De Fide et Operibus (10-13)

Quid? si, inquiunt, uirgo nesciens uiro nupserit
alieno? hoc si semper nesciat, numquam ex hoc erit adultera;
si autem sciat, iam ex hoc esse incipit, ex quo cum alieno
uiro sciens cubauerit. sicut in iure praediorum tamdiu quisque
bonae fidei possessor rectissime dicitur, quamdiu se possidere
ignorat alienum, cum uero scierit nec ab aliena possessione [*] [*]
recesserit, tunc malae fidei perhibetur, tunc iuste iniustus
uocatur. absit ergo, ut sensu plane non humano, sed plane
uano sic doleamus, cum flagitia corriguntur, tamquam conubia
dirimantur, maxime in ciuitate dei nostri, in monte sancto
eius, hoc est in ecclesia, ubi nuptiarum non solum uinculum,
uerum etiam sacramentum ita commendatur, ut non liceat
uiro uxorem suam alteri tradere, quod in republica tunc
Romana non solum minime culpabiliter, uerum etiam laudabiliter
Cato fecisse perhibetur. neque hinc modo diutius disputare
opus est, cum et illi, quibus respondeo, non audeant
adfir:uare nullum hoc esse peccatum neque negent esse adulterium,
ne ipsi domino sanctoque euangelio aperte conuincantur
obsistere. sed cum eis placet primum admittendos esse tales
ad percipiendum baptismi sacramentum et ad dominicam mensam,
etiamsi correctionem uoce manifestissima recusauerint;
immo uero nihil eos de hac re prorsus admoneri oportere,
sed postea doceri, ut, si praecepti obseruationem receperint
culpamque correxerint, habeantur in tritico; si autem contempserint,
inter zizania tolerentur: satis ostendunt non se
crimina ista defendere aut, quasi leuia uel nulla sint, agere.
quis enim adulterium bonae spei christianus nullum seu
paruum crimen existimet?

Ordinem tamen, quo haec in aliis uel corrigantur uel
ferantur, de scripturis sanctis se proferre arbitrantur, cum dicunt [*] [*]

apostolos sic egisse et de litteris eorum quaedam testimonia
proferunt, ubi reperiuntur prius insinuasse doctrinam fidei ac
deinde morum tradidisse praecepta. atque hinc intellegi uolunt
fidei tantummodo regulam baptizandis esse insinuandam,
postea uero iam baptizatis etiam uitae in melius mutandae
praecepta tradenda: quasi aliquas apostolorum epistulas legant
ad eos, qui baptizandi sunt, datas, ubi de fide disputauerunt,
et alias ad baptizatos, quibus praecepta de malis cauendis
bonisque instituendis moribus continentur. cum igitur eos ad
baptizatos iam christianos dedisse litteras constet, cur utroque
sermone contextae sunt, et eo scilicet, qui ad fidem, et eo,
qui ad uitam bonam pertinet? an forte iam placet, ut baptizandis
utrumque non demus et baptizatis utrumque reddamus?
quod si absurde dicitur, ergo fateantur apostolos doctrinam
suam ex utroque perfectam suis epistulis indidisse, sed propterea
plerumque insinuasse prius fidem ac deinde quod ad
uitam bonam pertinet subiecisse, quia et in homine ipso, nisi
praecedat fides, uita bona sequi non poterit. quidquid enim
homo ueluti recte fecerit, nisi ad pietatem, quae ad deum est,
referatur, rectum dici non oportet. quodsi arbitrarentur aliqui
stulti et nimis inperiti apostolorum epistulas ad catechumenos
datas, profecto etiam ipsi faterentur nondum baptizatis praecepta
morum, qui fidei congruant simul cum fidei regulis [*]
intimanda: nisi forte ad hanc necessitatem sua nos isti disputatione
conpellunt, ut primas partes epistularum apostolicarum,
ubi de fide loquuntur, catechumenis legendas uelint, posteriores
autem fidelibus, ubi iam praecipitur, quemadmodum christiani
uiuere debeant. quod si stultissimum est dicere, nullum ergo
documentum est huius opinionis ex epistulis apostolorum,
cur ideo arbitremur baptizandos de sola fide, baptizatos autem
de moribus admonendos, quia illi primis partibus litterarum
suarum commendauerunt fidem ac postea consequenter, ut
bene a fidelibus uiueretur, hortati sunt. quamuis enim illud
prius, hoc posterius, saepissime tamen una contextione sermonis
utrumque catechumenis, utrumque fidelibus, utrumque
baptizandis, utrumque baptizatis, siue ut instruantur siue ne
obliuiscantur, siue ut profiteantur siue ut confirmentur, doctrina
sanissima et diligentissima praedicandum est. epistulae itaque
Petri, epistulae Iohannis, de quibus quaedam testimonia commemorant,
addant et Pauli et aliorum apostolorum. ea ratione
accipiendum est, quod aduerterunt prius de fide ac postea de
moribus dici, quam, nisi fallor, apertissime exposui.

