De Continentia (15-16)

Sunt et hi, qui eo modo in excusatione peccatorum
suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si
displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima
utique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse
permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione
liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae
accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam
debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae,
ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et
peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam
suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut
caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista,
si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per
hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi
ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non
esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit
mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum
est enim, sicut scriptum est, solidus cibus,
in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omnipotentiam
dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis
uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens
bonitas eius, ut etiam de malis possit facere bona, siue [*] [*]
ignoscendo siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando
atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque
ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima
nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius
eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis
facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis
debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus:
subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt
suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo
etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua
licet illi mala patiantur, facit tamen ille quod bonum est.
non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et
utique sicuti iniustum est peccatum, ita iustum est peccati
supplicium.

Non autem potestas deo defuit talem facere hominem,
qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere, cui
adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens,
illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum
non peccare et postea iustum praemium non posse peccare.
nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino
peccare non possint. tales habet quippe etiam nunc angelos
suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando
fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in
huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes
futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens [*] [*]

enim deus, qui operatur etiam bona de nostris malis, qualia
dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? multa de bono
usu mali copiosius possunt et subtilius disputari; sed neque
hoc isto sermone suscepimus et eius nimia uitanda est
longitudo.