Liber qui appellatur Speculum (26-30)

XXVI. DE EVANGELIO SECVNDVM MARCVM.

Aduocans iterum turbam dicebat illis: audite me omnes et
intellegite. nihil est extra hominem introiens in eum quod
possit eum coinquinare, sed quae de homine procedunt, illa
sunt quae communicant hominem. si quis habet aures audiendi, [*] [*]

audiat. et cum introisset in domum a turba, interrogabant
eum discipuli eius parabolam. et ait illis: sic et uos inprudentes
estis ? non intellegitis, quia omne extrinsecus introiens
in hominem non potest eum communicare, quia non introit
in cor eius, sed in uentrem, et in secessum exit purgans omnes
escas ? dicebat, quoniam quae de homine exeunt illa communicant
hominem. ab intus enim de corde hominum exeunt cogitationes
malae, procedunt adulteria, fornicationes, homicidia,
furta, auaritia, nequitiae, dolus, inpudicitia, oculus malus,
blasphemia, superbia, stultitia. haec mala ab intus procedunt
et communicant hominem. Et alio loco: Conuocata turba
cum discipulis suis dixit eis: si quis uult post me sequi, deneget
se ipsum et tollat crucem suam et sequatur me. qui
enim uoluerit animam suam saluam facere, perdet eam: qui
autem perdiderit animam suam propter me et euangelium,
saluam eam faciet. quid enim proderit homini, si lucretur
mundum totum, detrimentum faciat animae suae? aut quid
dabit homo commutationem pro anima sua? qui enim me confusus
fuerit et mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice,
et filius hominis confundetur eum in gloria patris sui
cum angelis sanctis. Et alibi: Et accipiens puerum statuit
eum in medio eorum. quem cum complexus esset, ait illis:
quisquis ex huiusmodi pueris receperit in nomine meo, me [*] [*]
recipit, et quicumque me susceperit, non me suscipit, sed
eum qui me misit. Et paulo post: Quisquis enim potum
dederit uobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis,
amen dico uobis, non perdet mercedem suam. et quisquis
scandalizauerit unum ex his pusillis credentibus in me, bonum
est ei magis, si circumdaretur mola asinaria collo eius, et
in mare mitteretur. Et post paululum: Habete in uobis
salem, et pacem habete inter uos. Et paulo post: Et accedentes
Pharisaei interrogabant eum: si licet uiro uxorem dimittere,
temptantes eum. at ille respondens dixit eis: quid
uobis praecepit Moyses ? qui dixerunt: Moyses permisit libellum
repudii scribere et dimittere. quibus respondens Iesus ait:
ad duritiam cordis uestri scripsit uobis praeceptum istud, ab
initio autem creaturae masculum et feminam fecit eos deus.
propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit
ad uxorem suam, et erunt duo in carne una. itaque iam
non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus iunxit, homo
non separet. et in domo iterum discipuli eius de eodem interrogauerunt
eum. et dicit illis: quicumque dimiserit uxorem
suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam: et
si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur.
Et post IIII uersus: Sinite paruulos uenire ad me et ne
prohibueritis eos. talium est enim regnum dei. amen dico
uobis, quisquis non receperit regnum dei uelut paruulus, non
intrabit in illud. et complexus eos et inponens manus super [*] [*]
illos benedicebat eos. et cum egressus esset in uiam, procurrens
quidam genu flexo ante eum rogabat eum: magister
bone, quid faciam, ut uitam aeternam percipiam? Iesus autem
dixit ei: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi unus deus.
praecepta nosti: ne adulteres, ne occidas, ne fureris, ne
falsum testimonium dicas, ne fraudem feceris, honora patrem
tuum et matrem. et ille respondens ait illi: magister, haec
omnia seruaui a iuuentute mea. Iesus autem intuitus eum
dilexit eum et dixit illi: unum tibi deest: uade, quaecumque
habes uende et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo:
et ueni. sequere me. qui contristatus in uerbo abiit maerens:
erat enim habens multas possessiones. et circumspiciens Iesus
ait discipulis suis: quam difficile qui pecunias habent in regnum
dei introibunt! discipuli autem obstupescebant in uerbis eius.
at Iesus rursus respondens ait illis: filioli, quam difficile est
confidentes in pecuniis in regnum dei introire! facilius est
camelum per foramen acus transire quam diuitem intrare in
regnum dei. qui magis admirabantur dicentes ad semet ipsos:
et quis potest saluus fieri? et intuens illos Iesus ait: apud
homines inpossibile est, sed non apud deum: omnia enim
possibilia sunt apud deum. coepit Petrus ei dicere: ecce nos
dimisimus omnia et secuti sumus te. respondens Iesus ait:
amen dico uobis, nemo est qui reliquerit domum, aut fratres,
aut sorores, aut matrem, aut patrem, aut filios, aut agros
propter me et propter euangelium, qui non accipiat centies [*] [*]
tantum nunc in tempore hoc, damus, et fratres, et sorores,
et matres, et filios, et agros, cam persecutionibus, et in saeculo
futuro uitam aeternam. multi autem erunt primi nouissimi
et nouissimi primi. Et paulo post: Scitis quia hi qui
uidentur principari gentibus dominantur eis et principes eorum
potestatem habent ipsorum. non ita est autem in uobis: sed
quicumque uoluerit fieri maior, erit uester minister, et
quicumque uoluerit in uobis primus esse, erit omnium seruus.
nam et filius hominis non uenit, ut ministraretur ei, sed ut
ministraret et daret animam suam redemptionem pro multis.

