De Natura et Gratia (81-retractationes)

Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros
meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis
non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis
appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si
sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia
remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit,
quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui.
pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam
facta quaedam inprobantur ut corrigenda
iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus
legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate
locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta
inprobanda, ubi uult homo recte facere et
non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non
i [*] [*]

enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di
malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis
testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia
hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione
uenientium. nam si non est ista poena
hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt.
deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec
poena. iusta de damnatione hominis ueniat.
nec mirandum est quod uel ignorando non
habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum
quid recte faciat uel resistente carnali
consuetudine, quae uiolentia mortalis
succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit,
uideat quid recte faciendum sit et
uelit nec possit inplere. illa est enim peccati
poena iustissima, ut amittat quisque quo
bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate,
si uellet. id est autem, ut qui sciens
recte non facit, amittat scire quid rectum
sit, et qui recte facere cum posset noluit.
amittat posset cum uelit. nam sunt reuera
omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a,
ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a
dehonestat error, ex difficultate cruci atus
affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut
erret inuitus, et res i stente atque torquente
dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis
operibus temperare non est natura instituti
homi n i s, se d poena damnati. cum
autem de libera uoluntate recte faciendi
loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus [*] [*]
e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae
difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis
uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est :
quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant
et aduersus deum murmurare desistant.
recte enim fortasse quererentur, si erroris i s
et libidinis nullus hominum uictor existeret;
cum uero ubique sit praesens, qui multis
modis per creaturam sibi domino seruientem
auersum nocet, doceat credentem, consoletur
sperantem, diligentem a d hortetur, conantem
adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur
ad culpam quod inuitus ignoras, sed
quod neglegis quaerere quod ignoras; neque
illud quod uulnerata membra non colligis,
sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus
sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei
non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque
uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota
uertitur quaestio, ne gratiam dei, quae est in Christo Ipso domino
nostro, peruersa naturae defensione frustremus. de qua natura
item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus,
cum proprie loquimur naturam h hominis
in qua primum in suo genere inculpabilis
factus est, aliter istam, in qua ex illius
damnati poena et ignari et carni subditi
nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus
: \'fuimus enim et nos naturaliter filii
irae sicut et ceteri\'. [*] [*]

Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum
frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\',
primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini
subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis
sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum
laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum
etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere
sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint
bene uiuere, quod aliquid sine difficultate fecerint, et ubi difficultatem
aliquam sentiunt, fidelissimis et persenerantissimis precibus et
misericordiae promtis operibus facilitatem a domino impetrare
persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia
perficiantur non nimis curo; ubicumque autem et quandocumque
perfecti fuerint, non nisi gratia dei per Iesum Christum dominum
nostrum perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint
nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum.
ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant
non habere se dicunt?

Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his
utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum et
bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur et
in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia
quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut
ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est:
et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia
sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non
sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt.
et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur [*] [*]
ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur,
hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium
commemorasset apostolus: prope est uer eum i-u ore
tuo et in corde tuo — quod hic habet \'in manibus tuis\';
in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum
fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque,
sicut ibi praecipitur, ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex
tota anima sua mandatum dei non habebit graue. quomodo est
enim graue, cum sit dilectionis mandatum? aut enim quisque non
diligit, et ideo graue est, aut diligit, et graue esse non potest. diligit
autem, si, quod illic ammonetur Israhel, conuersus fuerit ad dominum
deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum,
inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis,
et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et:
plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum
est: si ambularent semitas bonas, inuenissent
utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo
dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego
custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est?
durae sunt timori, leues amori.

Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas
prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia
est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de
corde puro et conscientia bona et fide non
ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa
contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de
mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita
plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in [*] [*]
cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus quae sunt in nobis,
sed per spiritum sanctum qui datus est nobis, qui et infirmitati
nostrae opitulatur et sanitati cooperatur. ipsa est enim gratia
dei per lesum Christum dominum nostrum, cui est cum patre et
spiritu sancto aeternitas, bonitas in saecula saeculorum. amen. [*] [*]