Contra epistulam fundamenti (6-10)

Quaero enim, cur epistulae huius principium sit: Manichaeus
apostolus Iesu Christi, et non sit: paracletus
apostolus Iesu Christi. si autem missus a Christo paracletus
Manichaeum misit, cur lego: Manichaeus apostolus Iesu
Christi, et non potius: Manichaeus apostolus paracleti? si
dicis ipsum esse Christum, qui est etiam spiritus sanctus,
contradicis ipsi scripturae, ubi dominus ait: et alium paracletum
mittam uobis. si autem ideo Christi nomen recte
positum putas, non quia ipse est Christus, qui et paracletus,
sed quia eiusdem sunt ambo substantiae, id est. non quia
unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere:
Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater
unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum
patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista
nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ?
certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis
epistulis apostolum Christi se nominat, in aliis paracleti? sed [*] [*]

Christi semper audiui, quotienscumque audiui, paracleti autem
nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa
superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut
non missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum,
ut ipse paracletus diceretur? sicut Iesus Christus homo non
a filio dei, id est uirtute et sapientia dei. per quam facta
s:mt omnia, missus est, sed ita susceptus secundum catholir-am
fidem, ut ipse esset dei filius, id est in illo ipso dei
sapientia sanandis peccatoribus adpareret: sic se ille uoluit ab
spiritu sancto, quem Christus promisit. uideri esse susceptum.
ut iam cum audimus Manichaeum spiritum sanctum, intellegamus
apostolum Iesu Christi, id est missum a Iesu Christo,
qui eum se missurum esse promisit. singularis audacia ista
et ineffabile sacrilegium!

Sed tamen quaero, cum pater et filius et spiritus sanctus
nobis etiam confitentibus non dispari natura copulentur, cur
hominem susceptum ab spiritu sancto Manichaeum non putatis
turpe natum ex utroque sexu praedicare, hominem autem
susceptum ab unigenita sapientia dei natum de uirgine credere
formidatis? si caro humana, si concubitus uiri, si uterus
mulieris non potuit inquinare spiritum sanctum, quomodo
potuit uirginis uterus inquinare dei sapientiam? Manichaeus
ergo iste, qui sancto spiritu et euangelica lectione gloriatur.
necesse est uobis concedat aut missum se esse a sancto
spiritu aut susceptum. si missus est, paracleti se apostolum
dicat; si susceptus, concedat ei hominem matrem, quem suscepit
unigenitus filius dei, si ei, quem suscepit spiritus sanctus,
concedit et patrem. credat uirginitate Mariae uerbum dei non [*]

esse pollutum, si concubitu parentum suorum sanctum spiritum
non potuisse pollui ut credamus hortatur. quodsi dixeritis
non in utero uel ante uterum, sed iam natum Manichaeum
ab spiritu sancto esse susceptum, sufficit, ut fateamini habuisse
carnem de uiro et femina procreatam. cum enim uos non
timeatis uiscera et sanguinem Manichaei de humano concubitu
uenientem et intestina fimo plena, quae illa caro /jestabat, et
his omnibus non credatis contaminatum esse spiritum sanctum,
a quo illum hominem susceptum esse creditis: cur ego uterum
uirginalem et intacta genitalia reformidem et non potius
credam sapientiam dei in ipsis maternis uisceribus homine
suscepto inmaculatam sinceramque mansisse ? quapropter quoniam
siue missum siue susceptum a paracleto se Manichaeus
uester adfirmet, nihil horum poterit obtinere, ego iam cautior
neque missum eum credo neque susceptum.

Nam quod addidit dicens: prouidentia dei patris,
quid aliud ambiuit Iesu Christo nominato. cuius se dicit
apostolum, et deo patre, cuius prouidentia missum se dicit
a filio, nisi ut spiritum sanctum ipsum esse tertium crederemus?
sic enim scribit: Manichaeus apostolus Iesu Christi
prouidentia dei patris. spiritus sanctus nominatus non est,
qui maxime debuit ab eo nominari, qui nobis apostolatum
suum paracleti promissione commendat, ut euangelica auctoritate
inperitos premat. quod cum a uobis quaeritur, respondetis
utique Manichaeo apostolo nominato sanctum spiritum
paracletum nominari, quia in ipso uenire dignatus est. quaero
ergo, sicut superius dicebam, quare exhorreatis, cum dicit [*]

