Du Duabus Animabus (9-12)

Omni modo igitur cum pateret non posse ullas animas
ab eo auctore separari, a quo lux ista non separaretur, iam
quicquid adferrent, non acciperem admoneremque potius, ut
eos mecum sequi mallent, qui omne, quicquid esset, quoniam
esset, in quantumcumque esset, ex uno deo esse praedicarent.
Recitarent aduersum me uoces illas euangelicas: uos propterea
non auditis, quia non estis ex deo; uos ex
patre diabolo estis. ego quoque contra recitarem: omnia
per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil,
et illud apostoli: unus deus, ex quo omnia, et unus dominus
Iesus Christus, per quem omnia, et iterum eiusdem
apostoli: ex quo omnia, per quem omnia, in quo
omnia, insi gloria, hortarerque homines — si tamen homines
inuenirem —, nihil nos iam quasi conperisse praesumeremus,
sed quaereremus potius magistros, qui sententiarum istarum,
quae nobis inter se pugnare uiderentur, pacem concordiamque
monstrarent. non in una atque eadem auctoritate scripturarum
cum alibi sonaret: omnia ex deo, et alibi: uos non estis
ex deo, quoniam libros temere condemnare nefas esset, quis
non uideret peritum doctorem, cui quaestionis huius solutio
nota esset, inueniendum fuisse? qui profecto si esset bonus [*] [*]

intellector et. ut diuinitus dicitur, homo spiritalis. quoniam
necessario faueret ueris rationibus, quas de intellegibili sensibilique
natura, quantum potui, tractaui atque disserui. immo
eas ipse multo melius et ad docendum aptius aperiret. nihil
ab eo aliud de hac quaestione audiremus, nisi quemadmodum
fieri posset, ut et nullum animarum genus non esset ex deo,
et recte tamen peccatoribus et infidelibus diceretur: non
estis ex deo. nam et nos fortasse inplorato in auxilium deo
facile uidere possemus aliud esse uiuere, aliud peccare. et
quamquam uita in peccatis in conparatione iustae uitae mors
appellata sit. utrumque tamen in homine uno posse inueniri,
ut simul sit uiuus atque peccator. sed quod uiuus, ex deo,
quod peccator. non ex deo. in qua diuisione utimur ea parte
de duabus, quae nostrae sententiae conpetit, ut, cum dei conditoris
omnipotentiam insinuare uolumus, etiam peccatoribus
dicamus. quod ex deo sint — dicimus enim his, qui aliqua
specie continentur, dicimus animantibus, dicimus rationalibus,
dicimus postremo, quod ad rem maxime adtingit, uiuentibus,
quae omnia per se ipsa diuina sunt munera-, cum autem malos
arguere propositum est. recte dicimus: non estis ex deo.
dicimus enim se a ueritate auertentibus, infidelibus, facinorosis.
flagitiosis, et quod nomine uno totum continet, peccatoribus:
quae rursus omnia ex deo non esse quis dubitet? itaque
Christus peccatoribus id ipsum, quod peccatores erant et sibi
non credebant, coarguens, quid mirum si ait: non estis ex [*] [*]
deo. ex alia parte illa salua manente sententia quod omnia
per ipsum facta sunt, et: omnia ex deo. nam si Christo
non credere, Christi aduentum repudiare. Christum non recipere
certum indicium esset animarum, quae non sunt dei.
et ideo dictum esset: uos propterea non auditis. quia
non estis ex deo, quomodo uera esset uox illa apostoli in
ipso euangelii memorabili principio, qua dictum est: in sua
propria uenit et sui eum non receperunt? unde sui. si
non receperunt? aut unde ideo non sui. quia non receperunt?
nisi quia homines peccatores, eo quod sunt homines. ad deum.
eo uero, quod peccatores, ad diabolum pertinent. hic ergo
partem naturae tenuit qui ait: sui eum non receperunt.
ille uoluntatis qui ait: non estis ex deo. euangelista enim
dei opera commendabat. Christus hominum peccata cohercebat.

Hic fortasse quis dicat: unde ipsa peccata et omnino
unde malum? si ab homine, unde homo? si ab angelo. unde
angelus ? quos ex deo esse cum dicitur. quamuis recte uereque
dicantur, uidentur tamen inperitis et minus ualentibus acriter
res abditas intueri quasi per quandam catenam ad deum mala
et peccata conecti. hac in quaestione illi regnare se putant,
quasi uero interrogare sit scire. utinam id esset: nemo me
scientior reperiretur. sed nescio quomodo saepe in altercando
magnae quaestionis propositor personam magni doctoris ostentat [*] [*]

