De Natura et Origine Animae (2.16-2.20)

Verum tamen iste in sui comparatione qualis posterius
apparuit tolerabilius adhuc errat. nam uelut paenituerit
eum — non quod debuit paenitere, id est quod ausus fuerit
asserere non baptizatis relaxari originale peccatum atque indulgentiam
dari omnium peccatorum, ut in paradisum, hoc est
locum tantae felicitatis, mittantur et beatas mansiones in
domo dei patris habere mereantur, sed illud eum potius paenituerit,
quod eis minoris beatitudinis extra regnum caelorum
concesserit sedes —, adiunxit atque ait: aut si forte quispiam
reluctetur latronis animae uel Dinocratis interim temporarie conlatum
paradisum — nam superesse illis adhuc in resurrectione
praemium regni caelorum quamquam sententia illa principalis obsistat,
quia qui non renatus fuerit ex aqua et spiritu
sancto, non intrabit in regnum caelorum -, [*] [*]
tamen teneat etiam meum in hac parte non inuidentis assen.
sum, modo misericordiae praescientiaeque diuinae et effectum amplificet
et affectum. haec uerba in secundo libro eius lecta descripsi.
numquid in hac causa erroris audaciam, temeritatem, praesumtionem
habere quispiam posset ampliorem? ipse sententiam dominicam
recordatur, ipse commemorat, ipse suis litteris interponit,
ipse dicit: quamquam sententia illa principalis obsistat,
quia qui non renatus f uerit e x aqua et spiritu
sancto, non intrabit in regnum caelorum, et audet
tamen suae censurae leuare ceruicem contra sententiam principalem
! teneat, inquit, etiam meum non inuidentis assensum, qui
dicit animas non baptizatorum temporarie mereri paradisum —
propter has enim latronem atque Dinocratcm tamquam prae.
scribendo uel potius praeiudicando commemorat —, in resurrectione
autem in meliora transferri et regni caelorum percipere praemium,
quamquam sententia, inquit, principalis obsistat. iam ergo ipse
considera, quaeso te, frater, quisquis cuipiam praebet assensum
aduersus auctoritatem sententiae principalis, quam sententiam
merebitur principis!

Nouellos hereticos Pelagianos iustissime conciliorum
eatholicorum et sedis apostolicae damnauit auctoritas, co quod
ausi fuerint non baptizatis paruulis dare quietis et salutis salutis
etiam praeter regnum caelorum. quod ausi non fuissent, nisi
negarent eos habere originale peccatum, quod opus esset absolui
per baptismatis sacramentum. iste autem sicut catholicus dicit
paruulos originali obstrictos esse peccato et tamen eos ab huiusmodi
uinculo sine lauacro regenerationis absoluit et post mortem
in paradisum misericors mittit, post resurrectionem ucro etiam
in regnum caelorum misericors introducit. talis sibi Saul misericors
uisus est, quando pepercit regi quem deus praecepit occidi; [*] [*]

sed merito inoboediens misericordia uel misericors inoboedientia
reprobata atque damnata est, ut caueat homo, ne ab illo misericordiam
mereatur homo contra eius sententiam, a quo factus est
homo. intonat per os proprii corporis ueritas: si quis non
renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest
introire in regnum dei. atque ut ab hac sententia
exceptos martyres faciat, quibus contigerit ante pro Christi
nomine occidi quam Christi baptismate dilui, dicit alio loco:
qui perdiderit animam suam propter me,
inucniet eam. et ne cuiquam, qui non renatus fuerit
christianae fidei lauacro, promittatur peccati originalis abolitio,
clamat apostolus: per unius delictum in omnes
homines ad condemnationem. contra quam condemnationem
dominus unum esse ostendens salutis auxilium:
qui crediderit, inquit, et baptizatus fuerit,
saluus erit; qui autem non crediderit, condemnabitur.
cuius mysterium credulitatis in paruulis per
eorum responsionem a quibus gestantur inpletur, ne, si factum non
fuerit, eant ex uno omnes in condemnationem. et tamen contra
tam mahifestas uoces, quas concinit ueritas, procedit in medium
magis uaecors quam misericors uanitas et dicit: non solum non
eunt in damnationem paruuli, etsi nullum eos christianae fidei
lauacrum a uinculo peccati joriginalis absoluat, uerum etiam felicitate
paradisi post mortem interim perfruuntur, post resurrectionem autem
etiam regni caelorum felicitatem possidebunt. haec iste contra catholicam
fundatissimam fidem numquid dicere auderet, si quaestionem
soluendam de animae origine uires suas excedentem suscipere non
auderet ?

