Contra Secundinum (1-5)

Tua in me beneuolentia, quae adparet litteris tuis, grata
mihi est . sed quam te redamari a me oportet amantem me,
tam tristis sum, quod tenaciter inhaesisti suspicionibus falsis
partim aduersus me, partim aduersus ipsam, quae mutari non
potest, ueritatem. sed quod de animo meo non uerum sentis,
facile contemno; hoc enim sentis, quod etsi in me non
agnosco, fieri tamen potest, ut sit in homine. ergo etiamsi
erras in me, non tamen ita erras, ut me de hominum numero
eximat tua opinio, quia id de me credis, quod fieri potest in
animo humano, etiamsi non sit factum in animo meo. non
igitur opus est, ut tibi hanc suspicionem magnopere coner
auferre. non enim spes tua pendet ex me aut bonus esse non
poteris, nisi ego fuero. senti de Augustino quicquid libet,
sola me in oculis dei conscientia non accuset. quod enim ait
apostolus, mihi minimum est, ut a uobis iudicer aut
ab humano die. ego autem uicem tibi non rependam, ut de
tua mente aliquid existimare in malam partem audeam, quod
intueri non ualeo. nec dico, quod me subdole lacerare uolueris,
sed tantum de te opinor, quantum de te indicas uerbis. quamobrem
etsi non bona de me suspicatus sis, quod carnali timore [*]

alicuius incommoditatis, quae de uestra societate mihi accidere
poterat, haeresim Manichaeorum reliquerim, uel cupiditate
honoris, quem in catholica adeptus sum, tamen non de
te uicissim male sentiens credo esse beneuolam suspicionem
tuam et hoc non criminandi causa, sed corrigendi studio
scripsisse te existimo. si autem mihi adcommodares credendi .
beneuolentiam, quoniam latebras animi mei arguis, quas utique
promere ad oculos tuos et demonstrare non possum, .
facile de ipso mutares sententiam et nolles amplius temere
adfirmare, quod nescis.

Ego enim fateor, timore Manichaeos deserui, sed timore
illorum uerborum, quae per apostolum Paulum prolata sunt:
spiritus, inquit, manifeste dicit, quia in nouissimis
temporibus recedent quidam a fide, adtendentes spiritibus
seductoribus et doctrinis daemoniorum in
hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes
conscientiam suam, prohibentes nubere, abstinentes
a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum
actione fidelibus et his, qui cognouerunt ueritatem.
omnis enim creatura dei bona est, et nihil.
abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur.
quibus uerbis etsi alios quoque fortasse haereticos, tamen maxime
Manichaeos breuiter aperteque descripsit, hoc ergo timore,
cum in puerili ingenio serius saperem, me ab illa societate
diuulsi; amore quoque honoris arsisse me fateor, ut inde
discederem, sed illius honoris, de quo idem dicit apostolus:
gloria autem et honor et pax omni operanti bonum.
quis autem operari bonum conabitur, qui non in uoluntate [*] [*]

mutabili, sed in natura incommutabili malum esse putauerit?
unde et ipse dominus eis, qui bona se loqui arbitrabantur,
cum essent mali, aut facite, inquit, arborem bonam et
frustum eius bonum aut facite arborem malam et
fructum eius malum. malis uero iam mutatis in bonum
apostolus ait: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc
autem lux in domino. sed, si non uis mihi de animo meo
credere, existima ut libet; tantum de ipsa ueritate caue quid
sentias. temptatio te non adprehendat nisi humana. humanus
enim error est, ut id factum esse in animo meo credas, quod
fieri potuit. etiam si non est factum; cum uero sacrilegam
et non solum falsissimam, sed etiam fallacissimam fabellam
Persicam non de quolibet homine, sed de summo deo mendaciis
contaminatissimis contextam atque confictam putas esse
ueritatem, non est hoc modo praetereundum neque tanta mors
animae contemnenda. est enim, quod tecum agi possit, quia
non sicut de animo meo nihil amplius possum dicere, nisi
ut credas mihi; quod si nolueris, non inuenio, quod faciam .
ita -etiam cum de ipsa luce animorum, quam rationales mentes
quanto puriores, tanto tranquillius intuentur, falsum aliquid
existimas, non tibi potest, si patienter audias, demonstrari,
quam sit remotissimum a ueritate, quod sentis. sicut enim
sensum oculi tui sentire non possum nec tu mei, sed tantum- .
modo nobis de hac re credere uel non credere possumus,
illam uero speciem, quae utriusque nostrum oculis uisibilis
subiacet, inuicem nobis ualemus ostendere: sic de [*] [*]
adfectionibus animorum nostrorum. quas proprias habemus, credamus
nobis, si placet; si autem non placet, non credamus . rationem
autem ueritatis, quae nec mea nec tua est, sed utrique nostrum
ad contemplandum proposita, posita peruicaciae caligine serenatis
mentibus pariter adtendamus.