Et aliquanto post: Et respondens Iesus ait eis : habete
fidem dei! amen dico uobis, quicumque dixerit huic monti:
tollere et mittere in mare! et non haesitauerit in corde suo,
sed crediderit quia quodcumque dixerit: fiat! fiet ei. propterea
dico uobis: omnia quaecumque orantes petitis credite quia
accipietis, et uenient uobis. et cum stabitis ad orandum,
dimittite, si quid habetis aduersus aliquem, ut et pater uester,
qui in caelis est, dimittat uobis peccata uestra. quod si uos
non dimiseritis, nec pater uester, qui in caelis est, dimittet
uobis peccata uestra, Item post aliquantum: Respondens
autem Iesus dixit illis: reddite igitur quae sunt Caesaris
Caesari, et quae sunt dei deo. Et alio loco: Et accessit
unus de scribis, qui audierat illos conquirentes, et uidens quia
bene illis responderit interrogauit eum, quod esset primum
omnium mandatum. Iesus autem respondit ei: quia primum [*] [*] [*] [*]

omnium mandatum est: audi, Israhel, dominus deus noster
dominus unus est, et diliges dominum deum tuum ex toto
corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et ex
tota uirtute tua: hoc est primum mandatum. secundum autem
simile illi: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. maius
horum . aliud mandatum non est et ait illi scriba: bene,
magister, in ueritate dixisti, quia unus est, et non est alius
praeter eum: et ut diligatur ex toto corde, et ex toto intellectu,
et ex tota anima, et ex tota fortitudine, et diligere proximum
tamquam se ipsum maius est omnibus holocaustomatibus et
sacrificiis. Iesus autem uidens quod sapienter respondisset
dixit illi: non es longe a regno dei. et nemo iam audebat
eum interrogare. Et paulo post: Cauete a scribis, qui
uolunt in stolis ambulare, et salutari in foro, et in primis
cathedris sedere in synagogis, et primos discubitus caenis:
qui deuorant domus uiduarum sub obtentu prolixae orationis,
hi accipiunt prolixius iudicium. et sedens Iesus contra gazophylacium
aspiciebat quomodo turba iactarent in gazophylacium:
et multi diuites iactabant multa. cum uenisset autem
una uidua pauper, misit duo minuta, quod est quadrans. et
conuocans discipulos ait illis: amen dico uobis, quoniam uidua
haec pauper plus omnibus misit qui miserunt in gazophylacium.
omnes enim ex eo quod abundabat illis miserunt, haec uero [*] [*]
de penuria sua omnia quae. habuit misit, totum. uictum suum.
E t paulo post: Et cum duxerint uos tradentes, nolite praecogitare
quid loquamini, sed quod datum fuerit uobis in illa
hora id loquimini. non enim estis uos loquentes, sed spiritus
sanctus. Et post paululum: Et eritis odio omnibus propter
nomen meum. qui autem sustinuerit in finem, hic saluus erit
Et alio loco: Videte, uigilate orantes: nescitis enim quando
tempus sit. sicut homo, qui peregre profectus reliquit domum
suam et dedit seruis. suis potestatem cuiusque operis, et ianitori
praecipiat, ut uigilet. uigilate ergo: nescitis enim quando
dominus domus ueniat: sero, an media nocte, an galli cantu,
an mane: ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes.
quod autem uobis dico, omnibus dico: uigilate.

XXVII. DE EVANGELIO SECVNDVM LVCAM.

Gloria in altissimis deo, et in terra pax hominibus bonae
uoluntatis. Et aliquanto post: Et interrogabant eum turbae
dicentes: quid ergo faciemus? respondens autem dicebat illis:
qui habet duas tunicas, det non habenti: et qui habet escas,
similiter faciat uenerunt autem et publicani, ut baptizarentur,
et dixerunt ad illum: magister, quid faciemus? at ille dixit
ad eos: nihil amplius quam quod constitutum est uobis faciatis. [*] [*] [*]