Horrendis est enim coartatus angustiis ab eis qui
dicunt: cur deus animam tam iniusta animaduersione multauit, ut [*] [*]
in corpus eam peccati relegare uoluerit, cum consortio carnis peccatrix
esse incipit, quae peccatrix esse non potuit? utique enim dicunt:
\'non potuit anima esse peccatrix, nisi eam deus miscuisset carnis
consortio peccatricis.\' qua ergo iustitia id fecerit deus, cum iste
inuenire non posset — maxime propter aeternam damnationem
morientium paruulorum, quibus non baptizatis expiatum non
fuerit originale peccatum —, cur itaque deus iustus et bonus parunlorum
animas, quibus praesciuit non subuenturum christianae
gratiae sacramentum, ab omni noxa propaginis liberas mittendo
in corpus quod ex Adam trahitur uinculo peccati originalis obstrinxerit
atque isto modo reas aeternae damnationis effecerit, cum
inuenire non posset nec uellet dicere etiam ipsas ex illa ulla originem
trahere peccatricem, maluit per naufragium miserabile exire quam
temerarium cursum uelis depositis et remis suae disputationis inhibitis
prouida deliberatione frenare. uiluit quippe iuueni senilis nostra
cunctatio, quasi huic molestissimae ac periculosissimae quaestioni
magis fuerit impetus eloquentiae quam consilium prudentiae necessarium.
ut praeuidit etiam hoc ipse, sed frustra; nam haec sibi uelut
ab aduersariis propositurus obiecta: exhinc alia, inquit, substruuntur
obprobria querulis murmurationibus oblatrantum et exhinc
quasi quodam turbine identidem inter immania saxa conlidimur. his
praedictis quaestionem supra dictam scopulosissimam sibi proposuit,
ubi a fide catholica naufragauit, nisi refecerit paenitendo quod
fregit. illum ego turbinem atque illa saxa deuitans nauem illis committere
nolui et de hac re ita scripsi, ut rationem potius cunctationis
meae quam temeritatem praesumptionis ostenderem. quod opusculum [*] [*] [*] [*]
meum cum apud te inuenisset, inrisit seque illis cautibus
animosiore impetu quam consultiore commisit. sed quo cum praefidentia
ista perduxerit, puto quod nunc uideas; uberius autem ago
deo gratias, si et antea iam uidebas. cum enim nollet cohibere praecipitem
cursum propter ancipitem excursum, miserabilem inuenit
incursum asserens deum paruulis sine christiana regeneratione defunctis
et modo paradisum et postea regnum conferre caelorum.

Scripturarum uero testimonia quaecumque posuit,
quibus animas deum non ex illius primae propagine adtraherc, sed
sicut ipsam primam suas quibusque singulis insufflare uelut probare
conatus est, ita sunt, quod ad istam quaestionem adtinet. incerta
et ambigua, ut etiam aliter accipi quam ipse uult facillime possint.
quod iam in eo libro, quem scripsi ad amicum nostrum, cuius commemorationem
superius feci, satis, quantum existimo, demonstraui.
testimonia quippe ipsa quae adhibuit, ubi legitur deus animas uel
dare uel facere uel fingere, unde illas det uel unde faciat sine fingat
non ostendunt: utrum ex propagine illius primae an insufflando
sicut illam primam. iste autem ex eo ipso, quod legitur animas
deus dare siue facere siue fingere, iam putat animarum negatam
esse propaginem, cum deus eadem scriptura teste etiam corpora
det sine faciat siue fingat, quae tamen ab illo ex propagine seminis
dari, fieri, fingi nemo ambigit.

Item quod scriptum est ex uno sanguine deum fecisse
omne genus hominum uel quod ait Adam: hoc nunc os
ex ossibus meis et caro de carne mea, quia neque
ibi dictum est \'ex una anima\' neque hic \'anima de anima mea\', putat
negari animas filiorum ex parentibus uel illius mulieris ex uiro;
quasi uero, si non \'ex uno sanguine\', sed \'ex una anima\' diceretur.
aliud quam totus homo intellegeretur nec corporis propagatio
negaretur. sic etiam si dictum esset: \'anima de anima mea,\' non [*] [*]

utique negaretur caro, quam de illo exemtam fuisse constabat; a
parte enim totum sicut etiam a toto partem plerumque scriptura
significat. nam certe si non \'ex uno sanguine\' sed ex uno
homine\' illo loco scriptum esset institutum esse genus humanum,
unde iste adhibuit testimonium, non praeiudicaret istis qui neg-ant
animarum propaginem, quamuis non sola anima nec sola caro, sed
utrumque sit homo. responderent enim a toto partem, id est ab
homine solam hominis carnem, scripturam significare potuisse. sic
ergo et hi qui defendunt animarum propaginem illud quod dictum
est\' ex uno sanguine\' per sanguinem scilicet hominem, id est
a parte totum, significatum esse contendunt. sicut enim uidetur
illos iuuare quod dictum est \'ex uno sanguine\' nec dictum
est \'ex uno homine\', sic uidetur et istos iuuare quod dictum est:
per unum hominem peccatum intrauit in
mundum et per peccatum mors et ita in
omnes homines pertransiit, in quo omnes
peccauerun t, nec dictum est \'in quo omnium caro
peccauit\'. itemque sicut illos uidetur iuuare quod dictum est:
hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne
m e a, quia pars est dicta, non totum, sic iterum istos, quodibi
continuo sequitur: haec uocabitur mulier, quoniam
de uiro suo sumta est. debuit enim dici aiunt
\'quoniam de uiro suo caro eius sumta est\', si non tota
mulier, id est cum anima. sed sola caro sumeretur ex uiro.
porro autem utrisque auditis qui sine studio partium iudieat.
uidet profecto nec contra istos qui propaginem animarum
defendunt proferenda illa testimonia ubi pars nominatur, quia
potuit scriptura significare illic a parte totum — sicut
uerbum caro factum est cum legimus, non utique
carnem solam, sed hominem totum intellegimus —, nec contra illos
qui propaginem animarum destruunt ista proferenda, ubi non pars
hominis, sed totum commemoratur, quia potuit ibi scriptura a toto
partem significare, sicut sepultum confitemur Christum, cum caro [*] [*] [*]
eius sola sepulta sit. ac per hoc propaginem animarum nec temere
astruendam nec temere destruendam dicimus, sed ammonemus alia
testimonia esse quaerenda, quae non inueniantur ambigua.