Contra Fortunatum (20-21)

AuG. dixit: Et nostra fides haec est, quod malorum
genitor non sit deus neque ullam naturam fecerit malam. sed
cum uterque nostrum consentiat incorruptibilem deum et incoinquinabilem,
prudentium est aestimare et fidelium, quae sit
fides purior et maiestate dei dignior: illa. ubi adseritur uel [*] [*] [*] [*]

uirtus dei uel pars aliqua dei uel sermo dei posse commutari.
uiolari, corrumpi, ligari, an ea, ubi dicitur et omnipotentem
deum et omnem ipsius naturam et substantiam nulla parte
umquam posse corrumpi, sed mala esse uoluntario peccato
animae, cui dedit deus liberum arbitrium. quod liberum arbitrium
si non dedisset deus, iudicium puniendi nullum iustum
esse posset nec meritum recte faciendi nec praeceptum diuinum,
ut ageretur paenitentia de peccatis, nec ipsa indulgentia peccatorum,
quam nobis deus per dominum nostrum Iesum Christum
donauit, quia qui non uoluntate peccat, non peccat. hoc arbitror
omnibus apertum esse atque perspicuum. quapropter non nos
mouere debent, si aliqua in his, quae deus fecit, molesta
patimur pro meritis nostris. sicut enim ille bonus est, ut
constitueret omnia, sic iustus est, ut peccatis non parcat.
quae peccata, ut dixi, nisi libera uoluntas esset in nobis, peccata
non essent. si quis enim uerbi causa ligaretur ab aliquo
ceteris membris et de manu eius falsum scriberetur sine eius
propria uoluntate, quaero, si hoc iudici patefieret, possit hunc
hominem falsitatis crimine condemnare? quare si manifestum
est peccatum non esse, ubi non est liberum uoluntatis arbitrium,
uolo audire animam, quam dicitis aut partem aut
uirtutem aut sermonem aut quodlibet aliud dei, quid mali
fecerit, ut a deo puniatur aut paenitentiam agat peccati, ut
ueniam mereatur, cum nihil ipsa peccauerit.

FORT. dixit: De substantiis proposui, quod bonorum tantummodo
deus creator, ultor uero malorum habeatur, eo quod mala
ex ipso non sint. merito ergo hoc sentio et ulcisci deum mala,
quia ex ipso non sunt. ceterum si ex ipso essent aut daret [*]

licentiam peccandi, quod dicis liberum arbitrium dedisse deum,
consensor iam inueniebatur delicti mei, eo quod delicti mei
auctor esset, aut ignorans quod futurus essem delinquere, quem
ipse non se dignum institueret. hoc ergo propositum est a
me, et quod interrogo nunc, utrum deus mala instituerit necne,
et utrum ipse finem malorum instituerit. etenim quae ab ipso
diximus facta esse ut opifice deo, uti ab ipso creata et genita
incorruptibilia haberi, his rebus et paret et fides euangelica docet.
haec ego et proposui, quae sunt credulitatis nostrae et quae
a te possunt in ista professione nostra firmari, ita tamen, ut
non desit auctoritas fidei christianae. et quia nullo genere
recte me credere ostendere possum, nisi eandem fidem scripturarum
auctoritate firmauerim, id ergo est, quod insinuaui,
quod dixi. aut si mala auctore deo in mundum peruenerunt,
hoc ipse dicere dignare; aut si recte creditur mala ex deo
non esse, hoc etiam praesentium contemplatio prosequi debet
et suscipere. de substantiis dixi, non de peccato, quod in nobis
uersatur. si enim originem non haberet, quod cogitamus delicta
facere, non cogeremur ad peccatum uenire uel ad delictum.
nam quia inuiti peccamus et cogimur a contraria et inimica
nobis substantia, idcirco sequimur scientiam rerum. qua scientia
admonita anima et memoriae pristinae reddita recognoscet, ex
quo originem trahat, in quo malo uersetur, quibus bonis iterum
emendans, quod nolens peccauit, possit per emendationem [*] [*]
delictorum suorum bonorum operum gratia meritum sibi reconciliationis
apud deum collocare auctore deo saluatore nostro.
qui nos docet et bona exercere et mala fugere. propositum
est enim nobis, quod non aliqua contraria natura. sed sua
sponte homo aut iustitiae seruiat aut peccatis se obnoxium
faciat. cum nulla contraria gente, si sola uersatur anima in
corpore constituta. cui deus, ut dicis, liberum arbitrium dedit.
sine peccato esset nec peccatis se obnoxium faceret.