Sed in actibus apostolorum Petrus, inquiunt, sic
allocutus est illos, qui uerbo audito baptizati sunt uno die
tria milia, ut eis solam fidem, qua in Christum crederent,
praedicaret. qui cum dixissent: quid faciemus? respondit [*] [*]
eis: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque
uestrum in nomine domini Iesu Christi in remissionem
peccatorum, et accipietis donum spiritus
sancti. cur ergo non aduertunt, quod dictum est: agite
paenitentiam? ibi est enim uitae ueteris spoliatio, ut noua
induantur qui baptizantur. cui autem fructuosa est paenitentia,
quae agitur de mortuis operibus, si in adulterio perseueret
aliisque sceleribus, quibus dilectio mundi huius inuoluitur?

Sed infidelitatis, inquiunt, tantummodo, qua in Christum
non crediderunt, eos uoluit agere paenitentiam. mira praesumptio
— nolo quicquam grauius dicere —, quando eo
audito, quod dictum est: agite paenitentiam, solius
infidelitatis acta dicitur, cum uita mutanda ex uetere in nouam
doctrina euangelica traderetur, ubi utique et illud est, quod
in ea sententia ponit apostolus: qui furabatur, iam non
furetur, et cetera, quibus exsequitur, quid sit deponere
ueterem hominem et induere nouum. in his autem ipsis uerbis
Petri habent, unde admoneri potuissent, si diligenter adtendere
uoluissent. cum enim dixisset: agite paenitentiam, et
baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini
nostri Iesu Christi in remissionem peccatorum,
et accipietis donum spiritus sancti. nobis
enim haec est promissio et filiis nostris et omnibus
qui sunt longe quoscumque uocauerit dominus [*] [*] [*] [*]

deus noster, continuo subiecit qui librum scripsit atque
ait: et ceteris uerbis pluribus testificabatur, .
dicens: eripite uos a saeculo hoc prauo. at illi
auidissime capientes exceperunt uerba et crediderunt
et baptizati sunt; et adiectae sunt illa die
tria milia animae. quis hic non intellegat "ceteris pluribus
uerbis", quae ab scriptore propter longitudinem reticentur,
id egisse Petrum, ut eriperent se ab hoc saeculo prauo,
quandoquidem ipsa sententia breuiter indita est, cui persuadendae
uerbis pluribus Petrus instabat? ipsa quippe summa
posita est, cum dictum est: eripite uos a saeculo hoc
prauo; uerbis autem pluribus, ut hoc fieret, testificabatur
Petrus. in his uerbis erat mortuorum operum condemnatio,
quae nequiter agunt huius saeculi dilectores, et commendatio
uitae bonae, quam teneant atque sectentur, qui se ab hoc
prauo saeculo eripiunt. iam itaque, si placet, adfirmare conentur
eum se eripere ab hoc saeculo prauo, qui tantummodo credit
in Christum, etiamsi in flagitiis quibus uoluerit perseueret
usque ad professionem adulterii. quod si dicere nefas est,
audiant baptizandi non solum quid credere debeant, sed etiam 1
quemadmodum se ab hoc prauo saeculo eripiant. ibi enim
necesse est, ut audiant quemadmodum credentes uiuere debeant.