Epistula ad Catholicos de Secta Donatistarum (31-35)

Ut ergo non commemorem gentes, quae post apo.
stolorum tempora crediderunt et accesserunt ecclesiae, illae
ipsae solae, quas in sanctis litteris, in Actibus et in epistulis
apostolorum et in Apocalypsi Iohannis inuenimus, quas utrique
amplectimur et quibus utrique subdimur, dicant istae
nobis quemadmodum Africana seditione perierint. has enim
accepimus non ex conciliis contendentium episcoporum, non
ex disputationibus nouiciis, non ex forensibus uel municipalibus
gestis, sed ex litteris sanctis canonicis. Antiochena ecclesia,
ubi primo appellati sunt discipuli christiani, quomodo
potuit Afrorum perire criminibus? quis tam uehemens africus
tam longe potuit ablatam spargere pestilentiam, ubi nec nomina
eorum, per quos ortum est uel de quibus ortum est
hoc malum, nota esse potuerunt, Athenis lconio Lystris?
quis deleuit ecclesias apostolico labore fundatas? in extremis
epistulae ad Romanos dicit idem apostolus doctor gentium:
audacius autem scripsi uobis ex parte, tamquam [*] [*]
commemorans uos propter gratiam quae data est
mihi a deo, ut minister sim Christi Iesu in genti.
bus, consecrans euangelium dei, ut fiat oblatio
gentium acceptabilis, sanctificata in spiritu sancto.
habeo ergo gloriam in Christo Iesu ad deum;
non enim audeo quicquam eorum loqui quorum non
perfecerit Christus per me in obaudientiam gentium,
uerbo et opere, in potestate signorum et
prodigiorum, in uirtute spiritus sancti; ita ut ego
ab Hierusalem et in circuitu usque in Illyricum
repleuerim euangelium Christi. quaerite, Donatistae,
si nescitis, quaerite ab Hierusalem per terrena itinera in circuitu
usque in Illyricum quot mansiones sint: si tot ecclesias
computemus, dicite quemadmodum per Africanas contentiones
perire potuerunt. ad Corinthios, ad Ephesios, ad Philippenses,
ad Thessalonicenses, ad Colossenses uos solas apostoli epistulas
in lectione, nos autem et epistulas in lectione ac fide et
ipsas ecclesias in communione retinemus. iam uero Galatia
non una ecclesia est, sed in ea regione innumerabiles. Corinthios
autem uidete quemadmodum salutauerit: Paulus apostolus
Iesu Christi per uoluntatem dei et Timotheus
frater ecclesiae dei quae est Corinthi cum
sanctis omnibus qui sunt in uniuersa Achaia. quot
putatis esse ecclesias in uniuersa Achaia? fortasse ubi sit
Achaia nescitis et de tam incognita prouincia tanta caecitate
iudicatis, ut eam criminibus Afrorum perisse dicatis. nonne
plena sunt florentissimis ecclesiis omnia loca quae Petrus
nominat, Pontus Cappadocia Asia et Bithynia? quid? Iohannes [*] [*]
quibus scripsit, Zmyrnae Pergami Sardis Thyatirae Philadelphiae
Laodiciae quae sunt ecclesiae — iam enim Ephesum
commemorauimus —, dicat mihi aliquis uestrum ubi sint,
quantum ab inuicem distent. fortasse modo id quaeritis uel
legendo uel audiendo cognoscere. cognoscite ergo etiam quam
longe ab Africa remotae sunt, et dicite nobis, cur eas omnino
uobis incognitas et in apostolicis litteris manifestatas tam
sacrilega temeritate accusetis et tanta dementia criminibus
Afrorum perisse dicatis. postremo quid de illis in sanctis
canonicis libris scriptum est scio, quid de illis uos dicatis
nescio. certe, sicut nos eas legimus ecclesias Christi ex codicibus
quos et uos ueneramini, sic et uos ex codicibus quos
et nos ueneramur quemadmodum perierint legite nobis. an
placet uobis, ut contra ecclesias, quae membra sunt unius
ecclesiae toto orbe diffusae, quas nobis per scriptures suas
sanctus spiritus commendauit et tradidit, undelibet prolata
quaelibet hominum maledicta credamus? hoc quidem uobis
placet, sed nobis non placet. quibus autem iustius placeat et
uos uidetis, sed uicti animositate non uultis uinci ueritate.
ecce sunt scripturae dei, ecce sunt in eis ecclesiae et uniuersali
totius orbis nomine et nominatim designatae et expressae.
quid maiores uestri collegis suis obiecerint nescierunt, quales
ea causa iudices habuerit nescierunt: quomodo ergo perierunt?
ecce sunt scripturae quibus credo, ecce sunt ecclesiae quibus
communico: ubi tibi lego nomina earum, ibi mihi lege crimina
earum.

