De Gestis Pelagii (46-50)

Nam, ut de me ipso potissimum dicam, prius
absentis et Romae constituti Pelagii nomen cum magna
eius laude cognoui; postea coepit ad nos fama perferre, quod
aduersus dei gratiam disputaret. quod licet dolerem et ab eis
mihi diceretur quibus crederem, ab ipso tamen tale aliquid
uel in eius aliquo libro nosse cupiebam, ut, si inciperem
redarguere, negare non posset. postea uero quam in Africam
uenit, me absente nostro, id est Hipponensi litore exceptus
est, ubi omnino, sicut comperi a nostris, nihil ab illo huius
modi auditum est, quia et citius, quam putabatur, inde profectus
est. postmodum eius faciem Carthagine, quantum recolo,
semel uel iterum uidi, quando cura collationis, quam cum
haereticis Donatistis habituri eramus, occupatissimus fui; ille
uero etiam inde ad transmarina properauit. interea per ora
eorum qui eius discipuli ferebantur dogmata ista feruebant,
ita ut Caelestius ad ecclesiasticum iudicium perueniret et
reportaret dignam sua peruersitate sententiam. salubrius sane
aduersus eos agi putabamus, si hominum nominibus tacitis
ipsi refutarentur et redarguerentur errores atque ita metu potius
ecclesiastici iudicii corrigerentur homines quam ipso iudicio [*]
punirentur. nec libris igitur aduersus mala illa disserere nec
popularibus tractatibus cessabamus.

Cum uero mihi etiam liber ille datus esset a
seruis dei. bonis et honestis uiris Timasio et Iacobo, ubi
apertissime Pelagius obiectam sibi a se ipso tamquam ab
aduersario, unde iam grandi inuidia laborabat, de dei gratia
quaestionem non aliter sibi soluere uisus est, nisi ut naturam
cum libero arbitrio conditam dei diceret gratiam, aliquando
idque tenuiter nec aperte ei coniungens uel legis adiutorium
uel remissionem etiam peccatorum: tum uero sine ulla dubitatione
mihi claruit, quam esset christianae saluti uenenum
illius peruersitatis inimicum. nec sic tamen operi meo, quo
eundem librum refelli, Pelagii nomen inserui, facilius me
existimans profuturum, si seruata amicitia adhuc eius uerecundiae
parcerem, cuius litteris iam parcere non deberem. hinc
est, quod nunc moleste fero, in hoc indicio dixisse illum
quodam loco : (anathematizo illos qui sic tenent aut aliquando
tenuerunt\'. suffecerat dicere: qui sic tenent. ut eum crederemus
esse correctum; cum uero addidit: aut aliquando tenuerunt,
primum quam iniuste damnare immeritos ausus est, qui illo.
quem siue aliis sine ipso doctore didicerant, errore caruerunt?
deinde quis eorum qui eum ista non solum aliquando tenuisse
uerum etiam docuisse nouerunt, non immerito suspicetur
simulate anathematizasse qui haec tenent, cum eodem modo
anathematizare non dubitauit qui haec aliquando tenuerunt. in [*]
quibus eum ipsum recordabuntur magistrum? ecce, ut alios
taceam, Timasium et Iacobum quibus oculis, qua fronte conspiciet
suos, aut dilectores et aliquando discipulos, ad quos
librum scripsi, ubi libro eius respondi? qui certe quemadmodum
mihi rescripserint, tacendum et praetereundum non putaui,
sed exemplum litterarum subter adnexui.

\'Domino uere beatissimo et merito uenerabili
patri episcopo Augustino Timasius et Iacobus in domino
salutem. Ita nos refecit et recreauit gratia dei ministrata per
uerbum tuum, ut prorsus germane dicamus: misit uerbum
suum et sanauit eos, domine beatissime et merito uenerabili
pater. sane ea diligentia uentilasse sanctitatem tuam
textum eiusdem libelli reperimus, ut ad singulos apices responsa
reddita stupeamus, siue in his quae refutare, detestari ac
fugere deceat christianum siue in illis in quibus non satis
inuenitur errasse, quamuis nescio qua calliditate in ipsis quoque
gratiam dei credidit supprimendam. sed unum est quod
nos in tanto beneficio afficit, quia tarde hoc tam praeclarum
gratiae dei munus effulsit, siquidem contigit absentes fieri
quosdam, quorum caecitati ista tam perspicuae ueritatis illustratio
deberetur, ad quos etsi tardius non diffidimus propitio
deo eandem gratiam peruenire, qui uult omnes homines
saluos fieri et ad agnitionem ueritatis uenire. nos
uero, etsi olim spiritu caritatis, qui in te est, docti subiectionem
eius abiecerimus erroris, in hoc etiam nunc gratias
agimus, quod haec quae ante credidimus nunc aliis aperire [*] [*]
didicimus uiam facilitatis uberiore sanctitatis tuae sermone
pandente. et alia manu: incolumem beatitudinem tuam nostrique
memorem misericordia dei nostri glorificet in aeternum\'.

Si ergo et iste ita confiteretur in hoc errore se
fuisse aliquando ut hominem praeoccupatum, sed nunc anathematizare
qui haec tenent, quisquis ei non gratularetur tenente
iam illo uiam ueritatis, ipse amitteret uiscera caritatis. nunc
uero parum est, quod se non confessus est ab ea peste liberatum,
sed anathematizauit insuper liberatos, qui eum sic
diligunt, ut etiam ipsum cupiant liberari. in quibus et isti
sunt, qui beneuolentiam suam erga illum significauerunt his
ad me datis litteris suis; nam et ipsum praecipue cogitabant,
cum dicerent hoc se affici. quod tarde illum librum scripserim.
\'siquidem contigit\', inquiunt, \'absentes fieri quosdam, quorum
caecitati ista tam perspicuae ueritatis illustratio deberetur, ad
quos etsi tardius\\ inquiunt, \'non diffidimus propitio deo eandem
gratiam peruenire\'. nomen quippe uel nomina ipsi quoque adhuc
tacenda putauerunt, ut uiuente amicitia error potius moreretur
amicorum.

At nunc si Pelagius deum cogitat, si non est ingratus
eius misericordiae, qui eum ad episcoporum iudicium propterea
perduxit, ut haec anathemata defendere postea non auderet
iamque detestanda et abicienda cognosceret, gratius accipiet
litteras nostras, quando expresso nomine ulcus sanandum [*]

potius aperimus, quam illas, ubi, cum dolorem facere timeremus,
tumorem, quod nos paenitet, augebamus. si autem
mihi fuerit iratus, quam inique irascatur attendat et, ut uincat
iram, tandem aliquando dei postulet gratiam, quam in hoc
iudicio confessus est singulis nostris actibus necessariam, ut
ueram consequatur illo adiuuante uictoriam. quid enim ei
prosunt tantae eius laudes in epistolis epis.coporum, quas pro
se commemorandas uel etiam legendas atque allegandas putauit?
quasi eum haec peruersa sentire omnes qui uehementes et
quodam modo ardentes ad bonam uitam exhortationes eius
audiebant facile scire potuerant.