Epistula ad Catholicos de Secta Donatistarum (26-30)

Hic iam quisquis dixerit Hierusalem non illam uisibilem
ciuitatem intellegendam, sed figurate positam, ut [*] [*]

spiritaliter accipiatur tota ecclesia aeterna in caelis et ex parte in
terris peregrina, potest dicere etiam illud figurate dictum:
quia oportebat Christum pati et resurgere tertia
die, quod quisquis dixerit nec quoquo modo christianus habendus
est. sicut ergo illud proprie positum est, ita et quod
adiunctum est de omnium gentium ecclesia incipiente ab
Hierusalem. exposuit enim dominus haec de se dicta esse in lege
et prophetis et psalmis, et utique ipsa expositio non potuit
esse figurata; alioquin non esset expositio. deinde cum Hierusalem
figurate posita et spiritaliter intellecta uniuersam ecclesiam
significet, quomodo uniuersa ecclesia incipit ab uniuersa
ecclesia, tamquam Hierusalem incipiat ab Hierusalem? manifestum
est ergo proprie positum de illa ciuitate, unde etiam
coepisse probatur ecclesia, etiam atque etiam ipso manifestante
et nullam insidiarum latebram calliditati haereticae relinquente.
sic enim sequitur et dicit: et uos testes horum, et ego
mitto promissionem meam super uos; uos autem
sedete in ciuitate, quoad usque induamini uirtute
ex alto. in qua utique ciuitate sedere eos iussit, quoad usque
induerentur uirtute ex alto, id est sancto spiritu, quem se
missurum esse promiserat, ab ea ciuitate coepturam praedixit
ecclesiam. si autem non eam putant esse Hierusalem, audiant
quod sequitur: produxit autem illos usque Bethaniam,
et leuauit manus suas et benedixit illos. et factum
est, cum benedixisset illos, discessit ab eis. et
ipsireuersi sunt cum gaudio magno in Hierusalem,
et fuerunt semper in templo laudantes deum. ecce
ubi ostenditur illa ciuitas in qua eos sedere iussit, donec
induerentur uirtute ex alto.

Et hic quidem quot diebus cum eis fuerit, [*] [*]
posteaquam se uiuum post passionem oculis eorum et manibus
demonstrauit, praetermissum est. non autem tacetur in Actibus
apostolorum, ubi rursus eadem manifestatione uerborum
dominicorum futura per orbem terrarum praenuntiatur ecclesia.
ubi nullus omnino dubitare permittatur, nisi qui de sanctarum
scripturarum fide dubitat, illam esse Hierusalem uisibilem
ciuitatem, unde coepit ecclesia post domini Iesu Christi resurrectionem
et ascensionem, nec aliud eum uoluisse ostendere
nisi huius terrae loca unde illi daret initium, et quomodo
eam per cuncta inde diffunderet. sic enim scriptum est in
Actibus apostolorum: primum quidem sermonem feci
de omnibus o Theophile, quae coepit Iesus facere
et docere, usque in diem quo apostolos elegit per
spiritum sanctum, mandans eis praedicare euangelium;
quibus et manifestauit se ipsum post
passionem suam in multis signis, per dies quadraginta
apparens eis et disputans de regno dei; et cum
conuersaretur cum eis, praecepit eis ab Hierosolymis
ne discederent, sed expectarent promissionem
eius, quam audistis, inquit, ei oremeo: quia Iohannes
quidem baptizauit aqua, uos autem spiritu
sancto baptizabimini quem et accepturi estis non
post multos hos dies. at illi quidem conuenientes
interrogauerunt eum dicentes: domine, si in tempore
hoc restitues regnum Israhel? quibus respondens
dixit: non est uestrum scire tempora
quae pater posuit in sua potestate, sed accipietis
uirtutem spiritus sancti superuenientem
in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et [*] [*]
in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram.
ecce et hie manifestatum est, unde coeptura et quo
usque peruentura esset ecclesia.

