Contra Partem Donati Post Gesta (19-21)

Qui etiam hinc gestis ipsis Cirtensibus calumniabantur,
quia ibi dies et consules legebantur, et exigebant a
nobis, ut aliqua ecclesiastica concilia proferremus, ubi dies
recitarentur et consules. ipsi enim Carthaginiense concilium
factum sine die et consule proferebant. dicebant enim etiam
concilium Cypriani consules non habere, ubi tamen legitur
dies, in illo autem ipsorum Carthaginiensi nec dies. nos autem [*] [*]
quod in manibus erat Romanum concilium Miltiadis, sicut
illud Cirtense, et diem habere demonstrabamus et consules.
neque enim tunc ad horam antiqua archiua ecclesiastica discutienda
nobis fuerunt, unde ista consuetudo etiam ueterum
fuisse doceretur. nec tamen inanes eis etiam nos calumnias
mouere uoluimus, quare in Cypriani concilio dies inueniretur,
in ipsorum autem non inueniretur, quia illi uanas moras uolebant
innectere, quas nos conabamur (auertere). nam etiam hoc
exigebant, ut de scripturis sanctis ostenderemus alicubi dies
et consules esse conscriptos; quasi episcoporum concilia scripturis
canonicis aliquando fuerint conparata aut possint etiam
ipsi de scripturis sanctis proferre concilium, ubi apostoli iudices
sederint et accusatum aliquem uel damnauerint uel absoluerint.
et tamen respondimus eis etiam prophetas libros suos
praenotatis et definitis commendasse temporibus, quo anno
cuius regis, quoto mense anni, quoto die mensis factum super
eos fuerit uerbum domini, ut ostenderemus, quam inaniter et
calumniose de diebus et consulibus episcopalium conciliorum
quaestiones uanissimas excitarent. fieri enim potest, ut in codicibus
sit ista uarietas, dum alii etiam dies et consules diligentia
maiore describunt, alii tamquam superfluum praetermittunt:
sicut etiam codex, de quo primum legimus iudicium Constantini,
quo inter partes Caecilianum innocentem, illos autem calumniosissimos
pronuntiauit, diem et consulem non habebat, alius
autem, quem contra eorum calumnias postea protulimus, habebat.
qui etiam illic inuidiosissime proclamauerant, quod imperatoris [*] [*]
litteras sine die et consule recitauimus, et tamen etiam ipsi
alias eiusdem imperatoris litteras in causa Felicis ordinatoris
Caeciliani, quas mirabili caecitate contra se ipsos protulerunt,
sine die et consule recitarunt. nec eis inde aliquid obiecimus,
ne similiter ut ipsi tempora necessaria superfluis uerbis occuparemus;
haec autem modo dicimus, ut uos saltem oculos
aperiatis et tenebrosa nocte careatis, quam uestri episcopi
corde gestabant, qui nocturnam sententiam cognitioni iudicis
obiecerunt et ipsi per diem interioribus tenebris inuoluti mirabili
caecitate contra se ipsos tanta dixerunt.