catholica eum, in quo uenit diuina sapientia, natum esse de
uirgine, cum uos eum, in quo spiritum sanctum uenisse praedicatis,
natum de femina uiro mixta nihil horreatis. quid ergo
aliud suspicer nescio, nisi quia iste Manichaeus, qui per
Christi nomen ad inperitorum animos aditum quaerit, pro ipso
Christo se coli uoluit. hoc unde coniciam, breuiter dicam.
cum saepe. a uobis quaererem illo tempore. quo uos audiebam,
quae causa. esset, quod pascha domini plerumque nulla, interdum
a paucis tepidissima celebritate frequentaretis nullis
uigiliis, nullo prolixiore ieiunio indicto auditoribus, nullo denique
festiuiore adparatu, cum bema uestrum. id est diem, quo
Manichaeus occisus est, quinque gradibus instructo tribunali
et pretiosis linteis adornato atque in promptu posito et obiecto
adorantibus magnis honoribus prosequamini: hoc ergo
cum quaererem, respondebatur eius diem passionis celebrandum
esse, qui uere passus esset; Christum autem, qui natus
non esset, neque ueram, sed simulatam carnem humanis oculis
ostendisset, non pertulisse, sed finxisse passionem. quis non
gemescat homines. qui se christianos dici uolunt, timere, ne
polluatur ueritas de uirginis utero, et de mendacio non timere ?
sed ut ad rem redeam, quis non suspicetur, cum diligenter
adtenderit, ideo negari a Manichaeo Christum natum esse de
femina et humanum corpus habuisse, ne passio eius, quod
totius iam orbis festissimum tempus est. ab eis, qui sibi
credidissent, celebraretur et non tanta deuotione diem mortis [*]
suae desiderata sollemnitas honoraret? hoc enim nobis erat
in illa bematis celebritate gratissimum, quod pro pascha frequentabatur,
quoniam uehementius desiderabamus illum diem
festum subtracto alio, qui solebat esse dulcissimus.

Fortasse dicas mihi: quando ergo uenit a domino promissus
paracletus? hic ego si non haberem aliud. quod crederem,
facilius eum adhuc uenturum expectarem quam per
Manichaeum uenisse concederem. nunc uero cum in actibus
apostolorum manifestissime sancti spiritus praedicetur aduentus,
quae me necessitas cogit haereticis tam periculose et tam
facile credere? in libro enim memorato sic scriptum est:
primum quidem sermonem fecimus de omnibus. o Theophile,
quae coepit Iesus facere et docere in die, qua
apostolos elegit per spiritum sanctum et praecepit
praedicare euangelium. quibus praebuit se uiuum
post passionem in multis argumentis dierum, uisus
est eis per dies quadraginta et docens de regno dei,
quomodo conuersatus sit cum illis et praeceperit eis,
ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem
patris, quam audistis, inquit ex ore meo\'
quoniam Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autem
spiritu sancto incipietis baptizari: quem et accepturi
estis non post multos dies istos usque ad pentecosten.
illi quidem cum uenissent, interrogabant eum dicentes:
domine, si hoc in tempore repraesentaberis, [*] [*]

et quando regnum Israhel. ille autem dixit: nemo
potest cognoscere tempus, quod pater posuit in sua
potestate; sed accipietis uirtutem spiritus sancti
superuenientem in uos et eritis mihi testes apud
Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in
totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos
pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de uenturo
spiritu sancto. nunc uideamus, quando sit missus. paulo post
enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus
est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione
simul in unum; et factus est subito de caelo
sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit
totum illum locum, in quo erant sedentes; et uisae
sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit
super unumquemque illorum. et inpleti sunt omnes
spiritu sancto et coeperunt loqui linguis, quomodo
spiritus dabat eis pronuntiare. Hierosolymis autem
fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natione,
quae est sub caelo. et cum facta esset uox, conlecta
est turba et confusa est, quoniam audiebat unusquisque
suo sermone et suis linguis loquentes eos.
stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes:
nonne omnes, qui loquuntur, natione sunt
Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem,
in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae et qui inhabitant
Mesopotamiam. Armeniam et Cappadociam, [*] [*]
Pontum. Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum
et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant
Romani et Iudaei incolae et Cretenses et
Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia
dei. stupebant autem et haesitabant ob id.
quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse?
alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati
sunt. ecce, ubi uenit spiritus sanctus. quid uultis amplius?
si scripturis credendum est, cur non his potius credam,
quae robustissima auctoritate firmatae sunt, quae cum ipso
euangelio, ubi promissum sanctum spiritum pariter credimus,
innotescere populis et commendari posteris praedicarique
meruerunt? hos ergo actus apostolorum euangelio pari auctoritate
coniunctos cum lego, inuenio non solum esse promissum
illis ueris apostolis sanctum spiritum, sed etiam tam manifeste
missum, ut nullus de hac re locus relinqueretur erroribus.

Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio
est a mortuis et in caelum ascensio. scriptum est autem in
ipso euangelio xaxa \'IcorivvTjv: spiritus autem nondum erat
datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. si ergo
propterea nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus,
clarificato Iesu necessario statim datus est. et propter
ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum
deum, bis datus est etiam spiritus sanctus: semel, postquam
resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulorum
dicens: accipite spiritum sanctum; et iterum, [*] [*]

postquam ascendit in caelum decem diebus transactis: qui
numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo
condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de
quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur.
sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius
uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum
fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam,
quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus
litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere
si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim
soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare
aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem,
de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros,
quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam,
sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et
haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari:
interiora uideamus.