uerba confusio e. f. eorum om. MVLC 10 aeternam om. Ll 12 honoratis S mimstris] add. dei C 13 malidices V 14 leuuitico S a] om. V, coram Vv faciae S canitiem (-cič C) MVLC exurgens V, exsurges MC, exsurge* (ras. s) L

faciem presbiteri: et timebis dominum deum tuum. ego sum dominus deus uester. Item in deuteronomio: Et homo quicumque fecerit in superbia, ut non exaudiat sacerdotem, qui adstat ministrare in nomine domini dei tui, aut iudices, qui fuerint in diebus illis, morietur homo ille. Item in ecclesiastico: Congregationi pauperum affabilem te facito, et presbitero humilia animam tuam, et magnato humilia caput tuum. Item illic: In tota anima tua time dominum et sacerdotes illius sanctifica. ex tota uirtute tua dilige eum qui te fecit, et ministros eius non derelinquas. honora deum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes. Item illic: Ne despicias narrationem presbiterorum sapientium, et in prouerbiis illorum conuersare: ab ipsis enim disces doctrinam intellectus et seruire magnato sine querella. non te praetereat narratio seniorum, et ipsi enim didicerunt a patribus. Item

2 Deut. 17, 12 6 Eccli. 4, 7 8 Eccli. 7, 29-31 (31-33) 12 Eccli. 8, 8 et 9 (9-11) 1 praesbiteri SM ego sum] ego *** M 2 deutero nomitl MV, deuteronomiu C 5 fuerint MVLC: fecerint S 6 te fat cito] testificato V1 facio S 7 praesbitero SM. magnato humilia Sv: magnato flecte MVLC 8 illic] in ecclesiastico MVLC (sic infra) 10 te fecit Sv: fecit te MVLC eius Sv: illius MLC 12 dispicias 8 praesbiterorum SM 14 quaerella M, querela VLC te praetereat MVLC: tereat S UI, Aug. 3, i. 26

apostolus ad timotheum I: Qui bene praesunt presbiteri, duplici honore honorentur, maxime qui laborant in uerbo et in doctrina.

In exodo: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene tibi sit et longinqui temporis sis super terram bonam, quam dominus deus tuus dabit tibi. Item in leuitico: Vnusquisque patrem suum et matrem suam timeat. Item tobi: Honorem habe matri tuae, et non derelinquas eam, sed consolare eam omnibus diebus uitae tuae, et non contristes uel in modico spiritum eius: sed quod illi placet hoc facito. et commemorare enim, fili, quanta pericula uiderit, cum te pareret: nouem mensibus in utero portauit te: et gemitus

1 I Tim. 5, 17 6 Eiod. 20, 12 8 Leu. 19, 3 10 Tob. 4, 3 et 4 1 apostolua om. MVLC presunt L praesbiteri SM 2 dupplici SMC S in ante doctrinam om. MVLOv 5 honorandis et S 7 sittibi C longinquitemporib; S, longenus MVLC(v) bonam om. L 8 dabit Sv: dat MVLC leuuitico S 9 snum om. C in thobi 0, in leuitic L . 10 honore V1 relinquas M VL verba sed consolare eam om. C 12 sed] et M (8. l.) V LC 18 cum memorare enim S, to memor esto MVLC (ęsto 0) 14 nouem S, decem MVLC . et om. MLC gemitum MVLC

partoritionis eius ne obliuiscaris, quoniam nisi per illam non fuisses. et ideo honora illam in uita sua. Item in ecclesiastico: Qui honorat patrem suum, longiori uita uiuet, et qui obaudit patri, refrigerat matrem. et quasi dominis semet his qui se generauerunt, opere et sermone et omni patientia: et benedictio eius in nouissimo manet. Item illic: Fili, sustine senectam patris tui, et ne contristes eum in uita ipsius: et si defecerit sensus, habe ueniam, et ne spernas eum in tua uirtute: non est enim tibi gloria, sed confusio. elemosyna enim patris non erit in obliuionem. et iustitia aedificabitur tibi, et in die tribulationis commemorabitur tibi: et sicut serenum in glacie, tua soluentur peccata. Item illic: Honora patrem, et gemitus matris tuae ne obliuiscaris: nisi enim per illos, non fuisses natus: et nunc retribues illis, quomodo illi tibi. Memento matris tuae et patris, in medio

S Bccli S, 6—8 (7—10) 6 ib. 12-16 (14 et 15 et 17) . 18 Eccli. 7, 27 et 28 (29 et 80) et Eccli 28, 14 (18) 2 illa M sua (s in ras.) M, tua C 8 qui] add. autem C muit VL 4 qui quasi (qui 8. I. add. m. 2) V dns C. serni et V 5 et mite sermone om. V 6 et ante benedictio erasum in V illic] in ecclesiastico MVLC (sic infra) 7 senecta MVlL 8 deficerit S, deficit MVC, defecit L sensu MVL Cv . habe] da MVLCv 9 enim] om. C 10 aelemosina ML, elemosina C, elymosina V enim] autem MVLC obliuionem SC: obliuione MVLv 11 et ante in om. MV 12 in glacies (glaties MC) soluentur tua peccata MVLC 18 patreni tuum MVL Cv 14 fuisse S retribue MYx, retribuae L : 15 patris toi et matris LC 25*

enim magnatorum consistes. Item apostolus ad coloasenses: Fili, obaudite parentibus per omnia: hoc enim placet deo.