Si autem aliunde clamas uel recitas, nos post uocem
pastoris nostri per ora prophetarum, per os proprium, per ora
euangelistarum nobis apertissime declaratam uocem uestram [*]

non admittimus, non credimus, non accipimus. quae sunt
oues meae, inquit pastor caelestis, uocem meam audiunt
et sequuntur me. uox eius de ecclesia non est obscura.
quisquis ab eius grege errare non uult. hanc audiat, hanc
sequatur. fidelissimus dispensator eius, doctor gentium in fide
et ueritate, quia ipse in eo loquebatur, haec dicit: miror
quod sic tam cito transferimini ab eo qui uos uocauit
in gratia Christi in aliud euangelium, quod
non est aliud; nisi aliqui sunt conturbantes uos et
uolentes conuertere euangelium Christi. sed licet
si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit
praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema
sit. sicut praediximus, et nunc iterum dico,
si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod
accepistis, anathema sit. euangelizata est nobis ecclesia
per totum orbem terrarum futura. hoc in lege et prophetis
et psalmis esse praenuntiatum ipse dominus testificatus est,
qui eam coepturam ab Hierusalem et per omnes gentes permanaturam
esse praedixit, testes sibi futuros in Hierusalem
et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram, cum
iam in caelum ascenderet, praenuntiauit. haec uerba facta
secuta sunt: quomodo coeptum sit ab Hierusalem et deinde
processum in Iudaeam et Samariam et inde in totam terram,
ubi adhuc crescit ecclesia, donec usque in finem etiam reliquas
gentes ubi adhuc non est obtineat, scripturis sanctis
testibus consequenter ostenditur. quisquis aliud euangelizauerit,
anathema sit.

Aliud autem euangelizat, qui perisse de cetero mundo
ecclesiam et in parte Donati in sola Africa remansisse dicit. [*] [*] [*] [*]
ergo anathema sit: aut legat mihi hoc in scripturis sanctis et
non sit anathema.

Lego, inquit. nam Enoch unus inter omnes homines
placuit deo et translatus est et postea toto mundo aquarum
inundatione deleto solus Noe cum coniuge et filiis et nuribus
suis in arca meruit liberari. adiungunt etiam de Loth, quod
solus cum filiabus de Sodomis liberatus sit, de ipso quoque
Abraham et Isaac et Iacob, quod pauci fuerint deo placentes
in terra idolis et daemonibus dedita. postremo iam multiplicato
populo Israhel, iam temporibus regum in terra promissionis,
quae fuerat omnibus duodecim tribubus distributa,
commemorant decem tribus diuisas et traditas seruo Salomonis,
duas autem remansisse filio Salomonis ad regnum quod erat
Hierusalem. sic et nunc, inquiunt, totus mundus apostatauit.
nos autem tamquam duae illae tribus in templo dei, hoc est
in ecclesia, remansimus. dominum etiam Iesum Christum cum
plurimi discipuli sequerentur, septuaginta duobus apostatantibus
soli cum illo duodecim remanserunt. his atque huiusmodi
exemplis haeretici suam paucitatem commendare conantur
et in sanctis ecclesiae multitudinem toto orbe diffusam
blasphemare non cessant. sed quaero ab eis, si, quod absit.
nollem credere uera esse ista ipsa quae ab eis commemorantur
exempla, unde me conuincerent. nonne de scripturis sanctis,
ubi leguntur tanta manifestatione, ut quisquis illas litteras in
fidem recipit non possit nisi et ista uerissima confiteri? porro
si haec exempla ideo cogerer credere uera esse, quia ibi scripta
sunt, ubi non possum dicere falsa esse quae scripta sunt, cur
non et ipsi de ecclesia toto orbe diffusa eisdem scripturis
credunt? ecce nos illa omnia credimus. credant et ipsi quod [*] [*]

ait dominus: praedicari in nomine eius paenitentiam et
remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus
ab Hierusalem, credant quod ascensurus in caelum
nouissime dixit: eritis mihi testes in Hierusalem et in
tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. et
illa et ista uera esse credantur, et nulla inter nos contentio
remanebit, quia nec illis ueris ista nec istis ueris illa impediuntur.
et ista, inquiunt, credimus et completa esse confitemur,
sed postea orbis terrarum apostatauit et sola remansit
Donati communio. haec nobis legant, sicut legunt de Enoch,
de Noe et de Abraham, Isaac et Iacob et de illis duabus tribubus,
quae decem separatis reliquae factae sunt, et de duodecim
apostolis, qui ceteris apostatantibus remanserunt. et hoc
similiter legant, et nihil resistimus. si autem non ea de scripturis
sanctis legunt, sed suis contentionibus persuadere conantur,
credo illa quae in scripturis sanctis leguntur, non credo
ista quae ab haereticis uanis dicuntur. sed quia se duabus
illis tribubus, quae cum Salomonis filio remanserunt, comparandos
putant, legant, et eos hoc elegisse paenitebit sic enim
commemorantur in scripturis ipsi duo populi: pars quae erat
ad Hierusalem Iuda nominatur, illa uero alia, quae cum seruo
Salomonis in ampliore numero segregata est, Israhel uocatur.
legant quae dicant prophetae de utrisque, quemadmodum
peiorem dicant ludam quam Israhel, ita ut iustificatam dicant
auersatricem Israhel peccatis praeuaricatricis Iudae, id est tam
grauia esse peccata huius, ut in eius comparatione illa iusta
dicenda sit. nec huius tamen nec illius peccata obfuerunt
aliquid iustis, qui et hic et illic fuisse inueniuntur. nam et
in illa parte, quam pro exemplo perditionis ponunt, id est in
Israhel, fuerunt sancti prophetae. ibi erat ille memorabilis [*] [*] [*]
Helias, ut de aliis taceam, cui etiam dictum est: reliqui
mihi septem milia uirorum qui non curuauerunt genua
ante Baal. ideo nequaquam pars illa populi tamquam haeresis
fuisse deputanda est. deus enim easdem tribus iusserat
separari, non ut religio, sed ut regnum diuideretur et hoc
modo uindicaretur in regnum Iuda. deus autem numquam
iubet schisma uel haeresem fieri. neque enim quia et in orbe
terrarum plerumque regna diuiduntur, ideo et unitas christiana
diuiditur, cum in utraque parte catholica inueniatur
ecclesia.