interrogabant autem eum et milites dicentes: quid faciemus
et nos? et ait illis: neminem concutiatis, neque calumniam
faciatis, et contenti estote stipendiis uestris. Et post aliquantum:
Beati pauperes, quia uestrum eat regnum dei.
beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. beati qui nunc
fletis, quia ridebitis. beati eritis, cam uos «derint homines
et cam separauerint uos et et exprobrauerint et eiecerint nomen
uestrum tamquam malum propter filium hominis. gaudete
in illa die et exultate: ecce enim merces uestra multa in
caelo. secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum.
uerum tamen uae uobis diuitibus, quia habetis consolationem
uestram. uae uobis qui saturati estis, quia esurietis. uae
uobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis. uae cum
bene uobis dixerint omnes homines: secundum haec faciebant
prophetis patres eorum. sed uobis dico qui auditis: diligite
inimicos uestros, benefacite his qui uos oderunt. benedicite
maledicentibus uobis. orate pro calumniantibus uos. et qui
te percutit in maxillam praebe et alteram, et ab eo qui
aufert tibi uestimentum tuum etiam tunicam noli prohibere
omni autem petenti tribue, et qui aufert quae tua sunt
ne repetas et prout uultis, at faciant uobis homines, facite
illis similiter. et si diligitis eos qui uos diligunt, quae uobis
eat gratia? nam et peccatores diligentes se diligunt et si [*] [*]
benefeceritis his qui uobis benefaciunt, quae uobis est gratia?
siquidem peccatores hoc faciunt et si mutuum dederitis
his a quibus speratis recipere, quae gratia eat uobis? nam
et peccatores peccatoribus faenerant, ut recipiant aequalia.
uerum tamen diligite inimicos uestros: benefacite et mutuum
date nihil desperantes: et erit merces uestra multa, et eritis
filii altissimi: quia ipse benignus est super ingratos et malos.
estote ergo misericordes, sicut et pater uester misericors est.
nolite iudicare, et non iudicabimini. nolite condemnare, et
non condemnabimini. dimittite, et dimittemini date, et
dabitur uobis. mensuram bonam, et confertam, et coagitatam,
et supereffluentem dabunt in sinum uestrum. eadem quippe
mensura, qua mensi fueritis, remetietur uobis. dicebat autem
illis et similitudinem: numquid potest caecus caecum ducere?
nonne ambo in foueam cadunt? non est discipulus super
magistrum: perfectus autem omnis erit sicut magister eius.
quid autem uides festucam ia oculo fratris tui, trabem autem,
quae in oculo tuo est, non consideras ? et quomodo potes
dicere fratri tuo: frater, sine eiciam festucam de oculo tuo,
ipse in oculo tuo trabem non uidens? hypocrita, eice primum
trabem de oculo tuo, at tunc perspicies, ut educas festucam
de oculo fratris tui non est enim arbor bona quae facit fructus
malos, neque arbor mala faciens fructum bonum. unaquaeque
arbor de fructu suo cognoscitur. neque enim de spinis colligunt
ficus, neque de rubo uindemiant uuas. bonus homo de
bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo de [*]
malo profert malum. ex abundantia enim cordis os loquitur.
quid autem uocatis me: domine, domine, et non facitis quae
dico? omnis qui uenit ad me et audit sermones meos et facit
eos, ostendam uobis cui similis est. similis est homini aedificanti
domum, qui fodit in altum et posuit fundamenta super
petram. inundatione autem facta inlisum est flumen domui
illius, et non potuit eam mouere : fundata enim erat super
petram. qui autem audit et non facit, similis est homini aedificanti
domum suam super terram sine fundamento: in quam
inlisus est fluuius, et continuo cecidit, et facta est ruina domus
illius magna. Et post aliquantum: Cui ergo similes dicam
homines generationis huius? et cui similes sunt? pueris sedentibus
in foro et loquentibus ad inuicem et dicentibus:
cantauimus uobis tibiis et non saltastis, lamentauimus et non
plorastis. uenit enim Iohannes baptista neque manducans
panem neque bibens uinum, et dicitis: daemonium habet.
uenit filius hominis manducans et bibens, et dicitis: ecce
homo deuorator et bibens uinum, amicus publicanorum et peccatorum.
et iustificata est sapientia ab omnibus filiis suis. Item
post aliquantum: Est autem haec parabola: semen est
uerbum dei. qui autem secus uiam sunt qui audiunt: deinde
uenit diabolus et tollit uerbum de corde eorum, ne credentes [*] [*]
salui fiant. nam qui supra petram, qui cum audierint, cum
gaudio suscipiunt uerbum, et hi radices non habent, qui ad
tempus credunt et in tempore temptationis recedunt. quod
autem in spinis cecidit, hi sunt qui audierunt et a sollicitudinibus
et diuitiis et uoluptatibus uitae euntes suffocantur
et non referunt fructum. quod autem in bonam terram, hi
sunt qui in corde bono et optimo audientes uerbum retinent
et fructum adferunt in patientia. nemo autem lucernam accendens
operit eam uaso aut subtus lectum ponit, sed supra
candelabrum ponit, ut intrantes uideant lumen. non enim est
occultum quod non manifestetur, nec absconditum quod non
cognoscatur et in palam ueniat. uidete ergo quomodo audistis.
qui enim habet, dabitur illi, et quicumque non habet, etiam
quod putat se habere auferetur ab illo. Et post aliquantum
: Conuocatis autem duodecim apostolis dedit illis uirtutem
et potestatem super omnia daemonia et ut languores
curarent. et misit illos praedicare regnum dei et sanare infirmos,
et ait ad illos: nihil tuleritis in uia, neque uirgam
neque peram neque panem neque pecuniam neque duas tunicas
habeatis, et in quamcumque domum intraueritis, ibi manete
et inde ne exeatis. et quicumque non receperit uos, exeuntes
de ciuitate illa etiam puluerem pedum uestrorum excutite in
testimonium super illos. Item post aliquantum: Dicebat
autem ad omnes: si quis uult post me uenire, abneget semet
ipsum et tollat crucem suam et sequatur me. qui enim
uoluerit animam suam saluam facere, perdet illam. nam [*] [*]
qui perdiderit animam suam propter me, saluam faciet illam.