AUG. dixit: Ego dico peccatum non esse, si non propria
uoluntate peccatur; hinc esse et praemium. quia propria uoluntate
recta facimus. aut si poenam meretur, qui peccat inuitus.
debet et praemium mereri, qui bene facit inuitus. quis autem.
qui dubitet non deferri praemium nisi ei. qui aliquid bona
uoluntate fecerit ? ex quo intellegimus et poenam inferri ei.
qui uoluntate mala aliquid fecerit. sed quoniam me ad priores
naturas et substantias reuocas. fides mea est omnipotentem
deum, quod maxime animaduertendum est et animo figendum,
omnipotentem deum iustum et bonum fecisse bona. sed ea.
quae ab illo facta sunt, non possunt esse talia, qualis est
ipse. qui fecit. iniustum est enim et stultum credere. ut opera
paria sint artifici et condita conditori. quapropter si pia fides
est, ut omnia bona deus fecerit, quibus tamen ipse est multo
excellentior longeque praestantior, origo et caput mali est in.
peccato, sicut apostolus dixit: radix omnium malorum [*] [*]

est cupiditas; quam quidam sequentes naufragauerunt
a fide et inseruerunt se doloribus multis. si enim radicem
omnium malorum quaeris, habes apostolum dicentem
radicem omnium malorum esse cupiditatem. radicem radicis
quaerere non possum; aut si est aliud malum, cuius radix
non est cupiditas, non erit omnium malorum radix cupiditas.
si autem uerum est omnium malorum radicem esse cupiditatem,
frustra aliud aliquod mali genus quaerimus. tua uero
natura contraria, quam inducis — quoniam iam respondi obiectis
tuis, quaeso, ut et tu mihi dicere digneris — si illa
natura contraria est totum malum neque peccatum potest esse
nisi ex illa, poenam ipsa sola debet mereri, non anima, a qua
non est peccatum. at si dicis ipsam solam mereri poenam et
animam non mereri, quaero, cui data sit paenitentia, quae sit
iussa paenitere. si anima iussa est paenitere, ab illa peccatum
et ipsa uoluntate peccauit. nam si cogitur anima facere malum
neque illa est, quod malum fecit, nonne stultum est et plenum
dementiae, ut gens tenebrarum peccauerit et me paeniteat de
peccatis? nonne plenum dementiae est, ut gens tenebrarum
peccauerit et mihi detur indulgentia peccatorum ? qui possum
dicere secundum fidem uestram: quid feci ? quid commisi ?
apud te fui, integer fui, nulla labe contaminatus fui; tu me
huc misisti, tu necessitatem passus es, tu cauisti regnis tuis,
cum magna eis labes et uastitas inmineret. cum ergo noueris
necessitatem, qua hic obpressus sum, qua respirare non potui,
cui resistere non potui: quid me accusas quasi peccantem? [*]
aut quid promittis indulgentiam peccatorum? ad hoc sine
ambagibus responde. si placet, sicut tibi ego sine ambagibus
respondi.

FOBT. dixit: Haec nos dicimus, quod a contraria natura
anima cogatur delinquere: cui non uis esse radicem nisi hoc
tantum, quod in nobis malum uersatur, cum constet exceptis
nostris corporibus mala in omni mundo uersari. non ista, quae
in corporibus solum habemus sed quae in toto mundo uersantur
et nominibus ualent bona, mala radix habet. nam dixit
dignatio tua, quod haec sit radix malorum, cupiditas. quae in
nostris corporibus uersatur, cum quando non est cupiditas
mali ex nostris corporibus, ex principali illa contraria natura
uersatur in toto mundo. apostolus etenim id nominauit radicem
esse malorum cupiditatem, non unum malum, quam dixisti
radicem omnium malorum. cupiditas uero non uno modo intellegitur,
quam dixisti radicem omnium malorum, quasi quae
in cordibus nostris solum uersetur, cum constet hoc quod in
nobis uersatur malum, ex auctore malo descendere et portiunculam
esse mali hanc radicem, quam tu esse dicis, ut non
sit ipsa radix, sed sit portiuncula mali, eius mali. quod ubique
uersatur. quam radicem et arborem malam dominus noster
appellauit numquam fructus bonos adferentem, quam non
plantauit pater suus, ac merito eradicari et in ignem mitti.
nam quod dicis contrariae naturae peccatum debere inputari,
illa natura mali est; et id esse peccatum animae, si post:
commonitionem saluatoris nostri et sanam doctrinam eius a [*] [*]

contraria et inimica sui stirpe se segregauerit anima, et purioribus
se adornans anima; aliter non posse substantiae suae
reddi. dictum est enim: si non uenissem et locutus eis
fuissem, peccatum non haberent. nunc uero quia ueni
et locutus sum et noluerunt mihi credere. ueniam de
peccato non habebunt. unde paret recte esse paenitentiam
datam post aduentum saluatoris et post hanc scientiam rerum,
qua possit anima acsi diuino fonte lota de sordibus et uitiis
tam mundi totius quam corporum, in quibus eadem anima
uersatur, regno dei, unde progressa est, repraesentari. nam
dictum est ab apostolo, quod prudentia carnis inimica
sit deo: legi enim dei non est subiecta, nec enim
potest. paret ergo his rebus, quod anima bona factione illius,
quae legi dei non est subiecta, peccare uidetur, non sua sponte.
namque idem sequitur, quod caro concupiscit aduersus
spiritum et spiritus aduersus carnem. ut non quaecumque
uultis, illa faciatis. dicit iterum: uideo aliam
legem in membris meis repugnantem legi mentis
meae et captiuum me ducentem in legem peccati et
mortis. ergo miser ego homo, quis me liberabit de
corpore mortis huius nisi gratia dei per dominum
nostrum Iesum Christum, per quem mihi mundus
crucifixus est et ego mundo?