Contra epistulam fundamenti (30)

Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas
inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in
eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero,
quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in
illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta
te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero
ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera
illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine
aliqua salute potuissent. uitupero ibi tecum tenebras, lauda
ibi mecum fecunditatem; tenebras enim dicis „inaestimabiles.
et addis tamen "cum propriis fetibus," quamquam
tenebrae non sunt corporeae totumque hoc nomen lucis absentia
est, sicut nuditas carere uestitu et inanitas uacare corporis
plenitudine; ac propterea tenebrae nihil gignere potuerunt,
quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce
aliquid gignere. sed interim hoc omittamus. fetus tamen ubi [*]

exoriuntur, et temperamentum est aptum saluti et quaedam
concordia numerosa ordinat atque in unitatem coaedificat
membra nascentium sibimet inuicem moderationis pace congruentia.
quae omnia quis non intellegat maiore laude quam
tenebras uituperatione dignanda? uitupero ibi tecum caenum
turbidum aquarum, lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque
aquarum et inhabitatorum natantium membra congruentia,
uitam corpus continentem et regentem et omne
temperamentum sui generis ualetudini adcommodatum. quantumuis
enim aquas caenosas turbidasque reprehendas, eo tamen,
quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere
et continere, speciem illis qualiscumque corporis et partium
similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem,
auferre non potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus:
quae omnia, si es homo, sentis esse laudanda. et quantumuis
illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis
et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos
formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum
parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et
moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae
concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris,
uides plus esse laudanda quam illa uituperanda, quae displicent.
uitupero ibi tecum horrorem uentorum, lauda ibi mecum
eorundem uentorum spirabilem nutricemque naturam et speciem
corporis conuenientia partium continuati atque diffusi : quibus
rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere et
\' alere et salubriter continere eorumque inhabitatorum, cum
cetera, quae in omnibus animantibus superiore ratione laudata [*]
sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint et quo uelint
transitus et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem
motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda
ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius
temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris
liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare
ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed
in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis.
uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis,
qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel
in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex
quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam
modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae
nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod
etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem
quoque inhabitatores principes tribuis, ut quod hic numquam
uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus
praebeat mansionem.