quid enim proficit homo, si lucretur totum mundum, se autem
ipsum perdat, et detrimentum sui fiat ? nam qui in* erubuerit
et meos sermones, hunc filius hominis erubescet, cum uenerit
in maiestate sua et patris et sanctorum angelorum. Et alio
loco: Intrauit autem cogitatio in eos, quis eorum maior esset.
at Iesus uidens cogitationes cordis illorum, adprehendens
puerum statuit eum secus se et ait illis: quicumque susceperit
puerum istum in nomine meo, me recipit; et quicumque me
receperit, recipit eam qui me misit. nam qui minor est inter
omnes uos, hic maior est. Et post aliquantum: Ait autem
ad alterum: sequere me. ille autem dixit: domine, permitte
mihi primum ire sepelire patrem meum. dixitque Iesus:
sine ut mortui sepeliant mortuos suos: tu autem uade, adnuntia
regnum dei. et ait alter: sequar te, domine, sed primum
permitte mihi renuntiare his qui domi sunt. ait ad illum Iesus:
nemo mittens manum suam in aratrum et aspiciens retro
aptus est regno dei. Et paulo post: Ecce ego mitto uos
sicut agnos inter lupos, nolite portare sacculum, neque peram,
neque calciamenta, et neminem per uiam salutaueritis. in
quamcumque domum intraueritis, primum dicite: pax huic
domui. et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illam pax
uestra, sin autem, ad uos reuertetur. in eadem autem domo
manete edentes et bibentes quae apud illos sunt: dignus enim
est operarius mercede sua. nolite transire de domo in domum
et in quamcumque ciuitatem intraueritis et susceperint uos, [*] [*]
manducate quaecumque adponuntur uobis, et eurste infirmos,
qui ia illa sunt, et dicite illis: adpropinquauit in uos regnum
dei ia quamcumque ciuitatem intraueritis et non receperint
uos, exeuntes in plateas eius dicite: etiam puluerem, qui adhaesit
nobis de ciuitate uestra, extergimus uos: tamen hoc
scitote, quia adpropinquauit regnum dei. dico uobis: quia
Sodomis in die illa remissius erit quam illi ciuitati. E t post
paululum: Verum tamen in hoc nolite gaudere, quia spiritus
uobis subiciuntur: gaudete autem, quod nomina uestra scripta
sunt in caelis. Et paulo post: Ecce quidam legis peritus
surrexit temptans illum et dicens; magister, quid faciendo
uitam aeternam possidebo? at ille dixit ad eam: in lege quid
scriptum est? quomodo legis? ille respondens dixit: diliges
dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua
et ex omnibus uiribus tuis et ex omni mente tua, et proximum
tuam sicut te ipsum. Et paulo post; Quis horum trium
uidetur tibi proximus fuisse illi qui incidit in latrones? at
ille dixit: qui feeit misericordiam in illum. et ait illi Iesus:
uade et fac similiter. Et post paululum: Martha, Martha,
sellieita ea et turbaris erga plurima: porro unum est necessarium.
Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab
ea. Item post paululum: Cum oratis, inquit, dicite:
pater, sanctificetur nomen tuum: adueniat regnum tuum: [*] [*]
panem nostrum cotidianum da nobis hodie: et dimitte nobis
peccata nostra, siquidem et ipsi dimittimus omni debenti nobis :
et ne nos inducas in temptationem. et ait ad illos: quis
uestrum habebit amicum et ibit ad illum media nocte et dicet
illi: amice, commoda mihi tres panes, quoniam amicus meus
uenit de uia ad me et non habeo quod ponam ante illum:
et ille de intus respondens dicat: noli mihi molestus esse:
iam ostium clausum est, et pueri mecum sunt in cubili: non
possum surgere et dare tibi. dico uobis, etsi non dabit illi
surgens eo quod amicus eius sit, propter inportunitatem tamen
eius surget et dabit illi quotquot habet necessarios. et ego
uobis dico: petite, et dabitur uobis: quaerite, et inuenietis:
pulsate, et aperietur uobis. omnis enim qui petit accipit, et
qui quaerit inuenit, et pulsanti aperietur. quis autem ex
uobis patrem petit panem, numquid lapidem dabit illi? aut
piscem, numquid pro pisce serpentem dabit illi? aut si petierit
ouum, numquid porriget illi scorpionem? si ergo uos,
cum sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto
magis pater uester de caelo dabit spiritum bonum petentibus
se? Et paulo post: Factum est autem cum haec diceret,
extollens uocem quaedam mulier de turba dixit illi: beatus
uenter, qui te portauit, et ubera, quae suxisti. at ille dixit:
immo beati qui audiunt uerbum dei et custodiunt. Et paulo
post: Et cum loqueretur, rogauit illum quidam Pharisaeus,
ut pranderet apud se: et ingressus recubuit. Pharisaeus autem [*] [*]
coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset
ante prandium. et ait dominus ad illum: nunc uos, Pharisaei,
quod de foris est calicis et catini mundatis, quod autem intus
est uestrum plenum est rapina et iniquitate. stulti, nonne
qui fecit quod de foris est, etiam quod de intus est fecit?
uerum tamen quod superest date elemosynam, et ecce omnia
munda sunt uobis. sed uae uobis, Pharisaei, qui decimatis
mentam et rutam et omne holus, et praeteritis iudicium et
caritatem dei. haec autem oportuit facere, et illa non omittere.
uae nobis, Pharisaei, quia diligitis primas cathedras in synagogis
et salutationes in foro. uae nobis, quia estis ut monumenta
quae non parent, et homines ambulantes supra nesciunt.
respondens autem quidam ex legis peritis ait illi: magister,
haec dicens etiam nobis contumeliam facis. at ille ait: etiam
nobis legis peritis uae, quia oneratis homines oneribus, quae
portari non possunt, et ipsi uno digito uestro non tangitis
sarcinas. Et alio in loco: Adtendite a fermento Pharisaeorum,
quae est hypocrisis. Et paulo post: Dico autem
nobis amicis meis: ne terreamini ab his qui occidunt corpus
et post haec non habent amplius quod faciant. ostendam
autem nobis quem timeatis: timete eum qui, postquam occiderit;
habet potestatem mittere in gehennam: ita dico uobis,
hunc timete. nonne quinque passeres ueneunt dipondio? et
unus ex illis non est in obliuione coram deo. sed et capilli
capitis uestri omnes numerati sunt. nolite ergo timere: [*] [*]
