De Sancta Virginitate (31-35)

Vnde huius muneris magnitudo, ad quod capessendum
pro nostris uiribus hortati sumus, quanto est excellentius
atque diuinius, tanto magis admonet sollicitudinem nostram
non solum de gloriosissima castitate, uerum etiam de tutissima
humilitate aliquid loqui. cum ergo perpetuae continentiae
professores se coniugatis conparantes secundum scripturas
compererint eos infra esse et opere et mercede et uoto et
praemio, statim ueniat in mentem quod scriptum est: quanto
magnus es, tanto humila te in omnibus, et coram
deo inuenies gratiam. mensura humilitatis cuique ex
mensura ipsius magnitudinis data est: cui est periculosa
superbia, quae amplius amplioribus insidiatur. hanc sequitur
inuidentia, tamquam filia pedisequa; eam quippe superbia
continuo parit nec umquam est sine tali prole atque comite. [*] [*]
quibus duobus malis, hoc est superbia et inuidentia, diabolus
diabolus est. itaque contra superbiam, matrem inuidentiae.
maxime militat uniuersa disciplina christiana. haec enim docet
humilitatem, qua et adquirat et custodiat caritatem. de qua
cum dictum esset: caritas non aemulatur, uelut si causam
quaereremus, unde fiat, ut non aemuletur, continuo subdidit:
non inflatur, tamquam diceret: ideo non habet inuidentiam,
quia nec superbiam. doctor itaque humilitatis Christus
primo semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens,
in similitudine hominum factus et habitu
inuentus ut homo, humilauit semet ipsum, factus
oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis.
ipsa uero doctrina eius, quam adtente insinuet humilitatem
atque huic praecipiendae uehementer insistat, quia explicare
facile possit atque in hanc rem demonstrandam testimonia
cuncta congerere? hoc facere conetur uel faciat, quisquis seorsum
de humilitate uoluerit scribere. huius autem operis aliud
propositum est, quod de tam magna re susceptum est, ut ei
maxime sit cauenda superbia.

Proinde pauca testimonia, quae dominus in
mentem dare dignatur, ex doctrina Christi de humilitate commemoro,
quae ad id quod intendi fortasse sufficiant. sermo [*] [*]
eius, quem primum prolixiorem ad discipulos habuit, inde
coepit: beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum
est regnum caelorum: quos sine ulla controuersia humiles
intellegimus. fidem centurionis illius ideo praecipue laudauit
nec se inuenisse in Israhel dixit tantam fidem, quia ille tam
humiliter credidit, ut diceret: non sum dignus, ut sub
tectum meum intres. unde nec Matthaeus ob aliud eum
dixit accessisse ad Iesum, cum apertissime Lucas insinuet,
quod non ad eum ipse uenerit, sed amicos suos miserit. nisi
quia fidelissima humilitate magis ipse accessit quam illi, quos
misit. unde et illud propheticum est: excelsus est dominus
et humilia respicit; excelsa autem a longe cognoscit,
utique tamquam non accedentia. hinc et illi mulieri Chananaeae
dicit:s o mulier, magna est fides tua! fiat tibi
sicut uis, quam superius canem appellauerat nec ei panem
filiorum proiciendum esse responderat. quod illa humiliter
accipiens dixerat: ita, domine; nam et canes edunt de
micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. ac
sic quod adsiduo clamore non inpetrabat, humili confessione
promeruit. hinc illi duo proponuntur orantes in templo, unus
pharisaeus et alter publicanus, propter eos, qui sibi
iusti uidentur et spernunt ceteros, et enumerationi meritorum [*] [*]
praefertur confessio peccatorum. et utique deo gratias agebat
pharisaeus ex his, in quibus sibi multum placebat. gratias,
inquit, tibi ago, quia non sum sicut ceteri homines,
iniusti, raptores, adulteri, sicut et publicanus iste.
ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque
possideo. publicanus autem de longinquo stabat
nec oculos ad caelum audebat leuare, sed percutiebat
pectus suum dicens: propitius esto mihi peccatori.
sequitur autem diuina sententia: amen dico uobis, descendit
iustificatus de templo publicanus magis quam
ille pharisaeus. deinde causa ostenditur. cur hoc iustum
sit: quoniam is qui se exaltat humilabitur, et qui se
humilat exaltabitur. fieri ergo potest, ut quisque et mala
uera deuitet et uera bona in se consideret et de his patri
luminum gratias agat, a quo descendit omne datum optimum
et omne donum perfectum, et tamen elationis uitio
reprobetur, si aliis peccatoribus maximeque peccata in oratione
confitentibus uel sola cogitatione, quae coram deo est, superbus
insultat, quibus non exprobratio cum inflatione, sed miseratio
sine desperatione debetur. quid illud quod quaerentibus inter
se discipulis, quisnam eorum maior esset, puerum paruulum [*] [*]
constituit ante oculos eorum dicens: nisi fueritis sicut
puer iste, non intrabitis in regnum caelorum? nonne
humilitatem maxime commendauit et in ea meritum magnitudinis
posuit? uel cum filiis Zebedaei latera eius in sedium
sublimitate concupiscentibus ita respondit, ut passionis eius
calicem potius bibendum cogitarent, in quo se humilauit
usque ad mortem, mortem autem crucis, quam superbo
adpetitu praeferri ceteris postularent, quid ostendit nisi eis
se futurum altitudinis largitorem, qui eum doctorem humilitatis
antea sequerentur? iam uero quod exiturus ad passionem
lauit pedes discipulis monuitque apertissime ut hoc facerent
condiscipulis atque conseruis, quod eis fecisset magister et
dominus. quantum commendauit humilitatem! cui commendandae
etiam tempus illud elegit, quo eum proxime moriturum
cum magno desiderio contuebantur, hoc utique praecipue
memoria retenturi, quod magister imitandus ultimum demonstrasset.
at ille hoc fecit illo tempore, quod utique potuit et
aliis antea diebus, quibus cum eis fuerat conuersatus, quando
si fieret, hoc ipsum quidem traderetur, sed utique non sic
acciperetur..

