Contra Mendacium (24)

Iacob autem quod matre fecit auctore, ut patrem fallere
uideretur, si diligenter et fideliter adtendatur, non est mendacium,
sed mysterium. quae si mendacia dixerimus, omnes
etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum,
quae non ad proprietatem accipiendae sunt, sed in eis aliud
ex alio est intellegendum, dicentur esse mendacia: quod absit
omnino. nam qui hoc putat, tropicis etiam tam multis locutionibus
omnibus potest hanc inportare calumniam, ita ut et
ipsa quae appellatur metaphora, hoc est de re propria ad rem
non propriam uerbi alicuius usurpata translatio, possit ista
ratione mendacium nuncupari. cum enim dicimus "fluctuare
segetes, gemmare uites, floridam iuuentutem, niueam canitiem",
procul dubio fluctus, gemmas, florem, niuem quia in his
rebus non inuenimus, in quas haec uerba aliunde transtulimus,
ab istis mendacia putabuntur. et petra Christus et cor [*] [*] [*]

lapideum iudaeorum, item leo Christus et leo diabolus
et innumerabilia talia dicentur esse mendacia. quid? quod haec
tropica locutio usque ad eam peruenit, quae appellatur antiphrasis,
ut dicatur abundare quod non est, dicatur dulce
quod acidum est, lucus, quod non luceat, parcae, quod non
parcant. unde illud est in scripturis sanctis: si non in
faciem benedixerit tibi, quod diabolus ait domino de
sancto Iob et intellegitur maledixerit. quo uerbo et Nabuthei
fictum crimen a calumniantibus nominatum est. dictum est
enim, quod benedixerit regi, hoc est maledixerit. hi omnes
modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio uel actio
figurata in mendacio deputabitur. si autem non est mendacium,
quando ad intellegentiam ueritatis aliud ex alio significantia
referuntur, profecto non solum id quod fecit aut dixit
Iacob patri, ut benediceretur, sed neque illud quod Ioseph
uelut inludendis locutus est fratribus nec quod Dauid simulauit
insaniam nec cetera huius modi mendacia iudicanda
sunt, sed locutiones actionesque propheticae ad ea, quae uera
sunt intellegenda, referendae. quae propterea figuratis uelut
amictibus obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant et [*] [*]
ne nuda ac prompta uilescant. quamuis quae aliis locis aperte
ac manifeste dicta didicimus, cum ea ipsa de abditis eruuntur,
quodam modo in nostra cognitione renouantur et renouata
dulcescunt. nec inuidentur discentibus, quod his modis obscurantur,
sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur
ardentius et inueniantur desiderata iucundius. tamen
uera, non falsa dicuntur, quoniam uera, non falsa significantur
seu uerbo seu facto. quae significantur enim, utique ipsa
dicuntur. putantur autem mendacia, quoniam non ea quae
uera significantur, dicta intelleguntur, sed ea, quae falsa sunt,
dicta esse creduntur. hoc ut exemplis fiat planius, id ipsum,
quod Iacob fecit, adtende. haedinis certe pellibus membra
contexit. si causam proximam requiramus, mentitum
putabimus; hoc enim fecit, ut putaretur esse qui non erat;
si autem hoc factum ad illud propter quod significandum
reuera factum est referatur, per haedinas pelles peccata, per
eum uero, qui eis se operuit, ille significatus est, qui non
sua, sed aliena peccata portauit. uerax ergo significatio nullo.
modo mendacium recte dici potest. ut autem in facto, ita et in
uerbo. nam cum ei pater dixisset: qui es tu, fili? ille
respondit: ego Esau primogenitus tuus. hoc si referatur [*] [*]
ad duos illos geminos, mendacium uidebitur; si autem ad
illud, propter quod significandum ista gesta, dicta, conscripta
sunt, ille est hic intellegendus in corpore suo, quod est eius
ecclesia, qui de hac re loquens ait: cum uideritis Abraham
et Isaac et Iacob et omnes prophetas in regno
dei, uos autem expelli foras. et uenient ab oriente
et occidente et aquilone et austro, et accumbent
in regno dei. et ecce sunt nouissimi qui erant
primi, et sunt primi qui erant nouissimi. sic enim
quodam modo minor maioris primatum frater abstulit atque
in se transtulit fratris. cum igitur tam uera tamque significentur
ueraciter, quid hic debet putari factum dictumue mendaciter?
cum enim quae significantur, non utique non sunt
in ueritate, sed sunt seu praeterita seu praesentia seu futura,
procul dubio uera significatio est nullumque mendacium. sed
nimis longum est in hac significatione prophetica enucleate
cuncta rimari, in quibus palmam ueritas habet, quia ut signi-
ficando praenuntiata sunt, ita consequendo claruerunt.