tis passeribus pluris estis. dico autem uobis: omnis quicumque
confessus fuerit me coram hominibus, et filius hominis
confitebitur in illo coram angelis dei: qui autem negauerit
me coram hominibus, denegabitur coram angelis dei et omnis
qui dicit uerhum in filium hominis, remittetur illi: ei autem
qui in spiritum sanctum blasphemauerit non remittetur. cum
autem inducent uos in synagogas et ad magistratus et potestates,
nolite solliciti esse, qualiter a. quid respondeatis,
aut quid dicatis: spiritus enim sanctus docebit
uos in ipsa hora quae oporteat dicere. ait autem quidam ei
de turba: magister, dic fratri meo, ut diuidat mecum hereditatem.
at ille dixit ei: homo, quis constituit iudicem aut
diuisorem supra uos? dixitque ad illos: uidete et cauete ab
omni auaritia, quia non in abundantia cuiusquam uita eius
est ex his quae possidet. dixit autem similitudinem ad illos
dicens : hominis cuiusdam diuitis uberes fructus ager attulit,
et cogitabat intra se dicens: quid faciam, quod non habeo quo
congregem fructus meos? et dixit: hoc faciam: destruam
horrea mea et maiora faciam, et illuo congregabo omnia quae
nata sunt mihi et bona mea, et dicam animae meae: anima,
habes multa bona posita in annos plurimos: requiesce, combibe,
epulare. dixit autem illi dans : stulte, hac nocte animam
tuam repetunt a te: quae autem parasti cuius erunt? sic est
omnia qui sibi thesaurizat et non est in deum diues dixitque
ad discipulos suos: ideo dico uobis, nolite solliciti esse animae [*]
quid manducetis, neque corpori quid uestiamini. anima plus
est quam esca, et corpus quam uestimentum. considerate
corues, quia non seminant neque metunt, quibus non est cellarium
neque horreum, et deus pascit illos: quanto magis uos
pluris estis illis? quis autem uestrum cogitando potest adicere
ad staturam suam cubitum anm? si ergo neque quod
minimum est potestis, quid de ceteris solliciti estis? considerate
lilia quomodo crescunt: non laborant, non neunt.
dico autem uobis: nec Salomon oumi gloria sua uestiebatur
sicut unum et istis. si autem faenum agri quod hodie in
agro est et cras in clibanum mittitur, deus sie uestit
magis uos pusiillue fidei? et uos nolite quaerer, quld manducetis,
aut quid bibatis, et nolite in sublime tolli. haec enim
omnia gentes mundi quaerunt: pater autem uester scit, quoniam
his indigetis. uerum tamen quaerite regnum dei, et haec omnia
adicientur uobis. nolite timere, pusillus grex, quia complacuit
patri uestro dare uobis regnum. uendite quae possidetis et
date elemosynam. facite uobis sacculos, qui non ueterescunt,
thesaurum non deficientem in caelis, quo fur non adpropiat,
neque tinea corrumpit. ubi enim thesaurus uester est, ibi et
cor uestrum erit. Et post paululum: Et uos estote parati,
quia qua hora non putatis filius hominis uenit. ait autem ei
Petrus: domine, ad nos dicis hanc parabolam, an et ad omnes ?
dixit autem dominus: quis putas est fidelis seruus et prudens, [*] [*]
quem constituet dominus supra familiam suam, ut det in tempore
tritici mensuram? beatus ille seruus, quem, cum uenerit
dominus, inueniet ita facientem. uere dico uobis, supra omnia
quae possidet constituet eum. quod si dixerit seruus ille in
corde suo: moram facit dominus meus uenire, et coeperit
percutere pueros et ancillas, et edere, et bibere, et inebriari:
ueniet dominus serui illius in die, qua non sperat, et hora,
qua nescit, et diuidet eam partemque eius cum infidelibus
ponet. ille autem seruus, qui cognouit uoluntatem domini
sui et non praeparauit et non fecit secundum uoluntatem eius,
uapulabit multis: qui autem non cognouit et fecit digna plagis,
uapulabit paucis. omni autem cui multum datum est multum
quaeretur ab eo, et cui commendauerunt multum, plus repetent
ab eo. Item paulo post: Hypocritae, faciem terrae
et caeli nostis probare, hoc autem tempus quomodo non probatis?
quid autem et a uobis ipsis non iudicatis quod iustum
est? Et aliquanto post: Contendite intrare per angustam
portam: quia multi, dico uobis, quaerunt intrare et non poterunt.
Et alio loco: Dicebat autem ad inuitatos parabolam
intendens, quomodo primos accubitus eligerent, dicens ad
illos: cum inuitatus fueris ad nuptias, non discumbas in primo
loco, ne forte honoratior te sit inuitatus ab eo, et ueniens is
qui te et illum uocauit dicat tibi: da huic locum, et tunc [*] [*]
incipias cum rubore nouissimum locum tenere. sed cum
uocatus fueris, uade, recumbe in nouissimo loco, ut cum
uenerit qui te inuitauit, dicat tibi: amice, ascende superius:
tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus. quia omnis
qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur.
dicebat autem et ei qui se inuitauerat: cum facis prandium
aut caenam, noli uocare amicos tuos, neque fratres tuos, neque
cognatos, neque uicinos diuites, ne forte et ipsi te reinuitent
et fiat tibi retributio. sed cum facis conuiuium, uoca
pauperes, debiles, claudos, caecos, et beatus eris, quia non
habent retribuere tibi: retribuetur enim tibi in retributione
iustorum. Et post paululum: Si quis uenit ad me et non
odit patrem suum et matrem, et uxorem, et filios, et fratres,
et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus
discipulus esse. et qui non baiulat crucem suam et uenit
post me, non potest meus esse discipulus. quis enim ex uobis
uolens turrem aedificare non prius sedens conputat sumptus,
qui necessarii sunt, si habet ad perficiendum, ne, posteaquam
posuerit fundamentum et non potuerit perficere, omnes qui
uident incipiant inludere ei dicentes: quia hic homo coepit
aedificare et non potuit consummare? aut qui rex iturus
committere bellum. aduersus alium regem non sedens prius
cogitat, si potest cum decem milibus occurrere ei qui cum
uiginti milibus uenit ad se ? alioquin adhuc illo longe agente
legationem mittens rogat ea quae pacis sunt. sic ergo omnis [*] [*]
ex uobis qui non renuntiat omnibus quae possidet non potest