Quid ad haec dicunt, qui christianos se superbissime
dicunt et Christo apertissime contradicunt? nos hanc ecclesiam
tenemus, contra istas diuinas uoces nullas humanas riminationea
admittimus. mouet enim nos plurimum, quod dominus
noster, cui non credere sacrilegum et impium est, nouissimis
uerbis suis, quae habuit in terra, haec primitiuae ecclesiae
documenta salubria et nouissima dereliquit. his enim dictis,
mox ascendit in caelum, praemunire uoluit aures nostras
aduersus eos, quos procedentibus temporibus exsurrecturos
esse praedixerat et dicturos: ecce hic est Christus, ecce
illic, quibus ne crederemus ammonuit. nec ulla nobis excusatio
est, si crediderimus contra uocem pastoris nostri tam
claram, tam apertam, tam manifestam, ut nemo uel obtunsus et
tardus corde possit dicere: non intellexi ? . quis enim non intellegat:
sic oportebat pati et resurgere tertia
die, et praedicari in nomine eius paenitentiam et
remissionem peccatorum in omnes gentes,, incipientibus
ab Hierusalem? quis non intellegat: eritis mihi
testes in Hierusalem et tota Iudaea et Samaria et
usque in totam terram. his dictis eleuatus est, et nubes suscepit eum et uide runt eum euntem in caelum?

quid hoc est, rogo? cum uerba nouissima hominis morientis
audiuntur ituri ad inferos, nemo eum dicit esse mentitum. et
impius iudicatur heres qui forte illa contempserit. quomodo
ergo effugiemus iram dei, si uel non credentes uel [*] [*]

contemnentes reppulerimus uerba nouissima et unici filii dei et nostri
domini ac saluatoris et ituri in caelum et inde prospecturi
quis ea neglegat, quis obseruet, et inde uenturi ut de omnibus
iudicet? habeo manifestissimam uocem pastoris mei commen
dantis mihi et sine ullis ambagibus exprimentis ecclesiam.
mihi imputabo, si ab eius grege, quod est ipsa ecclesia, per
uerba hominum seduci atque aberrare uoluero, cum me praesertim
admonuerit dicens: quae sunt oues meae uocem
meam audiunt et secuntur me. ecce uox eius clara et
aperta. hac audita qui eum non sequitur, quomodo eius ouem
se dicere audebit? nemo mihi dicat: \'o quid dixit Donatus,
o quid dixit Parmenianus aut Pontius aut quilibet illorum?\'.
quia nec catholicis episcopis consentiendum est, sicubi forte
falluntur, ut contra canonicas dei scripturas aliquid sentiant.
sed si custodito unitatis et caritatis uinculo in hoc incidunt,
fiet in eis quod apostolus ait: et si quid aliter sapitis,
hoc quoque uobis deus reuelabit iam uero istae diuinae
uoces de uniuersa ecclesia ita manifestae sunt, ut contra
eas nisi haeretici animosa peruersitate et caeco furore latrare
non possint.

Sed praedictam demonstrauimus ecclesiam in uerbo
dei sponso eius, siue per legem et prophetas et psalmos siue
per os proprium, ab Hierusalem coepturam et peruenturam
usque ad terminos orbis terrae. quomodo autem coeperit ab
Hierusalem et in omnes gentes inde diffusa fructificet, in
eodem uerbo dei etiam per apostolos demonstratur, sicut
scriptum est in Actibus apostolorum, quod iam commemoraui,
dixisse dominum: eritis mihi testes in Hierusalem et
in totaludaea et Samaria et usque in totam terram.
deinde sequitur: haec cum dixisset, uidentibus illis [*] [*]

eleuatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum.
et cum intuerentur in caelum eunte illo, ecce
duo uiri adstiterunt illis in ueste candida, qui et
dixerunt: uiri Galilaei, quid statis respicientes
in caelum? iste Iesus, qui assumptus est in caelum
a uobis, sic ueniet quemadmodum eum uidistis
euntem in caelum. tunc reuersi sunt inHierusalem
a monte qui uocatur Elaeon, qui est iuxta Hierosolymam
sabbati habens iter. et cum introissent,
ascenderunt in su.periora ubi erant inhabitantes,
Petrus et Iohannes, Iacobus et Andreas, Philippus
et Thomas, Bartholomaeus et Matthaeus, Iacobus
Alphaei et Simon zelotes et ludas Iacobi. hi omnes
erant adseruientes unanimes orationi cum mulieribus
et Maria quae fuit mater Iesu et fratribus
eius. in his autem diebus surgens Petrus in medio
discipulorum dixit; erat autem turba hominum
circiter centum uiginti. deinde narratur Petro faciente
sermonem, quemadmodum Mathias in locum Iudae traditoris
domini subrogatus sit, et post eius ordinationem sequitur
scriptura dicens: et cum complerentur dies pentecostes,
erant omnes simul in unum; et factus est
repente de caelo sonus uelut decurrentis spiritus
uehementis et repleuit totam domum ubi erant
sedentes, et uisae sunt illis distributae linguae
uelut ignis; consedit autem super unumquemque
eorum, et repleti sunt omnes spiritu sancto, et
coeperunt loqui uariis linguis prout spiritus dabat
pronuntiare eis. erant autem inhabitantes in [*] [*]
Hierusalem Iudaei uiri et religiosi ex omni gente
quae est sub caelo; cumque facta esset haec uox,
conuenit multitudo ac mente confusa est, quia audiebat
unusquisque eorum sua lingua loquentes
eos. stupebant autem et mirabantur ad inuicem
dicentes: nonne omnes hi qui loquuntur Galilaei
sunt? et quomodo nos audiuimus unusquisque propriam
linguam in qua nati sumus? Parthi et Medi
et Elamitae, et qui inhabitabant Mesopot.amiam
Iudaei et Cappadociam, Pontum et Asiam, Phrygiamque
et Pamphyliam, Aegyptum et partes Libyae
quae sunt ad Cyrenen, et qui aduenerant Romani
Iudaeique et aduenae, Cretenses et Arabes,
audiebant loquentes illos suis linguis magnalia
dei. stupebant autem et haesitabant, ad inuicem
dicentes: quidnam uult hoc esse? alii uero irridebant
eos dicentes: quia musto repleti sunt isti.
stans uero Petrus cum undecim discipulis eleuauit
uocem suam et locutus est dicens: uiri Iudaei
et uniuersi qui habitatis Hierusalem, hoc uobis
notum sit et cetera quibus eos exhortatur ad fidem.
quae cum terminasset, sequitur scriptura ita narrans: his
igitur auditis conpuncti sunt corde, dicentes ad
Petrum et ad apostolos: quid faciemus, uiri fratres?
ostendite nobis. Petrus autem dixit ad eos:
paenitentiam agite, et baptizetur unusquisque
uestrum in nomine domini Iesu Christi in remissionem
peccatorum. et accipietis gratiam sancti [*] [*]
spiritus. nobis est enim promissio et filiis nostris
et omnibus qui longe sunt, quoscumque aduocauerit
dominus deus noster. et aliis quidem uerbis
plurimis testificabatur eis dicens: saluamini a
generatione praua hac. illi uero recepto uerbo hoc
crediderunt et baptizati sunt. et adiectae sunt in
illa die animae circiter tria milia. ecce quemadmodum
coeptum est ab Hierusalem, inde itura ecclesia per omnes
linguas, quod etiam praesignatum in eis qui ibidem constituti
accepto spiritu sancto linguis omnibus sunt locuti.

Iam per alias gentes quemadmodum ierit, quod etiam
ipse Petrus praedixerat ubi ait: nobis est promissio et
filiis nostris et omnibus qui longe sunt, quoscumque
aduocauerit dominus deus noster, deinceps uideamus.
narrantur enim consequenter ea quae tunc gesta sunt
Hierosolymis usque ad passionem Stephani diaconi, ubi etiam
Saulus commemoratur consentiens occisioni eius. qua completa
ita deinde narratur: facta est autem in illa die persecutio
magna in ecclesia quae erat in Hierosolymis;
omnesque dispersi sunt in regionibus Iudaeae et
Samariae exceptis apostolis qui remanserunt Hierosolymis.
uidete quemadmodum deinceps impleatur quod
per ordinem dominus dixerat: eritis mihi testes in Hierusalem
et in tota Iudaea et Samaria et usque in
tot a m terram. iam in Hierusalem factum erat: sequebatur
in Iudaea et Samaria, propter quod illi dispersi sunt in regionibus
Iudaeae et Samariae. hoc enim de illis mox dicitur:
at illi qui dispersi erant transeuntes per ciuitates
et castella euangelizabant uerbum dei. quia uero [*] [*]