Nec alia documenta tibi proferam. quibus Manichaei
error adparet, quam ex epistula tua. scribis habere te et
agere gratias ineffabili ac sacratissimae maiestati
eiusque primogenito, omnium luminum regi, lesu
Christo. dic mihi quorum luminum sit rex Iesus Christus?
eorumne, quae fecit, an eorum. quae genuit? nos enim dicimus
deum patrem genuisse filium aequalem sibi, creasse
autem per eum, hoc est condidisse ac fecisse creaturam inferiorem,
quae utique non est, quod est ille, qui fecit et per
quem fecit. itaque quoniam per eum fecit saecula, recte ab
apostolo dictus est rex saeculorum, tamquam superior inferiorum
et regendi potens, regens ea, quae regimine indigeant.
tu autem cum legum Christum regem luminum appellas. si
genuit ea, cur non sunt aequalia generanti ? si autem dicis.
aequalia, quomodo rex eorum est, cum regem necesse sit
regere nec ullo pacto fieri possit. ut sint ea, quae reguntur,
ei, a quo reguntur, aequalia? quodsi non genuit, sed fecit
haec lumina, quaero unde fecerit. si de se ipso propagauit,
cur ergo inferiora sunt? cur degenerauerunt ? si autem non
de se ipso. dic unde ? an forte nec fecit nec genuit lumina
quibus regnat? habent ergo originem propriam atque naturam, sed
profecto inualidiorem, ut a potentiore uicino uel patiantur se [*] [*]

regi uel cupiant. monne cognoscis, si ita est, excepta gente
tenebrarum iam duas esse naturas, alteram alterius egere
auxilio. sed neutram ex alterius pendere principio ? hanc profecto
opinionem tu repudiabis, quoniam Manichaeo maxime
aduersa est, qui non duas naturas, regem luminum et lumina,
quae reguntur, sed duas naturas. regnum luminum et regnum
tenebrarum, persuadere conatur. refugies igitur ad id, ut genita
dicas haec lumina . ubi cum quaesiero, cur infirmiora sint.
contendere fortasse temptabis aequalia. sed cum retulero:
quae causa est, ut regantur? negabis regi. hinc respondebo:
cur habent regem ? ubi non uideo, quid restet ingenuitati
tuae, nisi ut te paeniteat tale ostium posuisse in epistula
tua, per quod tu ipse exire non possis. sed etiam cum te
paenituerit et dixeris non ideo Manichaeum uictum putari
oportere, quod tu aliquid in litteris tuis incautius posuisti.
innumerabilibus locis de libris Manichaei recitabo regnum
lucis ab eo uocari. quod regno tenebrarum naturaliter constituit
esse contrarium, nec regnum, sed regna, quandoquidem
in ipsa epistula ruinosi Fundamenti cum de deo patre loqueretur.
nullo, inquit, in regnis eius aut in digente aut
infimo constituto. ubi autem regna sunt, quis tam caecus
est, qui non intellegat aequales reges his, quibus regnant,
omnino esse non posse? quid igitur tam uicinum, si uelis
aduertere, et tam conueniens honestati pectoris tui, quam ut
te non paeniteat illud in epistula posuisse ? est enim uerissime
Iesus Christus rex luminum nullo modo sibi aequalium, [*]
sed subiectorum, et eorum rector beatorum. paeniteat autem
te potius fuisse Manichaeum, cuius omnes deceptorias machinationes
ueridica frons epistulae tuae uno ictu arietante subuertit.
quia enim Christus luminum rex est nec de se ipso
genuit inferiora, quibus rex esset, nec ea uicina sibi, quibus
regnaret, adsumpsit, quae nec genuerit ipse nec fecerit, ne
sint duo genera boni, quorum neutrum sit ex altero, sed nec
unum indigens altero, quod a tramite ueritatis alienum est:
restat, ut ea lumina, quibus regnat, quae utique bona sunt,
quia inferiora sunt, non genuerit, quia propria sunt, non
usurpauerit, sed fecerit et condiderit deus.