meus esse discipulus. Et post aliquantum: Et ego uobis
dico: facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum
defeceritis, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis
eat in minimo, et in maiori fidelis est. et qui in modico ini-
quus est, et in maiori iniquus est. si ergo in iniquo mammona
fideles non fuistis, quod uerum est quis credet uobis? ei
si in alieno fideles non fuistis, quod uestrum est quis dabit
uobiв? nemo potest duobus dominis seruire: aut enim unum odiet
et alterum diliget, aut uni adhaerebit et alteram contemnet.
non potestis deo seruire et mammonae. audiebant autem
haec omnia Pharisaei, qui erant auari, et deridebant illum.
et ait illis: uos estis qui iustificatis uos coram hominibus,
deus autem nouit corda uestra: quia quod hominibus altum
est abominatio est ante deum. Et post paucos uersus:
Omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram moechatur.
Et post paululum: Inpossibile est at non ueniant scandala:
uae autem illi per quem ueniunt. utilius est illi, si lapis
molaris inponatur circa collum eius, et proiciatur in mare,
quam ut scandalizetur unum de pusillis istis. adtendite uobis:
si peccauerit frater tuus, increpa illum, et si paenitentiam
egerit, dimitte illi. et si septies in die peccauerit in te et
si septies in die conuersus fuerit ad te dicens: paenitet me,
dimitte illi. Et alio loco: Dixit autem ad quosdam qui in
se confidebant tamquam iusti et aspernabantur ceteros [*] [*]
parabolam istam: duo homines ascenderunt in templum, ut orarent,
unus Pharisaeus et alter publicanus. Pharisaeus stans
haec apud se orabat: domine, gratias ago tibi, quia non sum
sicut ceteri homines, raptores, iniusti, adulteri, uelut etiam
hic publicanus: ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium
quae possideo. et publicanus a longe stans nolebat nec oculos
ad caelum leuare, sed percutiebat pectus suum dicens: deus,
propitius esto mihi peccatori. dico uobis, descendit hic iustificatus
in domum suam ab illo: quia omnis qui se exaltat
humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. adferebant autem
ad illum et infantes, ut eos tangeret. quod cum uiderent
discipuli, increpabant illos. Iesus autem conuocans illos dixit:
sinite pueros uenire ad me et nolite eos uetare. talium est
enim regnum dei. amen dico uobis, quicumque non acceperit
regnum dei sicut puer, non intrabit in illud. et interrogauit
eum quidam princeps dicens: magister bone, quid faciens
uitam aeternam possidebo? dixit autem Iesus: quid me dicis
bonum? nemo bonus nisi solus deus. mandata nosti: non
occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum
testimonium dices, honora patrem tuum et matrem. qui ait:
haec omnia custodiui a iuuentute mea. quo audito Iesus ait
ei: adhuc unum tibi deest: omnia quaecumque habes uende
et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni,
sequere me. his ille auditis contristatus est, quia diues \'erat
ualde. uidens autem illum Iesus tristem factum dixit: quam
difficile qui pecunias habent in regnum dei intrabunt! facilius
est enim camelum per foramen acus transire quam diuitem
intrare in regnum dei. et dixerunt qui audiebant: et quis
potest saluus fieri? ait illis: quae inpossibilia sunt apud [*] [*] [*] [*]
homines, possibilia sunt apud deum. ait autem Petrus: ecce
nos dimisimus omnia et secuti sumus te. qui dixit eis: amen
dico dico uobis, nemo est -qui relinquit domum, aut parentes, aut
fratres, aut uxorem, ait filios propter regnum dei, et non
recipiat multo plura in hec tempore et in saeculo uenture
uitam aeternam. Et alibi: Stans autem Zachaeus dixit ad
dominum: ecce dimidium bonorum meorum, domine, do
pauperibus, et si quid aliquem defraudaui, defraudaui quadruplum.
ait Iesus ad eum: quia hodie salus domui huic facta est,
eo quod et ipse filius est Abrahae. uenit enim filius hominis
quaerere et saluum facere quod perierat. Et post aliquantum:
Reddite ergo quae Caesaris sunt Caesari, et
quae dei sunt deo. Et alio loco: Audiente autem omni
populo dixit discipulis suis: adtendite ab scribis, qui uolunt
ambulare in stolis et amant salutationes in foro et primas
cathedras in synagogis et primos discubitus in conuiuiis, qui
deuorant domus uiduarum simulantes longam orationem: M
accipient damnationem maiorem. Respiciens autem uidit
eos qui mittebant munera sua in gazophylacio diuites : uidit
autem at quandam uiduam pauperculam mittentem aera minuta
duo, \'et dixit: uere dico uobis, quia uidua haec pauper plus
quam omnes misit. nam et omnes hi ex abundanti sibi miserunt
in munera dei: haec autem et eo quod deest illi omnem
uictum suum, quem habuit, misit. Item alio loco: Ponite [*] [*]
ergo in cordibus uestris, non praemeditari quemadmodum
respondeatis. ego enim dabo uobis os et sapientiam, cui non
poterunt resistere et contradicere -omnes aduersarii uestri.
trademini autem a parentibus, et fratribus, et cognatis, et
amicis, et morte adficient ex uobis, et eritis odio omnibus
propter nomen meum: et capillus de capite uestro non peribit
in patientia uestra possidebitis animas uestras. Et post aliquantum:
Adtendite autem uobis, ne forte grauentur corda
uestra a crapula et ebrietate et curis huius uitae, et superueniat
in uos repentina dies illa. tamquam laqueus enim
superueniet in omnes qui sedent super faciem omnis terrae.
uigilate itaque omni tempore orantes, ut digni habeamini
fugere ista omnia quae futura sunt et stare ante filium hominis.
Item post aliquantum: Facta est autem contentio inter
eos, quis eorum uideretur esse maior. dixit autem eis: reges
gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super
. eos benefici uocantur. uos autem non sic, sed qui maior est,
in uobis fiat sicut iunior, et qui praecessor est sicut ministrator.
nam quis maior est, qui recumbit, an qui ministrat? nonne
qui recumbit? ego autem in medio uestrum sum sicut qui
ministrat. Et alio in loco: Orate, ne intretis in temptationem.

