De Mendacio (18)

Hoc primitus et firmissime constituto de ceteris
mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum
est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem
laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda,
ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia,
quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt
et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie
mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque
mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus;
mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione
mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt
placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant
contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus —
sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in
quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri
delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet
de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando
non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri
eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam
narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris
falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo
genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de
doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo
uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse [*]
quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere
existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut
auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque
ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam
recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem,
quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia
se malunt placere quam uerum.