Hoc ideo de Iuda et Israhel commemorandum arbitratus
sum, maxime ut admoneantur isti non obesse iustis in medio
impiorum constitutis, quidquid in ipsos populos propter impiorum
multitudinem dicitur, ut desinant colligere testimonia,
quaecumque siue per prophetas siue per os domini siue per
euangelistas in zizania uel paleam orbis terrarum dicta inueniuntur.
plerumque enim sermo diuinus impias turbas ecclesiae,
quae nec in ecclesia deputantur, tamen propter sacramenta,
quae cum sanctis communiter habent, quia inest in eis quaedam
forma pietatis cuius uirtutem negant, sicut ait apostolus:
habentes formam pietatis, uirtutem autem eius abnegantes,
sic redarguit, tamquam omnes tales sint et nullus
bonus omnino remanserit. inde quippe admonemur in suo quodam
numero eos dici omnes, id est omnes filios gehennae,
quo eos deus pertinere praesciuit. isti ergo uel imperite uel
fallaciter agentes colligunt de scripturis talia, quae uel in
malos bonis usque in finem permixtos uel de uastatione prioris
populi Iudaeorum dicta repperiuntur, et uolunt ea detorquere
in ecclesiam dei, ut tamquam defecisse ac perisse de toto orbe
uideatur. desinant ergo talia proferre, si respondere huic epistulae
uolunt. neque enim nos ita dicimus per totum orbem [*] [*]

diffundi ecclesiam, ut in sacramentis eius solos bonos esse
dicamus ac non etiam malos et eos multo plures, ut in eorum
comparatione pauci sint, cum per se ipsos ingentem numerum
faciant.

Habemus innumerabilia testimonia et de commixtione
malorum cum bonis in eadem communione sacramenti,
sicut ludas ab initio malus inter bonos undecim conuersatus
est, et de bonorum paucitate propter malorum plurium comparationem
et rursus de bonorum multitudine per se ipsam
considerata. ex quibus, ne longum faciam, pauca commemoro.
est in Canticis canticorum, quod de sancta ecclesia dictum
omnis christianus agnoscit: sicut lilium in medio spinarum,
ita proxima mea in medio filiarum. unde appellat
spinas nisi propter malignitatem morum, et easdem unde filias
nisi propter communionem sacramentorum? uidet etiam Ezechiel
signatos quosdam, ne cum malis pariter interirent,, de
quibus ei dicitur: qui gemunt et maerent peccata et
iniquitates populi mei quae fiunt in medio eorum.
populum suum non diceret, quem solis illis illaesis perire mox
iubet, nisi eum populum qui eius sacramenta gestabat. dicit
et dominus de superseminatis zizaniis: sinite utraque crescere
usque ad messem, id est triticum et zizania, et ipse
interpretatur messem finem esse saeculi, agrum uero, ubi utrumque
seminatum est, mundum esse. oportet itaque usque in
finem saeculi crescere utrumque per mundum. unde iam non
permittuntur isti suspicari aut asserere quod dicunt, defecisse
omnes bonos de mundo, ut in sola parte Donati remanerent.
conantur enim contra apertissimam sententiam domini dicentis:
ager est mundus et: sinite utraque crescere usque ad [*] [*]
messem et: messis est finis saeculi. est (et) alia similitudo
apertissima de commixtione bonorum et malorum intra eandem
sacramentorum communionem et conexionem, quam dominus
ipse et ponit et exponit: simile est, inquit, regnum caelorum
sagenae missae in mare, quae congregat omnia
genera piscium; cum autem esset impleta, eduxerunt
eam ad litus et sedentes elegerunt optimos in uasa
sua, malos autem foras miserunt. sic erit in consummatione
saeculi: exient angeli et separabunt malos
de medio iustorum et mittent eos in fornacem ignis;
ibi erit fletus et stridor dentium. nulla ergo malorum
commixtio terret bonos, ut propterea uelint tamquam retia
rumpere et a congregatione unitatis exire, ne homines non
pertinentes ad regnum caelorum in sacramentorum consortio
patiantur, quandoquidem, cum ad litus, id est ad finem saeculi,
uentum fuerit, fiet debita separatio non humana temeritate,
sed diuino iudicio.