De Natura Boni (18-21)

Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di-
xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus
hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur,
formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod
alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora
nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus
et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse
nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen
dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem,
unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui
dixerunt. hinc enim et silua graece λη dicitur, quod operantibus
apta sit, non ut aliquid ipsa faciat, sed unde aliquid
fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per
aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem
cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem
formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non
posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod
est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut
a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam
capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat,
quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne
bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua
est, materiem non esse nisi a deo. [*]

Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo
dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui
est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis
est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere
ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo
facta sunt, ab illo pro modo suo esse acceperunt. ei ergo,
qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non
est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic
ab illo est omne, quod naturale est, quoniam omne, quod
naturaliter est, bonum est. omnis itaque natura bona est et
omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est.

Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur,
siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse
nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat,
quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod
erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum
ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas
resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus
resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore
peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere
de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest
esse nisi ex adeptione bonorum inferiorum; sed iniquitas est
desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum
dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio
dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro
domini, sicut in prophetia praedictum erat: nec dabis
sanctum tuum uidere corruptionem. nam uulneratum [*] [*] [*] [*]

Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi
usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis
restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt
illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica.
ipsa nimietate culpantur: sed tamen etiam ipsa sub
deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit,
necesse est. ut modo aliquo cohibeantur.