De Natura et Origine Animae (2.21-3.2)

Quamobrem quid te iste docuerit et unde gratias
egeris, nondum scio. manet quippe illa quaestio, sicut erat, in
qua quaeritur de animarum origine, utrum illas deus ex propagine
illius unius, quam primo insufflauit homini, an ex flatu suo, sicut
primo homini, det, faciat, fingat hominibus, quas eum dare, facere,
fingere fides christiana non dubitat. quam quaestionem iste cum
soluere conaretur nec uires suas intueretur, destruens animarum
propaginem et asserens \'eas puras ab omni contagione peccati\' non
de nihilo, sed \'de se ipso insufflare creatorem\' et naturam dei mutabilitatis
obprobrio, quod necesse non fuerat, infamauit et, dum uult
reddere rationem, ne deus credatur iniustus, si puras ab omni peccato
animas, etiam illas, quas christiana regeneratione non redimit,
uinculo peccati originalis innectit, ea dixit quae te nolo docuerit.
tantum enim salutis et felicitatis non baptizatis paruulis tribuit,
quantum nec Pelagiana heresis potuit. et tamen de tot milibus paruulorum,
qui nascuntur ex impiis et inter impios moriuntur, non quibus
homines per baptismum, cum uelint, subuenire non possunt, sed
de quibus baptizandis nemo potuit uel poterit cogitare nec quisquam
pro eis obtulit uel oblaturus est sacrificium, quod iste etiam
pro non baptizandis censuit offerendum, quid diceret non inuenit.
de quibus si fuerit interrogatus, eorum animae quid meruerint, ut
illas deus nec abluendas baptismo nec expiandas Christi corporis et
sanguinis sacrificio et in aeternum damnandas carni inseruerit peccatrici,
aut omnino haerebit et ei nostra cunetatio uel sero placebit
aut simul pro omnibus paruulis, qui toto orbe terrarum sine christiano
baptismate moriuntur, etiam eorum nominibus tacitis, quoniam
nesciuntur in ecclesia Christi, non incorporatis corpori Christi
offerendum corpus Christi esse censebit. [*] [*]

Absit a to, îratrr, ut haec tibi placeant, absit, ut ista .
uel didieisse gaudeas uel docere praesumas; alioquin longe melior
inuenietur ipse quam tu, quia in exordio primi sui libri modeste
atque humiliter praelocutus est dicens: cum tibi parere desidero,
notam praesumtionis incurri; et paulo post: quando quidem, inquit,
nec mihi ipse sim credulus ea quae dixero posse probari studeamque
semper etiam propriam sententiam non tueri, si inprobabilis delegatur,
et sit mihi cordi proprio damnato iudicio meliora magis et quae sint
ueriora sectari. nam ut est optimi propositi laudandique consilii
facile ad veriora transduci, ita inprobi obstinatique iudicii est nolle
citius ad tramitem rationis inflecti. haec quippe ille si ueraciter
dixit atque ut locutus est sentit, magnae profecto spei animum
gerit. item in fine libri secundi: nec putes, inquit, ad inuidiam
tuam forsitan reuocandum, cum in tua dictorum meorum constituam
potestate indicium. ac ne forte cuiusquam curiosi lectoris obtutus inter
inlitas fibras elementorum uestigia remanentia sollicitent et offendant,
contextam paginae seriem pollice seuero discerpe meque huius censionis
experte puni atramenta quae indigna eloquia signauerunt, ne hac occasione
et tuum erga me iudicium, quo mihi uehementer indulges, et
meae quae latebant ineptiae rideantur.

Isto igitur cum ille suos libros et initio praemuniuerit
et termino communiuerit atque tuis humeris inposuerit onus religiosum
correctionis et emendationis suae, hoc apud te inueniat quod
petiuit, ut emendes eum iustus in misericordia et arguas cum ; oleum
autem peccatoris, quo inpinguetur caput eius, absit a manibus atque [*] [*]
. osculis tuis, id est assentatio indecens adulantis deceptoria lenitudo
blandientis. quodsi emendare neglegis cum uideas emendandum,
aduersus earitatem facis; si autem tibi emendandus propterea non
uidetur, quia putas eum recte ista sensisse, aduersus ueritatem sapis.
et ideo ille melior, qui emendari est paratior, si non defuerit emendator,
quam tu, si uel sciens inridenter contemnis errantem uel
nesciens pariter sectaris errorem. omnia itaque in eisdem libris ad
te scriptis et tibi traditis sobrie uigilanterque considera, et plura
quam ego inuenies fortasse culpanda. et quaecumque ibi sunt adprobanda
atque laudanda, si quid in eis reuera forsitan ignorabas
atque isto disserente didieisti, euidenter profitere quid illud sit, ut
de hoc te gratias egisse, non de his quae illic inprobanda tam multa
sunt, omnes nouerint, qui uel recitante illo tecum simul audierunt
uel eosdem postea libros legerunt, ne in eius ornato eloquio tamquam
in pretioso poculo te inuitante etsi non bibente uenenum
bibant, si tu quid inde biberis et quid non biberis nesciunt et propter
laudem tuam omnia illic bibenda salubriter arbitrantur. quamuis
et audire et legere et quae dicta sunt haurire memoria quid est nisi
bibere? sed praedixit dominus de fidelibus suis, quod etsi mortiferum
quid biberint, non eis nocebit. ac per hoc qui
eum iudicio legunt et secundum regulam fidei adprobanda adprobant
et inprobant inprobanda, etiamsi commendant memoriae quae inprobanda
dicuntur, nulla uenenata sententiarum prauitate laeduntur.
haec me grauitatem et religionem tuam siue mutua siue praeuia
caritate monuisse uel commonuisse minime paenitebit domino miserante,
quomodolibet accipias, quod tibi praerogandum putaui.
agam uero uberes ei gratias, de cuius misericordia saluberrimum
est fidere, si ab his prauitatibus et erroribus, quos ex libris huius [*] [*]
hominis ostendere his litteris potui, alienam atque integram fidem
tuam uel inuenerit epistula ista uel fecerit.