ierant et apostoli audito quod recepisset Samaria uerbum dei, quando per impositionem manus eorum acceperunt spiritum sanctum, ita dicitur de Petro et Iohanne: Petrus autem et Iohannes testificati uerbum domini redibant Hierosolymam, multosque uicos Samaritanorum euangelizabant transeuntes. deinde narratur de illo eunucho qui rediens ab Hierosolymis a Philippo baptizatus est, et de ipso Philippo dicitur: angelus autem domini rapuit Philippum ab eo et amplius non uidit eum eunuchus: ibat autem uiam suam gaudens. Philippus autem inuentus est uenisse in Azotum, unde reuertens euangelizabat per omnes ciuitates, usque dum ueniret in Caesaream. sic ergo inuenitur et per Iudaeae et Samariae ciuitates praedicatum euangelium. restabat ergo ut praedicaretur ex ordine etiam per omnes gentes, sicut dominus dixerat, usque in totam terram. uocatur ergo Saulus de caelo, fit ex persecutore praedicator et dicit de illo dominus ad Annaniam: uade, quoniam uas electionis est mihi, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus et filiis Israhel magnificari; ego enim monstrabo ei quanta patietur propter nomen meum. iam itaque tenemus ecclesiam in Hierusalem et per totam Iudaeam et Samariam, unde apertissime paulo post dicitur: ecclesiae quidem per totam Iudaeam et Galilaeam et Samariam habebant pacem instructae et confirmatae in timore domini, et consolatione sancti spiritus replebantur. deinde paucis interpositis uenitur [*] ad eum locum, ubi Cornelius centurio credidit et cum suis baptizatus est, qui omnes gentiles erant incircumcisi. quod antequam fieret, Petrus uidit in assumptione mentis, cum oraret, caelum apertum et quattuor initiis ligatum uas quoddam tamquam linteum limpidum, in quo omne genus quadrupedum ac ferarum et uolucrum caeli. et facta est uox: Petre, surge, macta et manduca. ait autem Petrus: domine, numquam manducaui omne commune et immundum. et uox rursus ad eum: quae deus mundauit tu ne communia dixeris. quod autem per hoc uisum gentes crediturae significatae sint. non opus est ut nos coniciamus; ipse quippe apostolus hoc exponit in illo uase sibi demonstratum. cum enim ingressus esset domum ubi erat Cornelius et multi conuenissent, dixit ad eos: uos melius scitis quomodo abominandum sit uiro Iudaeo iungi aut accedere ad alienigenam; sed mihi deus ostendit nullum communem aut inquinatum dicere hominem. ita exposuit illam uocem, quam de animalibus in illo linteo demonstratis audierat: quae deus mundauit tu ne communia dixeris. iam cui non appareat illo uase significatum orbem terrarum cum omnibus gentibus? unde etiam quattuor initiis erat alligatum propter notissimas quattuor orbis partes orientem et occidentem. austrum et aquilonem, quas saepissime scriptura commendat. iam uero Paulus missus ad gentes quae loca circumierit disseminans uerbum dei dei etnatas confirmans ecclesias, longum est commemorare. cui Iudaei cum restitissent Antiochiae, ipse et Barnabas dixerunt ad eos: uobis [*] oportebat primum loqui uerbum dei; sed quoniam
reppulistis illud et indignos uos iudicastis
uitae aeternae, ecce conuertimur ad gentes. sic
enim praecepit nobis dominus: posui te lumen
gentibus, ut sis in salutem usque in extremum
terrae. et sequitur dicens: audientes autem gentes
perceperunt uerbum dei, et crediderunt quotquot
erant destinati in uitam aeternam. ecce et hic commemoratum
est testimonium ex propheta Esaia quod et nos
posuimus, ut sit salus usque in extremum terrae.