plerumque ipse ipso. quem tenet, in eo, de quo terret, indoctior.
itaque isti multitudini se praeferendos arbitrantur, quia
priores interrogant. quod cum multitudine ignorant. sed si eo
tempore, quo cum eis me, non sicut iam diu ago, egisse nunc
paenitet, mihi has rationes depromenti hoc obiecissent, dicerem:
quaeso. interim mecum cognoscite, quod facillimum est, si
nihil potest fulgere sine deo, multo minus posse aliquid uiuere
sine deo, ne in tantis monstris opinionum remaneamus, ut
nescio quas animas uitam non ex deo habere praedicemus. sic
enim fortasse continget, ut id quod mecum ignoratis, id est
unde sit malum, uel simul uel quolibet ordine aliquando discamus.
quid ? si enim cognitio summi mali sine summi boni
cognitione contingere homini non potest? non enim nossemus
tenebras, si in tenebris semper essemus; sed lucis notitia
contrarium suum non siuit incognitum. summum autem bonum
id est, quo superius esse nihil potest; deus autem bonum et
deo superius nihil est: deus igitur summum bonum. cognoscamus
ergo deum atque ita nos illud, quod praepropere
quaerimus, non latebit. mediocrisne tandem negotii uel meriti
cognitionem dei esse arbitramini? quod enim nobis aliud
praemium quam uita aeterna promittitur, quae dei cognitio
est? ait enim magister deus: haec est autem uita aeterna,
ut cognoscant te solum et uerum deum et quem [*] [*]
misisti Iesum Christum. etenim anima quamuis sit inmortalis,
tamen quia mors eius rite dicitur a dei cognitione auersio,
cum se conuertit ad deum. meritum est aeternae uitae consequendae,
ut sit aeterna uita, sicut dictum est, ipsa cognitio.
conuerti autem ad deum nemo, nisi ab hoc mundo se auerterit,
potest. hoc ego mihi arduum et difficillimum sentio;
uobis si facile est, ille ipse deus uiderit. ego uellem credere,
nisi me moueret, quod cum iste mundus, a quo nos auertere
iubemur, uisibilis sit dixeritque apostolus: ea quae uidentur,
temporalia sunt; quae autem non uidentur, aeterna
sunt, uos plus istorum oculorum quam mentis iudicio tribuitis,
apud quos nullam esse fulgentem pennam, quae non
ex deo fulgeat, et esse uiuentem animam, quae non ex deo
uiuat, praedicatur et creditur. haec et similia uel illis etiam
dicerem uel mecum ipse reputarem. possem namque deum
omnibus, ut dicitur, uisceribus deprecans et scripturis, quantum
licebat, intentus etiam tunc fortasse talia uel dicere uel, quod
saluti sat erat, cogitare.

Sed me duo quaedam maxime, quae incautam illam
aetatem facile capiunt, per admirabiles adtriuere circuitus:
quorum est unum familiaritas nescio quomodo repens quadam
imagine bonitatis tamquam sinuosum aliquod uinculum multipliciter
collo inuolutum, alterum, quod quaedam noxia uictoria
paene mihi semper in disputationibus proueniebat disserenti
cum inperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque
posset, defendere molientibus christianis. quo successu [*] [*] [*] [*]

creberrimo gliscebat adulescentis animositas et inpetus suos in peruicaciae
magnum malum inprudenter urgebat. quod altercandi
genus quia post eorum auditionem adgressus eram, quicquid
in eo uel qualicumque ingenio uel aliis lectionibus poteram,
solis illis libentissime tribuebam. ita ex illorum sermonibus
ardor in certamina, ex certaminum prouentu amor in illos
cotidie nouabatur. ex quo accidebat, ut quicquid dicerent,
miris quibusdam modis, non quia sciebam, sed quia optabam
uerum esse, pro uero adprobarem. ita factum est, ut quamuis
pedetemtim atque caute, tamen diu sequerer homines nitidam
stipulam uiuenti animae praeferentes.

Uerum esto: non poteram illo tempore sensibilia haec
ab intellegibilibus, carnalia scilicet ab spiritalibus diiudicare
atque discernere. non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam
etiam consuetudinis. non ullorum denique meritorum non
enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem
ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum
iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit?

Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis
humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum
studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam
tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti,
utrum eis peccasse uideretur, de cuius dormientis manu [*]

scripsisset alius aliquid flagitiosum. omnes quis dubitet ita fuisse
negaturos illud esse peccatum, ita reclamaturos, ut etiam
succenserent fortasse, quod tali eos rogatione dignos putarim ?
a quibus ego, quoque modo poteram. reconciliatis et in consilium
restitutis peterem, ut me aliud tam manifestum, tam
in omnium cognitione positum interrogantem non moleste
ferrent. tunc quaererem: si non dormientis, sed scientis manu,
qui membris tamen ceteris uinctus atque constrictus esset,
quisquam ualentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia
id nosset. quamuis omnino noluisset, ullo peccati nomine
teneretur. et hic mihi omnes mirantes, quod talia sciscitarer,
sine cunctatione responderent nihil etiam istum omnino peccasse.
quid ita ? quia de quo nesciente uel resistere non
ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo
modo potest. atque id ipsum cur ita esset, si in illis hominibus
naturam ipsam percontarer humanam, facile peruenirem
ad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens
ille iam sciret, quid alius de manu eius facturus esset, et
de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno
dederet, ut aliquem iurando falleret, num ei quicquam somnus
ad innocentiam suffragaretur ? quid aliud illi quam nocentem
hominem pronuntiarent ? quid? si et ille uolens uinctus est,
ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei
tandem, ut peccato careat. illa uincula profuerunt? quamquam
his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens, [*] [*]
quid tunc fieret. omnino nesciret. numquidnam igitur dubitandum
est, quin peccasse ambo iudicarentur ? quibus concessis
colligerem nusquam scilicet nisi in uoluntate esse peccatum,
cum mihi auxiliaretur etiam illud, quod iustitia peccantes
tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere
nequiuerint.