Epistula ad Catholicos de Secta Donatistarum (6-10)

Quaerat fortasse aliquis et dicat mihi: Ccur ergo ista uis
auferri de medio, quando communio tua, etiamsi proferantur,
inuicta est?\' quia nolo humanis documentis, sed diuinis oraculis
sanctam ecclesiam demonstrari. si enim sanctae scripturae
in Africa sola designauerunt ecclesiam et in paucis
Romae Cutzupitanis uel Montensibus et in domo uel patrimonio
unius Hispanae mulieris, quidquid de chartis aliis aliud
proferatur, non tenent ecclesiam nisi Donatistae. si in paucis
Mauris prouinciae Caesariensis eam sancta scriptura determinat,
ad paucis transeundum est. si in paucis Tripolitanis
et Byzacenis et prouincialibus, Maximianistae ad eam peruenerunt.
si in solis orientalibus, inter Arrianos et Eunomianos et
Macedonianos et si qui illic alii sunt requirenda est. quis
autem possit singulas quasque haereses enumerare gentium
singularum? si autem Christi ecclesia canonicarum scripturarum
diuinis et certissimis testimoniis in omnibus gentibus
designata est, quidquid attulerint et undecumque recitauerint
qui dicunt: ecce hic est Christus, ecce illic, audiamus
potius, si oues eius sumus, uocem pastoris nostri dicentis:
nolite credere. illae quippe singulae in multis gentibus ubi
ista est non inueniuntur, haec autem quae ubique est etiam
ubi illae sunt inuenitur. ergo in scripturis sanctis canonicis
eam requiramus. [*] [*]

Totus Christus caput et corpus est: caput unigenitus
dei filius et corpus eius ecclesia, sponsus et sponsa, duo
in carne una. quicumque de ipso capite a scripturis sanctis
dissentiunt, etiamsi in omnibus locis inueniantur in quibus
ecclesia designata est, non sunt in ecclesia. et rursus quicumque
de ipso capite scripturis sanctis consentiunt et unitati
ecclesiae non communicant, non sunt in ecclesia, quia de
Christi corpore, quod est ecclesia, ab ipsius Christi testificatione
dissentiunt. uerbi gratia qui non credunt Christum in carne uenisse
de uirgine Maria ex semine Dauid, quod apertissime scriptura
dei loquitur, aut non in corpore ipso resurrexisse, in quo
crucifixus et sepultus est, etiamsi per omnes terras inueniantur
per quas est ecclesia, non utique sunt in ecclesia, quia
ipsum caput ecclesiae non tenent, quod est Christus Iesus,
nec in aliqua diuinarum scripturarum obscuritate falluntur,
sed notissimis et apertissimis earum testimoniis contradicunt.
item quicumque credunt quidem quod Iesus Christus, ita ut
dictum est, in carne uenerit et in eadem carne, in qua natus
et passus est, resurrexerit et ipse sit filius dei, deus apud deum
et cum patre unum et incommutabile uerbum patris, per quod
facta sunt omnia, sed tamen ab eius corpore, quod est ecclesia,
ita dissentiunt, ut eorum communio non sit cum toto
quacumque diffunditur, sed in aliqua parte separata inueniatur,
manifestum est eos non esse in catholica ecclesia. quapropter quoniam
cum Donatistis quaestio nobis est non de capite, sed de corpore,
id est non de ipso saluatore Iesu Christo, sed de eius
ecclesia, ipsum caput de quo consentimus ostendat nobis corpus
suum de quo dissentimus, ut per eius uerba iam dissentire
desinamus. ille est autem unigenitus filius et uerbum dei,
et ideo nec prophetae sancti uera loqui potuissent, nisi ab
ipsa ueritate, quod est uerbum dei, manifestaretur eis quod [*] [*]
dicerent et iuberetur ut dicerent. proinde prioribus temporibus
per prophetas sonuit uerbum dei, deinde per se ipsum, cum
uerbum caro factum est et habitauit in nobis, deinde
per apostolos quos misit ad se praedicandum, ut esset salus
usque ad fines terrae. in his igitur omnibus quaerenda est
ecclesia.

Sed quoniam multa in alios uel ob aliud dicta in
quos uolunt et ad quod uolunt maledici plerumque conuertunt,
multa etiam propter exercendas rationales mentes figurate
atque obscure posita per aenigmatis imaginem uel ambiguitatis
ancipitem sensum fallaci aliquando interpretationi consonare et
conuenire creduntur, hoc etiam praedico atque propono, ut quaeque
aperta et manifesta deligamus; quae si in sanctis scripturis
non inuenirentur, nullo modo esset unde aperirentur clausa et
illustrarentur obscura. uerbi enim gratia uidete, quam facile
sit uel nobis in eos dicere uel illis in nos, quod ait dominus
Pharisaeis: similes estis monumentis dealbatis, quae
a foris apparent hominibus speciosa, intus uero
plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia.
sic et uos aforis quidem apparetis hominibus iusti,
intus autem pleni estis hypocrisi et iniquitate.
haec siue in illos a nobis siue ab eis in nos dicantur, nisi
prius probetur manifestissimis documentis, qui sint, qui cum
sint iniusti iustos se esse confingant, conuiciante magis leni..
tate quam conuincente ueritate dici quis mediocriter sanus
ignoret? aliter quippe illa dominus in Pharisaeos dicebat tamquam
dominus, id est cognitor cordis et humanorum omnium
secretorum et testis et iudex; nos autem prius debemus inuenire
et ostendere quid arguamus, ne ipsi potius grauissimo
crimine insanae temeritatis arguamur. sane si ante docuerint [*] [*]
nos tales esse, nequaquam recusare debemus talibus sanctarum
scripturarum uerbis nos reprehendi atque contundi; item si
nos eos tales esse docuerimus, erit similiter in potestate nostra,
quibus dominicis increpationibus iam demonstratos conuictosque
feriamus.

