Contra epistulam fundamenti (32)

Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas, quas hic
didicit, ordinare in phantasmatibus suis uelut in gente tenebrarum,
omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae
nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales [*]

erant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis
doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut
credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non
habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare
potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem
cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis.
posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae
oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genuisse, ut, cum
tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes
"sed non tale silentium, quale hic nosti," ut omnino quod
uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses.
quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris serpentia
nata esse confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium
potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute
uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium
contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia
facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic
et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus,
in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia
unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen
non frustra hoc dixit, sed parum adtendit et errauit nimis.
hanc enim solent rationem reddere, quod quadrupedes edaces
sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines
edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe
bipedes sunt, quos non ignis, sed fumi esse filios dicit. anseribus
uero non facile quicquam edacius inuenitur; quos siue
in fumo ponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, quia natare
amant, siue in uentis, quia pennati sunt, et interdum uolant: [*]
ad ignem certe secundum eius distinctionem non pertinent.
quod autem adtinet ad feruorem concubitus, credo eum animaduertisse
hinnientes equos et saepe morsis frenis raptos
in feminas: quod animaduersum dum uult cito scribere, non
adtendit passerem parietinum, in cuius conparatione quiuis
admissarius frigidissimus inuenitur. bipedes uero in fumo cum
ab eis quaeritur quare ordinauerit, respondent elatum et
superbum esse bipedum genus; hinc enim homines trahere
originem dicunt; et quoniam fumus globosus et quasi tumidus
in auras erigitur, superbis esse similem non absurde adtenderunt.
quae animaduersio sufficere debuit ad aliquam
similitudinem dandam de superbis hominibus, siue allegoriam
uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo bipedes
animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\'
in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu
et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque
de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus incertum etiam
faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et
uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum
? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in
uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem
mentientem, ut puderet eum tales ibi habitatores constituere,
quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis
incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat.
uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum
istas fuisse naturas, ubi uult omnia peiora credi.
siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat
innoxie uel etiam commodissime. similiter et fumus [*]
bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia,
sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat
et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersione
rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti minusque
sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturita et
temeritate edita atque conscripta haereticorum numerum auxisse.