Quod mihi ad te scribendum putaui, hoc prius cogites,
fili dilectissime Victor, uolo, si te contemnerem, nequaquam id me
fuisse facturum. nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut
propterea te existimes adprobatum, quia cernis non fuisse contemtum;
non enim sequendum, sed corrigendum te diligo. et quoniam
nec corrigi posse despero, nolo mireris me contemnere non posse
quem diligo. si enim te, antequam nobis eommunieares, diligere
debui, ut esses catholicus, quanto magis te iam communicantem
diligere debeo, nc sis nonus hereticus et ut sis talis catholicus, cui
resistere nullus possit hereticus! quantum enim adparet ex donis
ingenii, quae iam tibi largitus est detis, profecto sapiens eris, si te
non esse credideris, atque ut sis ab illo qui facit sapientes pie, subpliciter
instanterque poposceris et malueris errore non decipi quam
errantium laudibus honorari. [*] [*]

Prius me in libris tuis titulus tui nominis pro te sollicitum
reddidit. cum enim quis esset Vincentius Victor ab eis qui te
nouerant et forte aderant requisissem, audiui te fuisse Donatistam
uel potius Rogatistam, nuper autem communicasse catholicae. et
cum gauderem tantum, quantum de his solemus, quos ab illo errore
liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod
ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse
apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod
me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium,
quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est,
adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob
hoc illius nomen tuum uolueris esse cognomen. nec defuerunt qui
dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio qua
uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum
agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda,
quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si
uerum est, iam te illa dicere potuisse non miror, quae, si patienter
auscultes ammonitioni meae et eos libros catholica mente consideres
atque pertractes, te dixisse procul dubio paenitebit: ille quippe qui
se, sicut eum prodit apostolus, transfigurat in angelum
lucis, in eum tibi transfiguratus est, quem tu fuisse uel esse tamquam
lucis angelum credis. et eo quidem modo minus ad decipiendos
catholicos ualet, quando se non in lucis angelos, sed in hereticos
transfigurat; sed te ab eo falli iam eatholieum nollem. crucietur
ergo te didicisse quae uera sunt: quanto magis laetatus fuerat se tibi
persuasisse quae falsa sunt! ut autem non diligas hominem mortuum,
cuius dilectio tibi obesse potest, prodesse illi non potest, hoc breue
intuearis ammoneo, quod utique ille non est sanctus et iustus, si tu [*] [*]
hereticorum Donatistarum uel Rogatistarum laqueos cuasisti; si
autem illum sanctum et iustum arbitraris, tu communicando catholicis
interisti. profecto enim tc catholicum fingis, si animo illud es
quod erat ille quem diligis. et nosti quam terribiliter scriptum sit,
quod spiritus sanctus disciplinae fugiet fictum.
si autem ueraciter communicans non te catholicum fingis, quid adhuc
hereticum mortuum sic diligis, ut eius uelis te iactare adhuc
nomine, cuius iam non teneris errore? nolumus te habere tale cognomentum,
tamquam sis heretici mortui monumentum; nolumus talem
titulum habere librum tuum, qualem falsum esse dieeremus, si in
eius sepulcro legeremus. non enim Vincentium uictorem scimus esse.
sed uictum; et utinam fructuose, sicut te uinei nolumus ueritate!
astute autem putaris et callide, cum libros tuos, quos credi cupis
illo tibi reuelante dictatos, appellas Vineentii Victoris, non tam Vincentium
te quam illum uoeari noluisse Victorem, uelut tibi reuelando
quae scriberes uicisset errorem. ut quid tibi ista, fili? esto potius
uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat spiritus sanctus et nihil
tibi possit prodesse Vincentius. in quem se ad te fallendum transfigurauit
malignissimus spiritus; eius quippe sunt illa qualibet tibi
fraude persuasa. quae si ammonitus pia humilitate et catholica pace
correxeris, errores fuisse iudicabuntur studiosissimi iuuenis emendari
potius quam in eis remanere cupientis. si autem pro eis tibi etiam
contentionem - quod absit.! — persuaserit peruicacem, iam tamquam
heretica dogmata cum suo necesse erit auctore damnari, cura scilicet
pastorali et medicinali, priusquam per incautum uulgus serpant dira
contagia, cum dilectionis non ueritate, sed nomine salubris neglegitur
disciplina.