De Sancta Virginitate (46-47)

Hoc autem tam magnum est, ut eum fructum centenum
quidam intellegant. perhibet enim praeclarissimum testimonium
ecclesiastica auctoritas, in qua fidelibus notum est quo loco
martyres et quo defunctae sanctimoniales ad altaris sacramenta
recitentur. sed quid significet fecunditatis illa diuersitas, uiderint,
qui haec melius quam nos intellegunt: siue uirginalis
uita in centeno fructu sit, in sexageno uidualis, in triceno
autem coniugalis; siue centena fertilitas martyrio potius inputetur,
sexagena continentiae, tricena conubio; siue uirginitas
accedente martyrio centenum fructum inpleat, sola uero in
sexageno sit, coniugati autem tricenum ferentes ad sexagenum
perueniant, si martyres fuerint; sine, quod probabilius mihi
uidetur, quoniam diuinae gratiae multa sunt munera et est
aliud alio maius ac melius — unde dicit apostolus: imitamini
autem dona meliora — intellegendum est plura
esse quam ut in tres differentias distribui possint. primum. [*] [*]

ne continentiam uidualem aut in nullo fructu constituamus
aut ad coniugalis pudicitiae meritum deponamus aut uirginali
gloriae coaequemus aut coronam martyrii uel in habitu animi,
etiamsi desit temptationis examen, uel in ipsa passionis experientia
constitutam cuilibet illarum trium castitati sine ullo
incremento fertilitatis adcedere existimemus. deinde ubi ponimus,
quod multi ac multae ita custodiunt continentiam uirginalem,
ut tamen non faciant, quae dominus ait: si uis esse
perfectus, uade uende omnia quae habes et da pauperibus,
et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere
me, nec audeant eorum cohabitationi sociari, in quibus nemo
dicit aliquid proprium, sed sunt eis omnia communia:
nihilne putamus fructificationis accedere uirginibus dei, cum
hoc faciunt? aut sine ullo fructu esse uirgines dei, etiamsi
hoc non faciant?

Multa ergo sunt dona et aliis alia clariora ac superiora,
singulis singula. et aliquando alter fructuosus est donis
paucioribus, sed potioribus, alter inferioribus, sed pluribus.
et quemadmodum inter se uel coaequentur uel distinguantur
in accipiendis aeternis honoribus, quis hominum audeat iudicare?
dum tamen constet et multa esse ista diuersa et non
ad praesens tempus, sed in aeternum prodesse meliora. sed [*] [*]
dominum tres arbitror uoluisse fructificationis commemorare
differentias, ceteras intellegentibus reliquisse. nam et alius
euangelista solum commemorauit centuplum. numquid ideo
putandus est alia duo uel inprobasse uel ignorasse ac non
potius intellegenda reliquisse?

Sed, ut dicere coeperam, siue centenus fructus sit deo
deuota uirginitas siue alio aliquo modo, uel quem commemorauimus
uel quem non commemorauimus, sit illa fertilitatis
intellegenda distantia, nemo tamen, quantum puto, ausus fuerit
uirginitatem praeferre martyrio ac nemo dubitauerit hoc donum
occultum esse, si examinatrix desit temptatio.

Habet itaque uirgo, quod cogitet, quod ei prosit
ad seruandam humilitatem, ne uiolet illam, quae supereminet
donis omnibus, caritatem, sine qua utique quaecumque alia
uel pauca uel plura uel magna uel parua habuerit, nihil est:
habet, inquam, quod cogitet, ut non infletur, non aemuletur,
ita se scilicet bonum uirginale coniugali bono multo amplius
et melius profiteri, ut tamen nesciat, utrum illa uel illa coniugata
iam pati pro Christo possit, adhuc uero ipsa non
possit, et in hoc ei parcatur, quia infirmitas eius temptatione
non interrogatur. fidelis enim deus, ait apostolus, qui non
uos permittat temptari super id quod potestis, sed [*] [*]
faciat cum temptatione etiam exitum, ut possitis
sustinere. fortassis ergo illi uel illi coniugalis uitae retinentes
in suo genere laudabilem modum iam possint contra inimicum
ad iniquitatem cogentem etiam laniatu uiscerum et
effusione sanguinis dimicare; illi autem uel illi a pueritia
continentes seque castrantes propter regnum caelorum
nondum tamen ualeant talia uel pro iustitia uel pro ipsa
pudicitia sustinere. aliud est enim pro ueritate ac proposito
sancto non consentire suadenti atque blandienti, aliud non
cedere etiam torquenti atque ferienti. latent ista in facultatibus
et uiribus animorum, temtata panduntur, experientia propalantur.
ut ergo quisque non infletur, ex eo, quod se peruidet
posse, humiliter cogitet quod ignorat aliquid praestantius se
fortasse non posse, aliquos autem, qui illud, quo sibi gloriose
notus est, nec habent nec profitentur, hoc quod ipse non
potest posse. ita seruabitur non fallaci, sed ueraci humilitate:
honore mutuo praeuenientes, et: alter alterum existimantes
superiorem sibi.