Sic et illa interim seponenda sunt, quae obscure posita
et figurarum uelaminibus inuoluta et secundum nos et secundum
illos possunt interpretari. est quidem acutorum hominum
diiudicare atque discernere, quis ea probabilius interpretetur,
sed nolumus in has ingeniorum contentiones in ea causa, quae
populos tenet, nostram disputationem committere. nulli nostrum
dubium est per arcam Noe salua rerum gestarum fide, ut
deletis peccatoribus domus iusti a diluuio liberaretur, etiam
ecclesiam fuisse figuratam; quae forte humani ingenii coniectura
uideretur, nisi Petrus apostolus hoc in epistula sua
diceret. sed quod ille ibi non dixit, si quis nostrum dicat,
propterea cuncta animalium genera ibi fuisse, quia in omnibus
gentibus futura praenuntiabatur ecclesia, fortasse Donatistis
aliud uideatur et aliter hoc interpretari uelint. similiter et ipsi
aliquid obscure uel ambigue positum si pro sua sententia
interpretentur, si nobis pateat aliud inde dicere quod pro nobis
sonat, quis erit finis? nam quidam eorum episcopus cum hic
apud Hipponem, sicut audiuimus, sermonem in populo faceret,
dixit eandem arcam Noe ideo bituminatam intrinsecus, ne aquam
emitteret suam, ideo etiam extrinsecus, ne admitteret alienam.
ad hoc utique ualere uoluit hanc interpretationem, ne baptismus
uel extra ecclesiam posse exire credatur uel qui
extra datus fuerit acceptetur. uisus est aliquid dicere et [*] [*]

adclamatum est ab eis, qui libenter audiebant nec diligenter
de his quae audierant cogitabant, ut, quod erat facile,
aduerterent fieri non posse, ut extrinsecus admittat aquam
compago lignorum, si non emittit intrinsecus, si autem ab ea
parte quae intus est emittit, consequens esse, ut ab ea etiam
quae est foris admittat. sed etsi hoc de compacto ligno uerum
esset quod ille dixit, quis me prohiberet de arca ex utraque
parte bituminata, si possem, aliquid aliud dicere, ut incertum
esset, quid horum uel quid fortasse aliud tertium res illa significaret?
neque enim absurde dicitur aut non etiam multo probabilius
per bitumen, quia uiolentum gluten et res feruentissima
est, significatam esse caritatem. unde enim dicitur in psalmo:
agglutinata est anima mea post te, nisi flagrantissima
-caritate? quae quoniam praeceptum est ut sit in nobis in
inuicem et in omnes, ideo et intus et foris arcam bituminatam.
aut certe quia scriptum est: caritas omnia tolerat, uis
ipsa tolerantiae tenax unitatis per bitumen significata est, quo
ideo intus et foris arca illita est, quia et intus et foris mali
tolerandi sunt, ne pacis compago soluatur. in hac ergo disputatione
nostra parcamus talibus interpretationibus et apertum
aliquid, quo manifestetur ecclesia, requiramus.

Nempe scriptum est in libro Iudicum: et dixit Gedeon
ad dominum: quoniam tu saluum facies Israhel in
manu mea quemadmodum locutus es, ecce ego pono
uellus lanae in area, et si factus fuerit ros in uellere,
in omnem uero terram siccitas, sciam quoniam
saluum facis in manu mea Israhel sicut locutus
es. et factum est sic. et diluculo uigilauit Gedeon
in crastinum et expressit uellus, et decucurrit [*] [*] [*] [*]

ros de uellere, plena peluis aquae. et dixit Gedeon
ad dominum: non irascatur furor tuus in me, domine,
et loquar adhuc semel et temptabo adhuc
semel in uellere: fiat siccitas in uellere tantum,
in omnem autem terram fiat ros. et fecit deus sic
in nocte illa, et facta est siccitas in uellere tantum,
super omnem autem terram ros. non uideo quid
hic aliud figuratum et praenuntiatum sit, nisi ut aream intellegamus
orbem terrarum, locum autem uelleris populum Israhel.
nouimus enim illam quondam gentem diuini sacramenti gratia
tamquam caelesti rore perfusam, cuius muneris per omnes in
circuitu gentes, quia eo carebant, tamquam siccitas fuit. erat
autem apud illum populum hoc munus in uellere, hoc est in
uelamine et quasi nube secreti, quia nondum fuerat reuelatum.
nunc autem uidemus orbem terrarum iam reuelato rore saginari
per euangelium domini nostri Iesu Christi, quod tunc in
illo tegmine figurabatur, illam uero gentem amisso sacerdotio
quod habebat, quia in scripturis non intellegit Christum, tamquam
in sicco uellere remansisse. nec in talibus tamen rerum
figuris, quamuis non uideam quid hic aliud possit intellegi, uolo
quaeramus ecclesiam. prorsus quae alicuius uel talis interpretationis
indigent interim seponamus, non quia falsa sunt, quae
hoc modo de talibus tamquam inuolucris interpretando soluuntur,
sed quia uel interpretem quaerunt, nolo in eis nostra
ingenia comparentur, sed aperta ueritas clamet luceat, in obturatas
aures irrumpat, dissimulantium oculos feriat — nemo in
eius latebris quaerat falsae suae sententiae locum —, omnem
conatum contradicendi confundat, omnem frontem impudentiae
elidat. [*] [*]