De Mendacio (14-16)

Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc
non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam
cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non
frangerent, et occidimus homines cum latronibus, si scire
contingat hoc eos esse facturos, quia, si nos praeuenientes
eos occideremus, illi non occiderent alios. aut si fateatur
nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus.
si, cum possumus, eum, priusquam faciat, non interficimus.
quando aliter eum uel cohibere uel inpedire non possumus.
totidem uerbis enim dici potest: fecisti cum eo, quia hoc
ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum
fieri nollem; sed id tantum cauere potui, ne fieret, quod
erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo
praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non
debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non
peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti,
sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat,
quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo [*]

proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non
turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo,
utrumque detestor, ad nihil horum uobis consentio, inter haec
uerba atque talia, quae certe quoniam uera essent, nulla eius
consensio, nulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis
passus esset, illi deputaretur iniuriarum acceptio, illis commissio
peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti
potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neutrum
debuit. si enim dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum
adprobabo, cum inprobem utrumque. sed si quaeritur, quid
horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed
alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam
alienum et leuius potius, quod suum, quam grauius, quod
alienum. ut enim salua diligentiore inquisitione interim concedam
grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen
ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur;
cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim
grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere
furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur,
ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur
in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id
euitaret potius, quod suum peccatum esset, quam quod alienum.
nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur
et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. [*] [*] [*]

Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit.
ut quaeratur, utrum alienum nullum peccatum, quamuis in
te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis
euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis.
nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut
mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur
ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur
damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem
aut spolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias
per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste
passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri
dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os
infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere
sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant.
ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata
exceptis his, quae inmundum faciunt in quem committuntur.
non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam,
sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nullis
peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae
ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam
peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata
dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur.
quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non
est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda
sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam
tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, [*]

quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus
fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim
ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi
non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat.
proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu
ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit
euitare. nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa
euitanda factum esset. propter haec igitur euitanda quisquis
mentitus fuerit, non peccat.

An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius
sit hanc pati quam illa committere? quod si ita est, non
quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia deuitetur, non est
peccatum, quandoquidem sunt quaedam mendacia, quae grauius
sit admittere quam illam pati. nam si aliquis ad stuprum
quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere
nec tunc esse mentiendum? at si tali mendacio possit latere,
quod alterius famam laedat eius inmunditiae falso crimine,
ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur
quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi
flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo
libentius utaris, nouit enim tales et diligit, atque ita iste
ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius
fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena
libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum
est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur,
quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis
alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur [*] [*]

infirmior, nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius
occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita
uolunt.

Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri crimine
laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna
quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo
iustum sit uolentis famam falso stupri crimine maculari quam
ipso stupro corpus inuiti.