Cum ergo christianis omnibus custodienda sit
humilitas, quandoquidem a Christo christiani appellantur, cuius [*] [*]
euangelium nemo diligenter intuetur, qui non eum doctorem
humilitatis inueniat, tum maxime uirtutis huius sectatores et
conseruatores eos esse conuenit, qui magno aliquo bono ceteris
eminent, ut magnopere curent illud, quod primitus posui:
quanto magnus es, tanto humila te in omnibus, et
coram deo inuenies gratiam. proinde quia perpetua continentia
maximeque uirginitas magnum bonum est in sanctis
dei, uigilantissime cauendum est, ne superbia corrumpatur.

Curiosas et uerbosas malas innuptas Paulus apostolus
notat et hoc uitium uenire dicit ex otio. simul autem, inquit,
et otiosae esse discunt circuire domos; non solum
autem otiosae, uerum etiam curiosae et uerbosae,
loquentes quae non oportet. de his superius dixerat: iuniores
autem uiduas euita; cum enim in deliciis egerint
in Christo, nubere uolunt, habentes damnationem, quoniam
primam fidem irritam fecerunt, id est in eo quod
primo uouerant, non steterunt.

Nec tamen ait: nubunt, sed: nubere uolunt.
multas enim earum reuocat a nubendo non amor praeclari
propositi, sed aperti dedecoris timor, ueniens et ipse a superbia,
qua formidatur magis hominibus displicere quam deo. haec
igitur, quae nubere uolunt et ideo non nubunt, quia inpune [*] [*] [*] [*]
non possunt, quae melius nuberent quam urerentur, id est
quam occulta flamma concupiscentiae in ipsa concupiscentia
uastarentur, quas paenitet professionis et piget confessionis,
nisi correctum cor dirigant et dei timore rursus libidinem
uincant, in mortuis deputandae sunt, sine in deliciis agant —
unde dicit apostolus: quae autem in deliciis agit, uiuens
mortua est — siue in laboribus atque ieiuniis nulla cordis
correctione superfluis et magis ostentationi quam emendationi
seruientibus. non ego talibus magnam curam humilitatis ingero,
in quibus superbia ipsa confunditur et conscientiae uulnere
cruentatur. nec ebriosis aut auaris aut alio quolibet damnabili
morbi genere iacentibus, cum habeant corporalis continentiae
professionem moribusque peruersis a suo nomine dissonent,
hanc magnam sollicitudinem piae humilitatis inpono: nisi forte
in his malis etiam ostentare se audebunt, quibus non sufficit,
quod eorum supplicia differuntur. nec de his ago in quibus
est quidam placendi adpetitus aut elegantiore uestitu, quam
tantae professionis necessitas postulat, aut capitis ligamento
notabili siue protumidis umbonibus capillorum siue tegminibus
ita teneris, ut retiola subter posita adpareant: his nondum [*] [*]
de humilitate, sed de ipsa castitate uel integritate pudicitiae
danda praecepta sunt. da mihi profitentem perpetuam continentiam
atque his et huius modi omnibus carentem uitiis et
maculis morum, huic superbiam timeo, huic tam magno bono
ex elationis tumore formido. quo magis inest unde sibi placeat,
eo magis uereor, ne sibi placendo illi displiceat, qui superbis
resistit, humilibus autem dat gratiam.

Certe praecipuum magisterium et uirginalis
integritatis exemplum in ipso Christo contuendum est. quid
ergo amplius continentibus de humilitate praecipiam, quam
quod ille, qui omnibus dicit: discite a me, quoniam mitis
sum et humilis corde? cum magnitudinem suam supra
commemorasset [et], id ipsum uolens ostendere, quantus propter
nos quantillus effectus est, confiteor, inquit, tibi, domine
caeli et terrae, quoniam abscondisti haec a sapientibus
et reuelasti ea paruulis. ita, pater, quoniam sic
placitum est coram te. omnia mihi tradita sunt a
patre meo, et nemo cognoscit filium nisi pater, et
nemo cognoscit patrem nisi filius et cui uoluerit
f 11 ius reuelare. uenite ad me omnes, qui laboratis et
onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum
super uos et discite a me quoniam mitis sum et
humilis corde. ille, cui omnia tradidit pater et quem nemo [*] [*] [*]
agnoscit nisi pater et qui patrem solus agnoscit et cui uoluerit
reuelare, non dicit: discite a me mundum fabricare aut
mortuos suscitare, sed: quia mitis sum et humilis corde.
o doctrinam salutarem! o magistrum dominumque mortalium.
quibus mors poculo superbiae propinata atque transfusa est!
noluit docere, quod ipse non esset, noluit iubere, quod ipse non
faceret. uideo te, bone Iesu, oculis fidei, quos aperuisti mihi,
tamquam in contione generis humani clamantem ac dicentem:
uenite ad me et discite a me. quid, obsecro te, per quem
facta sunt omnia, fili dei, et idem qui factus es inter omnia,
fili hominis, quid ut discamus a te, uenimus ad te? quoniam
mitis sum, inquit, et humilis corde. hucine redacti sunt
omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi in
te, ut hoc pro magno discamus a te, quoniam mitis es et
humilis corde? itane magnum est esse paruum, ut nisi a te.
qui tam magnus es, fieret, disci omnino non posset? ita
plane. non enim aliter inuenitur requies animae nisi inquieto
tumore digesto, quo magna sibi erat, quando tibi sana
non erat.