XXVIII. DE EVANGELIO SECVNDVM IOHANNEM.

Quomodo potestis uos credere, qui gloriam ab inuicem
accipitis, et gloriam quae a solo est deo non quaeritis? [*] [*] [*]

Et paulo post: Dixit autem Iesus: nec ego te condemnabo.
uade et amplius iam noli peccare. Et paulo post: Si uos
manseritis in sermone meo, uere discipuli mei eritis, et cognoscetis
ueritatem, et ueritas liberabit uos. Et post paululum :
Amen, amen dico uobis, quia omnis qui facit peccatum seruus
est peccati. Et alibi: Amen, amen dico uobis, si quis
sermonem meum seruauerit, non uidebit mortem in aeternum.

Et post aliquantum : Qui amat animam suam, perdet eam:
et qui odit animam suam in hoc mundo, in uitam aeternam
custodit eam. si quis mihi ministrat, me sequatur: et ubi
sum ego, illic et minister meus erit. si quis mihi ministrauerit,
honorificabit eum pater meus. Et alio- loco: Dilexerunt
enim gloriam hominum magis quam gloriam dei. Et
alibi: Vos uocatis me magister et domine, et bene dicitis,
sum enim: si ergo ego laui uestros pedes dominus et magister,
et uos debetis alter alterius lauare pedes. exemplum enim
dedi uobis, ut quemadmodum ego feci uobis, ita et uos faciatis.
Et paulo post: Mandatum nouum do uobis, ut diligatis
inuicem, sicut dilexi uos, ut et uos diligatis inuicem.
in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem
habueritis ad inuicem. Et paulo post: Si diligitis
me, mandata mea seruate. Et post paululum : Qui habet
mandata mea et seruat ea, ille est qui diligit me: qui autem
diligit me, diligetur a patre meo, et ego diligam eum et [*] [*]