Leguntur actis apud Carthaginis magistratum ex- „
pressa uerba Primiani, ubi dicit, quod parentes eorum nostri
maiores uariis exiliis uexauerunt, et in conlatione probare
conantur accusantibus maioribus suis ab imperatore Caecilianum
exilio esse damnatum. dicunt in litteris suis communionem
suam ecclesiam ueritatis, quae persecutionem patitur.
non quae facit, et conantur ostendere Caecilianum damnatum
iudicio imperatoris persequentibus maioribus suis, et hoc dicunt
factum non per Donatum Casensem, sed per eum, quem prae
ceteris praedicant, Donatum Carthaginiensem. hoc enim scriptis
suis [per suos] modo iactare dicuntur, ubi uicti iudicem accusant,
quia noctem cordis ipsorum nocturna ueritas confutauit.
Donatum illum, illum, inquam, Donatum, quem dixerunt ecclesiae
Carthaginis ornamentum et martyralis gloriae uirum, sic
commendare uoluerunt, ut dicerent, quod apud imperatoris
Constantini cognitionem ipse reum et asseruerit et conuicerit
Caecilianum. ille ergo uir gloriae martyralis apud imperatoris
cognitionem reum constituit et asseruit Caecilianum illamque
cognitionem Caeciliani damnatio consecuta est, illo uiro gloriae
martyralis accusante et instante Caecilianus ab imperatore [*] [*]
damnatus est. quod quidem nos falsum esse conuicimus. qui
eiusdem imperatoris litteras, quibus se inter partes audisse et
iudicasse testatur, ubi Caeciliano absoluto atque purgato illorum
calumnias detestatus est, prolatas de archiuo publico recitauimus.
contra quas omnino quid responderent nihil inuenire
potuerunt et ad eas confirmandas contra se ipsos alia protulerunt.
proinde a maioribus eorum apud imperatorem accusatum
constitit Caecilianum, damnatum autem non constitit,
immo etiam constitit absolutum. sed tamen uel uos uidete,
quantum adiuuerint causam nostram episcopi uestri, qui de
illa uoluerunt etiam falsitate gloriari. si enim Donatus ille uir
gloriae martyralis apud imperatoris cognitionem reum asseruit
Caecilianum et illo uiro gloriae martyralis accusante et instante
Caecilianus ab imperatore damnatus est, respondeant uobis, quando
haec agebantur, quis erat martyr, utrum Donatus, qui hominem
apud imperatorem persequebatur, an Caecilianus, qui illo persequente
ab imperatore damnabatur? ubi est nunc illa definitiua
regula ipsorum communionem Donati esse ecclesiam ueritatis
quae persecutionem patitur, non quae facit? ecce patitur Caecilianus,
Donatus facit: quis eorum est uir gloriae martyralis?

Adtendite, aduertite, nolite in errorem perniciosum
adhuc usque seduci. ueritatem, quae uobis occultabatur, deus
aperire dignatus est, falsitatem. quae uobis offundebatur, deus
confutare dignatus est; tanto eius beneficio quare adhuc estis
ingrati? hoc est nempe, quod uobis saepe dicebant, unde cordis
uestri oculos astuta fallacia caligabant, et adhuc etiam conuicti
inde se iactant, inde nos lacerant, quia nos facimus persecutionem,
ipsi patiuntur. hoc eis remansit omni ex parte
superatis, unde adhuc nebulas faciant imperitis, hinc se quasi [*] [*]
ostendentes esse ecclesiam ueritatis, quia persecutionem patitur,
non facit. non uos ergo adhuc fallant; hoc eis facimus.,
quod maiores suos et ipsum quem praedicant uelut martyralis
gloriae uirum Caeciliano fecisse gloriantur. hoc egit ille apud
imperatorem, conuictus Caecilianus ut illius iudicio damnaretur:
hoc et nos egimus, ut isti conuicti similia paterentur. si male
fecit, quare hoc illi Donatus faciebat? si autem recte fecit,
quare hoc catholica parti Donati non faciat? immo recte fieri
nec illi dubitant. qui hoc maiores suos, quos multum laudant,
fecisse gloriantur, nec nos dubitamus, qui hoc eis esse faciendum
negare non possumus, ut sine effusione sanguinis, qui
uerbis non emendantur, aliqua mitissima poena legum corripiantur
inquieti; et si forte imperator permotus mentis sacrilegae
pertinaciam grauiore supplicio statuit esse plectendam,
mitius agant iudices, quibus semper licuit lenire atque emollire
sententiam. interim ergo, quamuis non possit ostendi
Caecilianum ab imperatore Constantino esse damnatum, a uobis
tamen error ille sublatus est, quo putabatis eam esse ueram
ecclesiam quae persecutionem patitur, non quae facit; fecit
enim Donatus, passus est Caecilianus. et si persecutionem
patitur pars Donati, patitur cum illa etiam pars Maximiani.
quam et ipsi Christi ecclesiam non esse confirmant. ac per
hoc et facere persecutionem non est iniquitatis indicium, quia
et boni faciunt malis et mali bonis, et pati persecutionem
non est iustitiae documentum, quia eam non soli boni pro
pietate, sed (et) mali pro iniquitate patiuntur.