Si uolueris quaerere, unde fecerit, et imaginari coeperis
adiutoria materiae, quam ipse non fecit, ut ibi non uideatur
omnipotens facere, quod uellet, nisi eum aliqua res, quam
non fecerat, adiuuaret, rursus inexplicabiles caligines erroris
patieris. sed dicta prophetica sobrio ictu intellegentiae sublimi
atque ineffabili maiestati aptissime adiungente ipse dixit,
et facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt\', ita uidebis,
quomodo dicatur in catholica fide, quod deus de nihilo
fecerit omnia bona ualde. si enim de aliquo fecit, utique aut.
de se ipso aut non de se ipso; sed si de se ipso, non ergo
fecit, sed genuit . cur igitur inferiora genuit? nam eorum
nisi inferiora essent, rex esse non posset si non de se ipso,
non utique de aliquo, quod ipse non fecit; alioquin de alieno
fecit, et erat iam bonum, quod ipse non fecerat, unde sibi [*] [*]

regnum statueret. quod si ita est, incipit non esse bonorum
operum creator, quia erat bonum, quod ipse non creauerat;
non enim de malo alieno lumina, quibus regnaret, efficeret.
relinquitur itaque, ut etiam si de re aliqua fecit, de illa
fecerit, quam ipse iam fecerat.

Ita tit, ut primas origines condendarum rerum de nihilo
deum fecisse fateamur, nisi quia forte ineffabilis ac sacratissimae
maiestatis primogenitum Iesum christum esse dixisti,
non secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem
uocatos, sicut apostolus dicit, et sicut catholica credit fides,
fratres habere dignatus est quibus esset primogenitus, sed
potius secundum ipsam diuinitatis excellentiam uis eum primogenitum
intellegi, ut illa lumina, in quibus regnat, fratres
eius sint, non facti a patre per ipsum, sed geniti a patre
post ipsum, ut sint ipsi postgeniti, ille primogenitus, omnes
tamen de propria patris eademque substantia. quod si ita
credis, primum contradicis euangelio, ubi etiam unigenitus
dictus est — et uidimus, inquit, gloriam eius tamquam
unigeniti a patre — quando nullo modo uerum diceretur, si
sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, qua consubstantialis
est patri et est ante omnem creaturam, ex eadem substantia
fratres haberet. itaque cum et unigenitum et primogenitum
eum diuina testentur eloquia — unigenitum, quia
sine fratribus. primogenitum, quia cum fratribus — non inuenies,
quomodo utrumque de illo secundum eandem naturam
diuinitatis intellegas. fides uero catholica, quae inter creatorem
creaturamque distinguit, nullam patitur in his duobus nominibus
intellegendi difficultatem, unigenitum eum accipiens [*] [*] [*] [*]

secundum id, quod scriptum est: in principio erat uerbum
et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum,
primogenitum autem uniuersae creaturae secundum id, quod
apostolus ait: ut sit ipse primogenitus in multis fratribus,
quos ei pater ad fraternam societatem non aequalitate
substantiae, sed adoptione gratiae generauit. lege itaque scripturas,
nusquam inuenies de Christo dictum, quod adoptione
sit filius dei. de nobis autem saepissime legitur: accepistis
spiritum adoptionis filiorum, adoptionem expectantes
redemptionem corporis nostri; ut adoptionem filiorum
recipiamus; praedestinauit nos in adoptionem
filiorum; gens sancta, populus in adoptionem; uocauit
uos per euangelium nostrum in adoptionem gloriae
domini nostri Iesu Christi et si qua talia recordanti
uel legenti occurrerint. aliud est enim per patris excellentiam
esse unicum filium dei, aliud per misericordem gratiam accipere
potestatem filios dei fieri credentes in eum. dedit eis,
inquit, potestatem filios dei fieri. non ergo erant natura,
cum potestatem ut fierent acceperunt credendo in ipsum, cui
unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit
eum, ut apud se unigenitum, ad nos primogenitum faceret.
ex illo igitur, quod unigenitus est, non ex carne, non exsanguine,
non ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis,
sed ex deo natus est; ex illo autem, quod primogenitus in
ecclesia fratribus factus est, uerbum caro factum est et
habitauit in nobis. nos quoque, in quantum naturaliter
filii irae fuimus, hoc est uindictae filii uinculo mortalitatis
obstricti, quamuis illo creante atque instituente, qui procul [*]
dubio a summis usque ad ima omnia in mensura et numero
et pondere disponit et format. tamen ex carne et sanguine et
ex uoluntate carnis nati sumus; in quantum autem accepimus
potestatem filii dei fieri, nec nos ex carne et sanguine aut ex
uoluntate uiri aut ex uoluntate carnis, sed ex deo, non quidem
coaequante natura, sed adoptante gratia nascimur.