manifestabo ei me ipsum. Et post III uersus : Si quia
diligit me, sermonem meum seruabit, et pater meus diligit
eum et ad eum ueniemus et mansionem apud eum faciemus.
qui non diligit me, sermones meos non seruat. Et paulo
post: Manete in me, et ego in uobis. sicut palmes non
potest facere fructum a semet ipso, nisi manserit in uite, sic
nec uos, nisi in me manseritis. ego sum uitis, uos palmites:
qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum.
quia sine me nihil potestis facere.. si quis in me non manserit,
mittetur foras sicut palmes et aruit, et colligent eos et in.
ignem mittunt, et ardent. si manseritis in me, et uerba mea
in uobis manserint: quodcumque uolueritis petetis, et fiet
uobis. in hoc clarificatus est pater meus, ut fructum plurimum
adferatis et efficiamini mei discipuli. sicut dilexit me pater,
et ego dilexi uos: manete in dilectione mea.. si praecepta
mea seruaueritis, manebitis in dilectione mea: sicut et ego
patris mei praecepta seruaui et maneo in dilectione eius.
haec locutus sum uobis, ut gaudium meum in uobis sit et
gaudium uestrum impleatur. hoc est praeceptum meum, ut
diligatis inuicem, sicut dilexi uos. maiorem hac dilectionem
nemo habet, ut animam suam quis ponat pro amicis suis.
Et paulo post: Haec mando uobis, ut diligatis inuicem.

Haec de quattuor euangeliis in hoc opere ponenda
existimaui: ubi intellegi potest, tres euangelistas,
Marcum scilicet et Marcum et Lucam, ideo
plura nobis dedisse praecepta uiuendi, quia eam
maxime secuti sunt partem, quae actiua dicitur.
quia uero Iohannes contemplatiuam magis tenuit,
ideo. cum eius euangelium superemineat ceteris, [*] [*]

multo pauciora tamen in eo morum praecepta conperimus.

Hinc iam de illo libro, cui titulum dederunt
Actus apostolorum, commemorabimus quae inuenimus
omnino paucissima. eo quippe rerum gestarum
continetur historia, quibus aedificatur fides,
magisque ibi exempla quam praecepta conscripta
sunt. \'

XXVIIII. DE LIBRO ACTVVM APOSTOLORVM.

Iacobus ergo loquens: Propter quod, inquit, ego
iudico non inquietari eos qui ex gentibus conuertentur ad
dominum, sed scribere ad eos, ut abstineant se a contaminationibus
simulacrorum et fornicatione et suffocatis et sanguine.
Et paulo post: Visum est enim spiritui sancto et nobis
nihil ultra inponere uobis oneris quam haec necessaria, ut
abstineatis uos ab immolatis simulacrorum et sanguine et
suffocato et fornicatione, a quibus custodientes uos bene agetis.
ualete. Et post multa, cum Paulus apostolus praepositis
ecclesiae, quos congregauerat, loqueretur :
Adtendite, inquit, uobis et uniuerso gregi, in quo uos spiritus
sanctus posuit episcopos regere ecclesiam dei, quam adquisiuit
sanguine suo. Et paulo post idem ad eosdem: Argentum
aut aurum aut uestem nullius concupiui. ipsi scitis
quoniam ad ea quae mihi opus erant et his qui mecum sunt
ministrauerunt manus istae. omnia ostendi uobis, quoniam [*] [*]

sic laborantes oportet suscipere infirmos ac meminisse uerbi
domini Iesu, quoniam ipse dixit: beatius est magis dare quam,
accipere. Et alio. loco, cum Iacobus et qui cum eo
erant Paulo apostolo loquerentur, dixerunt ei :
Vides, frater, quot. milia sunt in Iudaeis qui crediderunt, et
omnes aemulatores sunt legis. audierunt autem et de te,
quia discessionem doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt
Iudaeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos
neque secundum consuetudinem ingredi. quid ergo est?
utique oportet conuenire multitudinem: audient enim te superuenisse:
hoc ergo fac quod tibi dicimus. sunt nobis uiri
quattuor uotum habentes super se: his adsumptis sanctifica
te cum illis et inpende in illis, ut radant capita, et scient
omnes quia quae de te audiernt falsa sunt: sed ambulans
et ipse custodiens legem. de his autem qui crediderunt ex
gentibus nos scripsimus iudicantes, ut abstineant se ab idolis
immolato et sanguine et suffocato et fornicatione.

Haec de libro Actuum apostolorum nostro huic
operi congruentia quae hic poneremus satis esse
conperimus. ubi uidemus apostolos eis qui ex
gentibus crediderunt nulla uoluisse onera ueteris
legis ÎBponere, quantum attinet ad corporalis
abstinentiam uoluptatis, nisi ut obseruarent ab
his tribus, id est ab eis quae idolis immolarentur
et a sanguine et a fornicatione. unde nonnulli
putant tria tantum crimina esse mortifera, idolatriam
et homicidium et fornicationem, ubi utique
et adulterium et omnis praeter uxorem concubitus
intellegitur. quasi non sint mortifera [*] [*]

erimina quaecumque alia sunt praeter haec tria
quae a regno dei separant, aut inaniter et fallaciter
dictum sit: Neque fures, neque auari, neque ebriosi,
neque maledici, neque rapaces regium dei possidebunt.

Sed oportet nos repressa disputatione nostra ad
epistulas apostolicas iam uenire et uidere etiam
in ipsis quid huic operi conuenienter aptetur.